প্ৰথম চাইৰাছ

প্ৰথম চাইৰাছ (Cyrus I) পুৰণি পাৰ্চী ভাষাত:কুৰুছ বা আনছানৰ প্ৰথম চাইৰাছ বা পাৰস্যৰ প্ৰথম চাইৰাছ, খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬০০ চনৰপৰা ৫৮০ চনলৈকে বা আন কিছুমানৰ মতে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৫২ চনৰপৰা ৬০০ চনলৈকে পাৰস্যৰ আনচানৰ ৰজা আছিল। আনছানৰ প্ৰথম চাইৰাছ মহান চাইৰাছ বা দ্বিতীয় চাইৰাছ ককাদেউতাক আছিল।

জীৱনী

চাইৰাছ আছিল আচেমেনিড বংশৰ আদিম সদস্যসকলৰ ভিতৰত অন্যতম। তেওঁ এই বংশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক আখামেনেছৰ নাতি আৰু আনছানৰ ৰজা টেইস্পেছৰ পুত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।^১ কোৱা হয় যে টেইস্পেছৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পুত্ৰসকলে নিজৰ মাজতে ৰাজ্য ভাগ কৰিছিল। চাইৰাছে অনছানৰ ৰজা হিচাপে শাসন কৰিছিল, আনহাতে তেওঁৰ ভাতৃ আৰিয়াৰামনেছ পাৰ্ছাৰ ৰজা আছিল।

এই ঘটনাৰ সঠিক তাৰিখ অনিশ্চিত। যদিও ইয়াৰ সম্পৰ্ক ‘পৰসুমাছৰ চাইৰাছ’ নামৰ এজন শাসকৰ সৈতে আছিল বুলি ভবা হয়, তথাপি এই চিনাক্তকৰণ বিতৰ্কিত হৈয়েই আছে। চাইৰাছৰ প্ৰথম উল্লেখ প্ৰায় ৬৫২ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত পোৱা যায়। সেই বছৰতে বেবিলনৰ ৰজা শ্বামচ-ছুম-উকিনে (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৬৮–৬৪৮) নিজৰ ডাঙৰ ভাতৃ আৰু প্ৰভু অচূৰ ৰজা আছুৰবানিপাল (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৬৮–৬২৭)ৰ বিৰুদ্ধে বিদ্ৰোহ কৰে। চাইৰাছে শ্বামাছ-ছুম-উকিনৰ সৈতে সামৰিক মিত্ৰতা স্থাপন কৰা বুলি কোৱা হয়। দুয়োজন ভাতৃৰ এই যুদ্ধৰ অন্ত পৰিল শমাশ-ছুম-উকিনৰ পৰাজয় আৰু খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৪৮ চনত আত্মহত্যাৰ অভিযোগত। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৩৯ চনত চাইৰাছৰ কথা পুনৰ উল্লেখ কৰা হৈছে। সেই বছৰতে আশুৰবানিপাল এলামক পৰাস্ত কৰি ইয়াৰ পূৰ্বৰ বহু মিত্ৰ দেশৰ শাসক হয়। দেখাত চাইৰাছও তাৰ ভিতৰত এজন আছিল। তেওঁৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ অৰুক্কুক ৰজাক কৰ দিবলৈ অচূৰলৈ পঠিওৱা বুলি কোৱা হয়।^২ তাৰ পিছত চাইৰাছ ঐতিহাসিক অভিলেখৰপৰা নোহোৱা হৈ যায়। চাইৰাছৰ সৈতে তেওঁৰ চিনাক্তকৰণে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিঘটনাৰ সৈতে আচেমেনাইড বংশক সংযোগ কৰাত সহায় কৰিব।

