প্ৰাচীন ইৰানৰ সংগ্ৰহালয়

প্ৰাচীন ইৰাণৰ সংগ্ৰহালয় (Museum of Ancient Iran) টো ইৰানৰ তেহৰাণৰ মাছক চৌহদৰ পশ্চিম দিশত অৱস্থিত। পাহলৱী ইৰাণৰ তেতিয়াৰ শিক্ষামন্ত্ৰী আলী-আছঘৰ হিকমতৰ নিৰ্দেশত ফৰাচী স্থপতি আন্দ্ৰে গ’ডাৰ্ডে ইয়াৰ ডিজাইন কৰিছিল। ইৰাণৰ দুজন নিপুণ শিল্পী উস্তাদ মুৰাদ তাব্ৰিজী আৰু আব্বাছ আলী মেমাৰে এই ভৱনটো নিৰ্মাণ কৰিছিল।^১ ১৯৩৪ চনত এই সংগ্ৰহালয় নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ হয় আৰু ১৯৩৭ চনত সম্পূৰ্ণ হয়, তাৰ পিছত ইয়াক জনসাধাৰণৰ বাবে মুকলি কৰা হয়।

সংগ্ৰহালয়টোৰ বাবে ৫,৫০০ বৰ্গমিটাৰ মাটি আবণ্টন দিয়া হৈছিল, ইয়াৰে ২,৭৪৪ বৰ্গমিটাৰ মাটি সংগ্ৰহালয়টোৰ ভেটিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।^২ এই সংগ্ৰহালয়টোৱে কাষৰীয়া ইছলামিক যুগৰ সংগ্ৰহালয়ৰ সৈতে মিলি ইৰাণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় গঠন কৰে।

অট্টালিকাটো

প্ৰায় ১১ হাজাৰ বৰ্গমিটাৰ অঞ্চল সামৰি লোৱা এই সংগ্ৰহালয়টোৰ মূল ভৱনটো তিনিটা মহলাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছে। ইয়াৰ স্থপতি আন্দ্ৰে গ’ডাৰ্ডৰ লগতে মেক্সিম ছিৰ’ও আছিল ফৰাচী ভাষা স্থপতি যাৰ ডিজাইন ছাছানিয়ান যুগৰ প্ৰাচীন চহৰ চিটেচিফনৰ কাছৰা প্ৰাসাদৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। ^৩

১৯৩৪ চনত শিক্ষামন্ত্ৰী আলী-আছঘৰ হেকমতৰ নিৰ্দেশত এই সংগ্ৰহালয় নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰা হয়।^১ ইৰাণৰ তেতিয়াৰ শাসক ৰেজা শ্বাহে হেকমতৰ সংগ্ৰহালয় স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱত সন্মতি প্ৰকাশ কৰে আৰু পূৰ্বৰ সামৰিক চৌহদৰ এটা অংশ ইয়াৰ স্থান হিচাপে নিৰ্ধাৰণ কৰে।^১ পূৰ্বতে উল্লেখ কৰা গ'ডাৰ্ডে এই গঠনটোৰ ডিজাইন কৰিছিল যদিও তেওঁ ইয়াক নিৰ্মাণ কৰিবলৈ দুজন ইৰাণী মাষ্টাৰ বিল্ডাৰ ওষ্টাদ মোৰাদ তাব্ৰিজী আৰু আব্বাছ আলী মেমাৰক নিযুক্তি দিছিল।^১ ১৯৩৭ চনত এই ভৱনটো আনুষ্ঠানিকভাৱে মুকলি কৰা হয়।^১ মূলতঃ সংগ্ৰহালয়টোৰ প্ৰথম মহলাটো ইৰাণৰ প্ৰাক-ইছলামী ইতিহাসৰ বাবে আৰু দ্বিতীয় মহলাটো ইছলামীৰ পিছৰ যুগৰ বাবে উৎসৰ্গিত আছিল।

