পেনজিং

পেনজিং, যাক পেনজাই বুলিও কোৱা হয়। এই শিল্প হৈছে চীনৰ প্ৰাচীন শিল্প, য'ত কলাত্মকভাৱে আকৃতি দিয়া বৃক্ষ, অন্যান্য উদ্ভিদ আৰু প্ৰাকৃতিক দৃশ্য ক্ষুদ্ৰাকৃতিত উপস্থাপন কৰা হয়।

পেনজিং সাধাৰণতে তিনিটা প্ৰধান ভাগত বিভক্ত কৰা হয়:^১

• শ্বু-মু পেনজিং: বৃক্ষ পেনজিং ইয়াত এটা বা ততোধিক গছ আৰু ঐচ্ছিকভাৱে অন্যান্য উদ্ভিদক পাত্ৰত উপস্থাপন কৰা হয়। গঠনটোৰ প্ৰধান উপাদানসমূহ সৃষ্টিকৰ্তাই ডাল কটা, ছাঁটনি আৰু তাঁৰেৰে বান্ধি আকৃতি দিয়ে।
• ছানছুই পেনজিং: প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ পেনজিং বাছনি আৰু আকৃতি দিয়া শিলৰ সহায়ত ক্ষুদ্ৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্য সৃষ্টি কৰা হয়। শিলবোৰ সাধাৰণতে পানীৰ সংস্পৰ্শত পাত্ৰত স্থাপন কৰা হয় আৰু দৃশ্যটো সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ সৰু জীৱন্ত উদ্ভিদ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
• ছুইহান পেনজিং : জল-স্থল পেনজিং প্ৰথম দুটা শৈলীৰ সমন্বিত ৰূপ। ইয়াত ক্ষুদ্ৰ গছৰ লগতে ঐচ্ছিকভাৱে ক্ষুদ্ৰ মানুহৰ মূৰ্তি আৰু স্থাপত্য-গঠন ব্যৱহাৰ কৰি এখন প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ বিশদ ৰূপ দিয়া হয়।

চীনা সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱৰ ফলত এই শিল্পই আন সংস্কৃতিতো প্ৰভাৱ পেলায় আৰু জাপানত বনছাই আৰু ছাইকে, তথা ভিয়েটনামত হন নন বো নামৰ ক্ষুদ্ৰ জীৱন্ত প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ বিকাশত অৰিহণা যোগায়। সাধাৰণভাৱে ক'বলৈ গ'লে, বৃক্ষ-ভিত্তিক পিনইন পেনজিংৰ গছৰ আকৃতিৰ ক্ষেত্ৰত বনছাইতকৈ তকৈ অধিক স্বাধীনতা থাকে আৰু উজ্জ্বল ৰঙৰ তথা সৃষ্টিশীল আকৃতিৰ পাত্ৰত ৰোপণ কৰা হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে বনছাই সাধাৰণতে অধিক সৰল আকৃতিৰ, তুলনামূলকভাৱে ডাঙৰ কাণ্ডযুক্ত আৰু কম উচ্চতাৰ, সৰল ৰেখাৰ, মৃদু ৰঙৰ পাত্ৰত ৰোপণ কৰা হয়।

ছাইকেতো পিনইন পেনজিঙৰ জল-স্থল শৈলীৰ দৰে পাত্ৰত জীৱন্ত প্ৰাকৃতিক দৃশ্য সৃষ্টি কৰা হয়, কিন্তু জীৱন্ত দৃশ্য সজাবলৈ ক্ষুদ্ৰ মূৰ্তি ব্যৱহাৰ কৰা নহয়। ভিয়েটনামৰ হন নন বোতত সাধাৰণতে পানীৰ সংস্পৰ্শত দ্বীপ আৰু পৰ্বতৰ দৃশ্য উপস্থাপন কৰা হয় আৰু জীৱন্ত গছ তথা অন্যান্য উদ্ভিদেৰে সজোৱা হয়। জল-স্থল পিনইন পেনজিংৰ দৰে হন নন বোতো ক্ষুদ্ৰ মানুহৰ মূৰ্তি, যান-বাহন আৰু স্থাপত্য-গঠন থাকিব পাৰে। এছিয়াৰ বাহিৰৰ কিছুমান শিল্পীয়ে পৰম্পৰাগত শৈলী আৰু প্ৰদৰ্শন-পদ্ধতি কঠোৰভাৱে অনুসৰণ নকৰি স্থানীয় উদ্ভিদ আৰু পাত্ৰৰ সামগ্ৰীৰ সম্ভাৱনা অন্বেষণ কৰাৰ ফলত এই পৰম্পৰাগত ৰূপসমূহৰ মাজৰ পাৰ্থক্য কিছুমান ক্ষেত্ৰত অস্পষ্ট হৈ পৰিছে।