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬২৭ চনত আশুৰবাণীপালৰ মৃত্যু হয়। চাইৰাছে তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু উত্তৰাধিকাৰী—আশ্বুৰ-এটিল-ইলানী (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬২৭–৬২৩) আৰু চিন-শ্বাৰ-ইস্কুন (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬২৩–৬১২)ক শ্ৰদ্ধাঞ্জলি জনাইছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। মিডিয়াৰ চিয়াক্সাৰেছ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৩৩–৫৮৪) আৰু বেবিলনৰ নাবোপোলাছাৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬২৬–৬০৫)ৰ নেতৃত্বত গঠিত মিত্ৰজোঁটে তেওঁলোকৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬১২ চনত তেওঁলোকে অচূৰৰ ৰাজধানী নীনবি দখল কৰাত সফল হয়। ইয়াৰ ফলত নব্য অচূৰ সাম্ৰাজ্যৰ ফলপ্ৰসূ অন্ত পৰিল যদিও দ্বিতীয় আছুৰ-উবালিত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬১২–৬০৯)ৰ অধীনত অচূৰ সেনাৰ অৱশিষ্টসকলে হাৰাণৰপৰা প্ৰতিৰোধ অব্যাহত ৰাখিছিল।

লক্ষ্য কৰা হৈছে যে তেওঁৰ জীৱন আৰু ৰাজত্বকালৰ এই বিৱৰণীয়ে তেওঁৰ প্ৰাৰম্ভিক কাৰ্য্যকলাপক তেওঁৰ নাতিৰ কাৰ্য্যকলাপতকৈ এশ বছৰতকৈও অধিক আগত ৰাখিছে। ফলস্বৰূপে তেওঁ নিশ্চয় জীৱনৰ বহু পিছত কেম্বিছৰ পিতৃ হৈছিল আৰু বহুত ডাঙৰ বয়সত মৃত্যুবৰণ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰি কোৱা হৈছে যে কোৰেইচ আৰু চাইৰাছ দুজন ভিন্ন ব্যক্তি আছিল, যাৰ সম্পৰ্ক নিৰ্দিষ্টভাৱে নিৰ্ণয় কৰিব নোৱাৰি। এই ক্ষেত্ৰত চাইৰাছে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ৰাজত্ব কৰিলেহেঁতেন আৰু তেওঁৰ ৰাজত্বকাল বহুলাংশে অঘটনহীন হ’লহেঁতেন। বৰ্তমান এই ঐতিহাসিক যুগৰ সৈতে জড়িত পৰ্যাপ্ত তথ্যৰ অভাৱৰ বাবে এই দুটা তত্ত্বৰ ভিতৰত কোনটো তত্ত্ব তথ্যৰ ওচৰত অধিক সেয়া এতিয়াও অনিশ্চিত।

লুই ভাণ্ডেনবাৰ্গে গুৰ-ই-ডখতাৰক প্ৰথম চাইৰাছৰ সমাধি বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে। এইটো কাৰণ মহান দাৰিয়াছৰ পিছত সকলো আচেমেনিড ৰজাক শিলৰ কটা সমাধিত সমাধিস্থ কৰা হৈছিল আৰু যিহেতু একেধৰণৰ এটা অট্টালিকা মহান চাইৰাছৰ বুলি কোৱা হয়, সেয়েহে চাইৰাছৰ ৰাজত্বকালৰ আগতেই নিশ্চয় এনে সমাধি নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল বুলি ধৰি লোৱাটো যুক্তিসংগত যেন লাগে। কিন্তু আন বিশেষজ্ঞসকলে ইয়াত মহান চাইৰাছৰ মাতৃ মাণ্ডানেৰ সমাধিস্থল বুলি দাবী কৰাৰ বিপৰীতে আন পণ্ডিতসকলে দাবী কৰিছে যে গুৰ-ই-ডখতাৰ মহান চাইৰাছৰ কন্যা আটোছা আৰু মহান দাৰিয়াছৰ পত্নী আৰু ৰাণী আছিল। পিছলৈ যেতিয়া লোহাৰ ক্লেম্পবোৰৰ ওপৰত অধ্যয়ন কৰা হৈছিল, তেতিয়া স্পষ্ট হৈ পৰিছিল যে এই অট্টালিকাটো খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৫ম শতিকাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল, গতিকে ই ৰাজকুমাৰ চাইৰাছ দ্য ইয়াংগাৰৰ বাবে হ'ব পাৰিলেহেঁতেন।

তথ্যৰ উৎস

• A. Shapur Shahbazi: Cyrus I. In: Encyclopædia Iranica, vol. 6, p. 516 (contains only a part of the above-mentioned information).