সংগ্ৰহালয়টোৰ ডিজাইনত গডাৰ্ডে প্ৰৱেশদ্বাৰৰ বাবে অণ্ডাকাৰ ছাছানিয়ান গম্বুজযুক্ত "ইৱান" ব্যৱহাৰ কৰিছিল, যিটো জটিল ইটাৰ কামেৰে সজাই থোৱা আছিল।^১ বিশেষকৈ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ তোৰণৰ ডিজাইন বিখ্যাত "চেচেফনৰ তোৰণ"ৰপৰা অনুপ্ৰাণিত হৈছিল যদিও ইয়াক সৰু পৰিসৰত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। প্ৰতীকী নামেৰে এই অণ্ডাকাৰ তোৰণবোৰ ইৰাণৰ বিভিন্ন ঐতিহাসিক যুগত বহুতো অট্টালিকাত বৃহৎ অঞ্চলত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। গডাৰ্ডে তেওঁৰ ৰচনা "নেইৰিজ মছজিদ"ত বৰ্ণনা কৰিছে যে কেনেকৈ তেওঁ ইয়াজদ আৰু চেমনানৰ ওচৰত শেহতীয়াকৈ নিৰ্মাণ কৰা ঘৰৰ মুখাৱয়ব চেচেফনৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে; এইটোৱে আধুনিক ইৰাণত এনে স্থাপত্য শৈলী আৰু কৌশল কিমান প্ৰচলিত সেই কথা উজ্জ্বল কৰি তুলিছে। ^১

আধুনিক নিৰ্মাণ পদ্ধতিত ঐতিহাসিক উপাদানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি গডাৰ্ডে একান্তভাৱে স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ ইটা ব্যৱহাৰ কৰিছিল।^৪ মাৰ্বলৰে সজোৱা সংগ্ৰহালয়টোৰ প্ৰৱেশদ্বাৰৰ তোৰণখনৰ বাহিৰৰফালে ৰেজা শ্বাহৰ স্থাপত্যৰ দক্ষতা আৰু গৌৰৱৰ প্ৰশংসা কৰা কবিতা লিখা আছিল। সেই যুগৰ প্ৰখ্যাত সুখ্যাত আমিৰ আল-কোত্তাব কুৰ্দেস্তানীৰদ্বাৰা "থোলাথ" শৈলীত ৰচনা কৰা এই কবিতাটো আছিল এজন সন্মানীয় সাহিত্যিক মহম্মদ-তাকি বাহাৰ (মালেক এছ-শ্বোআৰা বাহাৰ নামেৰেও পৰিচিত)ৰ ৰচনা। ১৯৭৯ চনৰ ইছলামিক বিপ্লৱৰ পিছত এই শিলালিপি আঁতৰাই তাৰ ঠাইত কোৰানৰ আয়াত লিখা হয়। গডাৰ্ডে ঘৰুৱা সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল; তেওঁ স্পষ্ট কৰি দিছিল যে কেৱল ডিছপ্লে কেছ আৰু কিছুমান ধাতুৰ উপাদানহে আমদানি কৰা হয়।^৪

গ’ডাৰ্ডে স্থাপত্যৰ ডিজাইন চম্ভালি থকাৰ সময়তে ছিৰ’ক সংগ্ৰহালয় আৰু ইৰাণ ৰাষ্ট্ৰীয় পুথিভঁৰাল দুয়োটাৰে বাগিছাৰ বিন্যাস তৈয়াৰ কৰাৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। কেন্দ্ৰীয় পুখুৰী আৰু ফোয়াৰাৰপৰা অনুপ্ৰাণিত ইৰাণৰ বাগিছাৰ নিখুঁত জ্যামিতিৰ লগতে বাগিছাৰ সীমাত চাইপ্ৰেছ গছ ৰোপণ কৰাটোৱে ডিজাইনটোক চিহ্নিত কৰিছিল। ইতিহাসবিদ আব্বাছ আমানাত বিশ্বাস কৰে যে সেই সময়ৰ সমসাময়িক ইৰাণী ৰাজহুৱা ভৱনসমূহে প্ৰায়ে পাৰ্চী স্থাপত্য ঐতিহ্য প্ৰতিফলিত কৰিছিল।^৪ উদাহৰণস্বৰূপে, অমানতে আঙুলিয়াই দিয়ে যে প্ৰাচীন ইৰাণ সংগ্ৰহালয় আৰু ইৰাণ ৰাষ্ট্ৰীয় পুথিভঁৰাল দুয়োটাকে ছাছানিয়ান স্থাপত্যৰপৰা অনুপ্ৰাণিত কলাত্মক উপাদানৰে ডিজাইন কৰা হৈছিল। ^৪ কিন্তু টেলিন গ্ৰীগৰে গডাৰ্ডৰ এই পন্থাক সমালোচনা কৰি প্ৰাচীন ইৰাণ সংগ্ৰহালয়ক "পুনৰ সৃষ্টি" বুলি অভিহিত কৰে; তেওঁ এইটোও স্বীকাৰ কৰে যে ডিজাইনটোৱে পিছৰ স্থপতিসকলৰ ওপৰত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল। ১৯৭১ চনত হোছেইন আমানাত নিৰ্মাণ কৰা শ্বাহ্যাদ আৰ্য্যমেহৰ টাৱাৰৰ দৰে প্ৰকল্পত এই কথা স্পষ্ট, যাৰ ডিজাইনে পশ্চিম তেহৰাণৰ চিটেচিফন ভল্টৰ কথা মনত পেলাই দিয়ে।^৪এই সমালোচনাৰ পিছতো গ্ৰীগৰে আধুনিক ইৰাণী স্থাপত্য গঢ় দিয়াত ঐতিহাসিক প্ৰতীকৰ ব্যৱহাৰৰ পোষকতা কৰাত গ’ডাৰ্ডৰ ভূমিকাক স্বীকাৰ কৰে। ^৪