ইতিহাস

ধ্ৰুপদী চীনা উদ্যান সমূহত প্ৰায়ে পেনজিং নামেৰে জনাজাত ক্ষুদ্ৰ গছ আৰু শিলৰ সমন্বয় দেখা যায়। সাৱধানে ছাঁটনি কৰা গছ আৰু শিলৰ এই সৃষ্টিসমূহ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ ক্ষুদ্ৰ ৰূপ। এইবোৰক কেতিয়াবা জীৱন্ত ভাস্কৰ্য বা ত্ৰিমাত্ৰিক কবিতা বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ কলাত্মক বিন্যাসে প্ৰকৃতিৰ সাৰাংশ ধৰি ৰাখে আৰু সাধাৰণ টাবত ৰোৱা উদ্ভিদৰপৰা ইয়াক পৃথক কৰে।

উপাদানসমূহৰ উৎপত্তি

পেন নামেৰে জনাজাত-পাত্ৰটোৰ উৎপত্তি নৱপ্ৰস্তৰ যুগৰ চীনত ইয়াংছাও সংস্কৃতিৰ সময়ত হৈছিল। তেতিয়া ই ভৰিযুক্ত অগভীৰ মাটিৰ পাত্ৰ আছিল। পিছলৈ শাং আৰু ঝৌ ৰাজবংশৰ সময়ত ৰাজদৰবাৰৰ অনুষ্ঠান আৰু ধৰ্মীয় আচাৰত ব্যৱহাৰৰ বাবে ব্ৰঞ্জৰ পাত্ৰ হিচাপেও ইয়াক নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^২

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব দ্বিতীয় শতিকাত বিদেশী বাণিজ্যৰ জৰিয়তে নতুন সুগন্ধি উদ্ভিদ চীনলৈ অহাৰ পাছত এক বিশেষ ধূপদানী নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^৩ ব’শানলু (boshanlu) নামৰ এই পাত্ৰটোৰ ওপৰৰ ঢাকনিখন পৱিত্ৰ পৰ্বত বা দ্বীপৰ আকৃতিৰ আছিল, যেনে পেংলাই পৰ্বত। সেই সময়ত এই স্থানসমূহক লৈ প্ৰচলিত ধৰ্মীয় বিশ্বাসৰ প্ৰতিফলন হিচাপে পাহাৰৰ ঢালত পৌৰাণিক ব্যক্তি আৰু জীৱ-জন্তুৰ ছবি থাকিছিল। পেন পাত্ৰৰ সৰু ৰূপ কেতিয়াবা তলত ৰাখি গৰম অঙঠা সংগ্ৰহ কৰা বা পানীৰে ভৰাই পৱিত্ৰ পৰ্বত বা দ্বীপসমূহ যি সাগৰৰপৰা উদ্ভৱ হৈছে, তাৰ প্ৰতীক হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। প্ৰথমে ব্ৰঞ্জ, মৃৎশিল্প বা টেল্ক শিলাৰে নিৰ্মিত এই সামগ্ৰীসমূহৰ পিছৰ কিছুমান ৰূপত এনে শিল ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল যিবোৰ কেতিয়াবা শেলাই আৰু লাইকেনেৰে আংশিকভাৱে আবৃত থাকি ক্ষুদ্ৰ দৃশ্যটোক অধিক বাস্তৱসন্মত কৰি তুলিছিল।^৪

কমেও খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰপৰাই (Daoist)দাওবাদী ৰহস্যবাদত যাদুকৰী স্থানসমূহৰ ক্ষুদ্ৰ ৰূপ পুনৰ সৃষ্টি কৰি সেই স্থানৰ গুণ বৃদ্ধি কৰাৰ ধাৰণা আছিল। খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাৰ মাজভাগৰ পিছত ভাৰতৰপৰা চীনলৈ অহা বৌদ্ধ ধৰ্মৰ বিভিন্ন শাখাত ধ্যান-চৰ্চাৰ ধ্যান পদ্ধতি আছিল। সংস্কৃত গ্ৰন্থৰ অনুবাদত কেতিয়াবা দাওবাদী পৰিভাষা ব্যৱহাৰ কৰি অশাৰীৰিক ধাৰণাসমূহ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। একে সময়তে ফুলেৰে বেদী সজোৱাৰ প্ৰথা প্ৰৱৰ্তিত হয় আৰু ফুলৰ নক্সা চীনা শিল্পৰ এক প্ৰধান উপাদান হৈ পৰে। প্ৰায় পাঁচ শতিকাৰ পিছত ছান বৌদ্ধধৰ্মৰ বিকাশ ঘটে, য'ত ভাৰতীয় ধ্যান বৌদ্ধ শিক্ষাৰ সৈতে স্থানীয় চীনা দাওবাদৰ সমন্বয় ঘটিছিল। অন্য বৌদ্ধ শাখাসমূহ অধিক কঠোৰ আনুষ্ঠানিকতাৰ দিশে যোৱাৰ সময়তো ছান বৌদ্ধধৰ্মে অধিক সক্ৰিয় আৰু জীৱন্ত মনোভাব বজাই ৰাখিছিল।^৫

প্ৰাৰম্ভিক ৰূপ

কমেও তৃতীয় আৰু চতুৰ্থ শতিকাৰপৰা চলি অহা কিছুমান কিংবদন্তিত দাওবাদী ব্যক্তিয়ে সমগ্ৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যক সৰু পাত্ৰৰ আকাৰলৈ সংকুচিত কৰিব পৰা ক্ষমতা লাভ কৰিছিল বুলি কোৱা হৈছিল।^৬ কিন্তু টাং ৰাজবংশৰ সময়লৈকে ক্ষুদ্ৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ লিখিত বিৱৰণ পোৱা নাযায়। সেই সময়ৰ তথ্যই এই কলাৰ যথেষ্ট বিকশিত ৰূপৰ কথা প্ৰকাশ কৰে; তেতিয়া ইয়াক "পুনছাই" নামেৰে জনা গৈছিল।^৭ সেয়ে ক্ষুদ্ৰাকৃতিৰ গছৰ দৃশ্য সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰথা ইয়াৰ আগতেই চীনত অথবা বাহিৰৰ কোনো ৰূপৰপৰা চীনলৈ অহা পদ্ধতি হিচাপে চলি আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।^৪

আটাইতকৈ পুৰণি বুলি জনাজাত চিত্ৰটো ৭০৬ চনৰ আৰু ছিয়ানলিং সমাধিক্ষেত্ৰৰ ঝাংহুৱাই ৰাজকুমাৰৰ সমাধিৰ এটা কৰিডৰৰ দেৱালত অংকিত।^৮৯ ১৯৭২ চনত উদ্ধাৰ কৰা এই দেৱালচিত্ৰত দুগৰাকী পৰিচাৰিকাই ক্ষুদ্ৰ শিলৰ দৃশ্য আৰু ফলৰ গছ থকা পেনজিং কঢ়িয়াই নিয়া দেখা যায়।^৯

আটাইতকৈ মূল্যৱান প্ৰাৰম্ভিক গছসমূহ বনৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা হৈছিল বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। এই গছবোৰত পাক, গাঁঠি আৰু বিভিন্ন বিকৃতি আছিল। কাঠ বা আন সাধাৰণ কামত ব্যৱহাৰৰ বাবে উপযোগী নোহোৱাৰ বাবে এইবোৰক পৱিত্ৰ আৰু বিশেষ বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। এনে স্বাভাৱিকভাৱে বামন গছক মানুহৰ প্ৰভাৱৰপৰা আঁতৰত থকা পুৰণি উৎসৰ বাবে বিশেষ শক্তিৰে পৰিপূৰ্ণ বুলি ধৰা হৈছিল। ক্ষুদ্ৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্য সৃষ্টিৰ ওপৰত ছান বৌদ্ধধৰ্মৰ দৃষ্টিভংগীৰো প্ৰভাৱ পৰিছিল। সভ্যতাৰ ওচৰৰপৰা সংগ্ৰহ কৰিব পৰা সৰু আৰু কম বয়সীয়া উদ্ভিদো বাছনি কৰা হৈছিল, যদিহে সেইবোৰ পাহাৰৰ পুৰণি গছৰ দৰে ৰুক্ষ ৰূপৰ আছিল। এই গছসমূহৰ কাণ্ড, শিপা আৰু ডালৰ আকাৰ, গঠন আৰু আকৃতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব দি বয়সৰ ভাব সৃষ্টি কৰা উদ্যানবিদ্যাৰ কৌশল ক্ৰমে বিকশিত হয়।^১০