সংগ্ৰহালয় ভৱনটো প্ৰথমে নৃতত্ত্ববিদ্যাৰ সংগ্ৰহালয় হিচাপে পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল। কিন্তু ইছলামিক বিপ্লৱৰ পিছত সাংস্কৃতিক ঐতিহ্য সংস্থা প্ৰতিষ্ঠা আৰু প্ৰাচীন ইৰাণ সংগ্ৰহালয়ত প্ৰাচীন সামগ্ৰী জমা হোৱাৰ লগে লগে সংগ্ৰহালয়টোৰ নাম সলনি কৰি ইৰাণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় আৰু ইয়াৰ লগত আন এটা সংগ্ৰহালয়, ইছলামিক কলা সংগ্ৰহালয় সংযোজন কৰাৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছিল। অৱশেষত ১৯৯৬ চনত ইছলামিক মিউজিয়াম আনুষ্ঠানিকভাৱে মুকলি হোৱাৰ লগে লগে প্ৰাচীন ইৰাণ সংগ্ৰহালয় আৰু ইছলামিক যুগৰ সংগ্ৰহালয়ৰ সমগ্ৰ কমপ্লেক্সটোক আনুষ্ঠানিকভাৱে ইৰাণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় সংগ্ৰহালয় বুলি নামকৰণ কৰা হয়। ইছলামিক যুগৰ এই সামগ্ৰীসমূহ আনুষ্ঠানিকভাৱে প্ৰাচীন ইৰাণ সংগ্ৰহালয়ৰপৰা পৃথক কৰি ওচৰৰ এটা অট্টালিকালৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়, যিটো ১৯৫৮ চনত নিৰ্মাণ কৰা হয়। ^৫৬৭

সংগ্ৰহ

হাতেৰে নিৰ্মাণ কৰা সংগ্ৰহালয়টোৰ আটাইতকৈ পুৰণি অংশটো মাছাদ চহৰৰ পূব দিশৰ কাছফৰুদ অৱবাহিকাত পোৱা কোৱাৰ্টছ শিলৰদ্বাৰা হাতেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। মধ্য প্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগৰপৰা ইৰাণত প্ৰাগ ঐতিহাসিক যুগৰ মানুহৰ উত্থানকো চিহ্নিত কৰিছে। পাইৰাইট বা প্ৰাণীৰ জীৱাশ্মৰে নিৰ্মিত আকৰ্ষণীয় সঁজুলিও পোৱা যায়; এই অৱশিষ্টসমূহ জাগ্ৰ'ছ পৰ্বতমালা আৰু মধ্য ইৰাণৰ মালভূমিৰ গুহাত পোৱা গৈছিল; যেনে বিষ্টুন আৰু খোৰামাবাদ গুহাত আৰু এতিয়া সংগ্ৰহালয়ত প্ৰদৰ্শিত হৈছে। ^৮