টাং যুগৰপৰা বিভিন্ন কবি আৰু প্ৰবন্ধকাৰে টাবত ৰোৱা বামন গছৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ প্ৰশংসা কৰিছিল। প্ৰায় ১২৭৬ চনৰ এটা সজ্জাগত বৃক্ষ-ব্যৱসায়ী গোষ্ঠীয়ে ছুজৌৰ ৰেস্তোৰাঁসমূহৰ বাবে বামন গছ যোগান ধৰিছিল বুলি জনা যায়।^১১

জাপানত

ষষ্ঠ শতিকাৰপৰাই চীনৰ মূল ভূ-খণ্ডৰপৰা উভতি অহা জাপানী ৰাজদূত আৰু বৌদ্ধ শিক্ষাৰ্থীসকলে ক্ষুদ্ৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ স্মাৰক লৈ আহিছিল। কিন্তু জাপানত বামন ট্ৰে-দৃশ্যৰ আটাইতকৈ পুৰণি জনাজাত চিত্ৰ ১৩০৯ চনৰ। বিশখন পুথিৰ Kasuga-gongen-genkiৰ পঞ্চম পুথিত এজন ধনী জাপানী ব্যক্তিৰ ঘৰৰ দৃশ্য দেখা যায়, য'ত বাহিৰত কাঠৰ পাতল কামেৰে নিৰ্মিত এখন টেবুলৰ ওপৰত চীনা উৎসৰ অগভীৰ কাঠৰ ট্ৰে আৰু মাটিৰ পাত্ৰত বামন গছ, ঘাঁহ আৰু শিল আছে।^১২ এই সময়লৈ জাপানত ছান বৌদ্ধধৰ্মৰ বিকাশ হৈ জেন নামেৰে পৰিচিত হৈছিল। ইয়াৰ "কঠোৰ সৰলতাত সৌন্দৰ্য"ৰ প্ৰভাৱে জাপানী ক্ষুদ্ৰ টাব-দৃশ্যক একক, আদৰ্শ গছলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাত সহায় কৰিছিল, যি গছক বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। বনছাই পৰম্পৰা চীনা প্ৰথাৰপৰাই উদ্ভৱ হোৱা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।^১৩১৪

মধ্যযুগীয় সময়

ৰাজদৰবাৰত মহিলাসকলে পেনজিংৰ যত্ন লোৱা বা তাৰ কাষত থিয় হৈ থকা দৃশ্য]]

কমেও ষোড়শ শতিকাৰপৰা ছাংহাইৰ দক্ষিণ-পশ্চিমত থকা " ড্ৰেগন ফুলৰ বাগিচা " লংহুৱা মন্দিৰৰ দোকানসমূহত পাত্ৰত ক্ষুদ্ৰ গছৰ খেতি কৰা হৈছিল। শতিকাটোৰ শেষলৈকে ছুজৌক পেনজিং কলাৰ শ্ৰেষ্ঠ শিল্পীসকলৰ কেন্দ্ৰ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল।^১৫১৬

চীন বা মাকাউত পেনজিং সম্পৰ্কে ইংৰাজী ভাষাত পোৱা আটাইতকৈ পুৰণি পৰ্যবেক্ষণ ১৬৩৭ চনৰ।^১৭

১৮ শতিকাৰ শেষৰফালে মধ্য জিয়াংছু প্ৰদেশৰ য়াংঝৌত পানী আৰু মাটিৰ সমন্বয় থকা দৃশ্য-ভিত্তিক পেনজিং প্ৰচলিত আছিল।^১৮

১৯শ শতিকাৰ

১৮০৬ চনত কেণ্টনৰ (বৰ্তমান গুৱাংঝৌ ) এটা অতি পুৰণি বামন গছ ছাৰ জোচেফ বেংকছক উপহাৰ দিয়া হয় আৰু পিছত ৰাণী চাৰ্লটৰ পৰিদৰ্শনৰ বাবে উপস্থাপন কৰা হয়।^১৯ এই গছ আৰু দক্ষিণ-পূব চীনত পশ্চিমীয়া লোকসকলে দেখা অধিকাংশ গছ সম্ভৱতঃ কেণ্টনৰ বিখ্যাত ফা-টি উদ্যানৰপৰা আহিছিল।^২০