ইৰাণত আধুনিক মানৱ বুদ্ধিমত্তাৰ প্ৰসাৰৰ লগত মিল থকা নৱপ্ৰত্নপ্ৰস্তৰ যুগত সঁজুলিৰ ব্লেড নিৰ্মাণ কৰাটো সাধাৰণ কথা হৈ পৰিছিল। ইৰাণত পোৱা আটাইতকৈ পুৰণি মানুহৰ অৱশিষ্ট অৰ্থাৎ এটা দাঁত এই সময়ৰ বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে। ইৰাণত পোৱা আটাইতকৈ পুৰণি মানৱ জীৱাশ্ম এই দাঁতটো কেৰমানশ্বাহৰ ওচৰৰ ৱেজমেহ নামৰ গুহাত আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছিল। ৯বছৰীয়া শিশুৰ বুলি ধাৰণা কৰা এছিয়াৰ এই ক্ষুদ্ৰ দাঁতটোৰ বয়স ২০-২৫ হাজাৰ বছৰ আৰু গামা-ৰে স্পেকট্ৰস্কঁপি ব্যৱহাৰ কৰি আৱিষ্কাৰ কৰা হৈছে।

নৱপ্ৰস্তৰ যুগত ইৰাণত হাড়ৰ সঁজুলি নিৰ্মাণ আৰু ব্যক্তিগত অলংকাৰ যেনে লকেট, জন্তুৰ দাঁত, ফুল আদিও সাধাৰণ আছিল। এই সময়ৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থান হ’ল লৰেষ্টান প্ৰদেশৰ ইয়াফতেহ গুহা, য’ত এটা সংগ্ৰহালয়ত এই বস্তুবোৰৰ বহুতো প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে। মাজাণ্ডাৰানৰ আলী টাপ্পে গুহা আৰু ইলামৰ শ্বালম গুহাৰপৰা কম্পোজিট সঁজুলি, স্তৰীয়কৰণৰ প্ৰয়োগ, খাদ্য সংৰক্ষণ পদ্ধতিৰ উদাহৰণো সংগ্ৰহালয়টোত দেখা যায়; এই সকলোবোৰ বস্তু ৰূপান্তৰিত শিলা যুগৰ অন্তৰ্গত।

নৱপ্ৰস্তৰ যুগ আৰু ৰোমানেস্ক শিল্পকলাৰ ভিতৰত হলটোত গংগে ডাৰে পাহাৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি ইৰাণী মৃৎশিল্প, চাৰাব পাহাৰৰ আটাইতকৈ পুৰণি মানুহ আৰু প্ৰাণীৰ মৃৎশিল্প, আৰু কিছুমান শিলৰ সঁজুলিকে ধৰি শিল্পকৰ্ম প্ৰদৰ্শিত কৰা হৈছে। এই বস্তুবোৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম আৰু চতুৰ্থ সহস্ৰাব্দৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানৰপৰা আহিছে—যেনে শ্বৌছ (খোজেস্তান), ইছমাইল-আবাদ আৰু চেছমে আলী (তেহৰাণ), আৰু তালেয়াকন (ফাৰছ)। তদুপৰি ইৰাণত পোৱা তাম আৰু শিলৰ লগতে ইয়াৰপৰা তৈয়াৰী মৃৎশিল্পৰ নমুনাও এই হলটোত চিত্ৰিত কৰা দেখা যায়।

সংগ্ৰহালয়ৰ হলবোৰত মেড সভ্যতাৰ শিল্পকৰ্ম প্ৰদৰ্শিত হয়, যিবোৰ নৌচেজান, হাছানলু, গোডিন, বাবাজান আদি প্ৰাচীন স্থানৰপৰা অনা হৈছিল। এই সময়ছোৱাত লোহাৰ বস্তুৰ উৎপাদন যথেষ্ট বৃদ্ধি পালে; ইয়াৰ ভিতৰত হাছানলুৰ শিল্পকৰ্মসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত, যিবোৰ এই হলত প্ৰদৰ্শিত আটাইতকৈ বিশিষ্ট উদাহৰণসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম। এই সময়ছোৱাত গ্লেজযুক্ত মৃৎশিল্পও উৎপাদন কৰা হৈছিল; এটা উল্লেখযোগ্য উদাহৰণ হ'ল জিৱিয়াৰপৰা গ্লেজযুক্ত শিল্পকৰ্ম, য'ত পদুম ফুলৰ দুয়োফালে দুটা ছাগলীৰ চিত্ৰ অংকন কৰা হৈছে। ^৯