১৯শ শতিকাৰ প্ৰথমাৰ্ধত বিভিন্ন পশ্চিমীয়া বিৱৰণ অনুসৰি পেনজিংৰ বংশবৃদ্ধিৰ প্ৰধান পদ্ধতি আছিল বায়ু-স্তৰীকৰণ। ইয়াৰ পিছত সাধাৰণতে দুই ফুটৰ ভিতৰত উচ্চতাৰ গছ দুইৰপৰা বিছ বছৰলৈকে লালন-পালন কৰা হৈছিল। এলম আছিল প্ৰধান গছ; ইয়াৰ উপৰি পাইন, জুনিপাৰ, চাইপ্ৰেছ আৰু বাঁহ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ফল-মূলৰ গছৰ ভিতৰত প্লাম, লগতে পীচ আৰু কমলা, অধিক পছন্দৰ আছিল। ডালবোৰ বাঁহৰ কাঠামো, পেচোৱা সীহৰ ফিতা আৰু লোহা বা পিতলৰ তাঁৰেৰে বেঁকা আৰু আকৃতি দিয়া হৈছিল। কেতিয়াবা ডাল কাটি, পুৰি বা কলমো কৰা হৈছিল। বাকলিৰ কিছুমান অংশত কাটি দিয়া বা মিঠা পদাৰ্থ লগাই উইপোকা আকৰ্ষণ কৰা হৈছিল, যাতে সিহঁতে কাঠৰ পৃষ্ঠভাগ খহটা কৰি তোলে বা মিঠা কৰা ভিতৰৰ কাঠ খাই পেলায়। শেলাই বা লাইকেৰে আবৃত শিলো এই ৰচনাসমূহৰ সাধাৰণ উপাদান আছিল।^২১

চীনৰ পেনজিং থকা আটাইতকৈ পুৰণি বুলি জনাজাত আলোকচিত্ৰ প্ৰায় ১৮৬৮ চনত ফটোগ্ৰাফাৰ জন থমছনে গ্ৰহণ কৰিছিল।^২২ গুৱাংঝৌৰ ওচৰৰ হেনান দ্বীপৰ হৈ টং মঠৰ বাগিছাত থকা সংগ্ৰহটোৱে তেওঁক বিশেষভাৱে মুগ্ধ কৰিছিল।^২৩ সেই বছৰতে চীনৰপৰা সংগ্ৰহ কৰা বামন গছ আৰু উদ্ভিদৰ এটা সংগ্ৰহ ব্ৰুকলিন, নিউয়ৰ্কতো প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।^২৪ আমেৰিকাত চীনা বৰ্হিষ্কাৰ আইনৰ দৰে নীতিয়ে জাপানী বনছাইক আমেৰিকানসকলৰ মাজত অধিক পৰিচিত কৰি তুলিছিল। ফলত পৰৱৰ্তী কেইবাদশকলৈ চীনা ক্ষুদ্ৰ গছৰ ৰূপতকৈ জাপানী ৰূপৰ বিষয়ে জ্ঞান অধিক প্ৰচলিত হৈ পৰে।^২৫

১৯শ শতিকাৰ শেষৰফালে দক্ষিণ-পূব চীনত লিংনান বা কেণ্টনিজ "কাটি-ছাটি বৃদ্ধি কৰা " শৈলীৰ বিকাশ ঘটে। দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পোৱা গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় গছ আৰু জোপোহা উদ্ভিদক এই কৌশলৰ সহায়ত তুলনামূলকভাৱে সহজে আৰু দ্ৰুতভাৱে আকৃতি দিব পৰা গৈছিল।^২৬

২০-২১শ শতিকা

১৯৫৪ চনত প্ৰতিষ্ঠিত ছাংহাইৰ লংহুৱা নাৰ্চাৰীত পেনজিংৰ ধ্ৰুপদী তত্ত্ব আৰু ইয়াৰ বিভিন্ন ব্যাৱহাৰিক দিশ শিকোৱা হৈছিল। এজন শিক্ষাৰ্থী-মালীয়ে সম্পূৰ্ণ প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰিবলৈ দহ বছৰ পৰ্যন্ত সময় লাগিব পাৰিছিল।^২৭

১৯৬০ৰ দশকৰ আৰম্ভণিলৈকে বিশেষজ্ঞসকলে পেনজিংৰ প্ৰায় ৬০টা আঞ্চলিক ৰূপ পৃথক কৰিব পাৰিছিল বুলি উল্লেখ পোৱা যায়।^২৮ ইয়াৰে কিছুমান ৰূপ অন্ততঃ ১৬শ শতিকাৰপৰাই চলি আহিছিল।^২৯

সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ (মে' ১৯৬৬–এপ্ৰিল ১৯৬৯) সময়ত তুলনামূলকভাৱে সৰু এটা প্ৰভাৱ আছিল যে চীনৰ মূল ভূ-খণ্ডত, বিশেষকৈ বেইজিঙৰ ওচৰত, বহু পেনজিং সংগ্ৰহ ক্ষতিগ্ৰস্ত বা অৱহেলিত হৈছিল। ইয়াক বুৰ্জোৱা আমোদ-প্ৰমোদ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। বহু পেনজিং শিল্পীয়ে, যিসকলৰ বয়স ষাঠি বা সত্তৰৰ ঘৰত আছিল, সামাজিকভাৱে গ্ৰহণযোগ্য বুলি গণ্য কৰা কাম কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল; তেওঁলোকৰ কিছুমানক ধান খেতিৰ বাবে পথাৰলৈ পঠিওৱা হৈছিল। অৱশ্যে চীনৰ পূব আৰু দক্ষিণৰ আন অঞ্চলত পেনজিংসমূহ সংৰক্ষণৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰি ৰখা হৈছিল।^{৩০৩১৩২}

উ ইয়ি-ছুন (১৯০৫–২০০৫), তৃতীয় প্ৰজন্মৰ পেনজিং শিল্পী আৰু লিংনান শৈলীৰ প্ৰতিষ্ঠাতাৰ নাতি, ১৯৬৮ চনত হংকঙত লিউ ফেই ইয়াটৰ সৈতে মিলি শৈল্পিক টাবত ৰোপণ কৰা গছৰ প্ৰথম প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত কৰে। এই প্ৰদৰ্শনীত ১৯৪৯ চনৰ চীনা কমিউনিষ্ট বিপ্লৱৰ পিছত মূল ভূ-খণ্ড চীনৰ বাহিৰলৈ লৈ যোৱা বা সংৰক্ষিত হৈ থকা পৰম্পৰাগত অভিজাত পেনজিং প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। উৰ মেন লুং গাৰ্ডেন আৰ্টিষ্টিক পট প্লাণ্টছ নামৰ চীনা-ইংৰাজী গ্ৰন্থৰ দুটা সংস্কৰণে পশ্চিমীয়া বিশ্বত তেতিয়ালৈকে মূলতঃ পৰিচিত জাপানী বনছাইৰ পুৰণি চীনা ৰূপটোৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি কৰাত সহায় কৰিছিল।^৩২

১৯৭৮ চনত কেণ্টনত ইউক ছুই য়ুৱেন পেনজাই প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত হয়। দহ বছৰৰ ভিতৰত অনুষ্ঠিত হোৱা এইখনেই প্ৰথমখন ৰাজহুৱা প্ৰদৰ্শনী আছিল আৰু এখন ৰাজহুৱা উদ্যানত ব্যক্তিগত সংগ্ৰহৰ প্ৰায় ২৫০টা পেনজিং প্ৰদৰ্শিত হৈছিল। পুৰণি পাত্ৰো প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছিল।^৩৩ সেই বছৰতে ছাংহাই উদ্ভিদ উদ্যান মুকলি হয় আৰু তাত স্থায়ীভাৱে ৩,০০০টা পেনজিং প্ৰদৰ্শন কৰা হয়।^৩৪ পৰৱৰ্তী বছৰ বেইজিঙত প্ৰথম ৰাষ্ট্ৰীয় পেনজিং প্ৰদৰ্শনী অনুষ্ঠিত হয়, য'ত ১৩খন প্ৰদেশ, নগৰ আৰু স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চলৰপৰা ১,১০০ৰো অধিক নমুনা প্ৰদৰ্শিত হৈছিল।^৩৫

১৯৮১ চনৰ ভিতৰত হাংঝৌ ফুল নাৰ্চাৰীৰ এটা বিভাগ পেনজিংৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট আছিল। তাত পূৰ্বে অৱহেলিত ১,৫০০ৰো অধিক পুৰণি নমুনা সংৰক্ষণ আৰু পুনৰ আকৃতি দিয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক কাম চলি আছিল। চীনত স্থিৰতা আৰু মানুহৰ জীৱন-যাপনৰ উন্নতিৰ লগে লগে পেনজিং শিল্প পুনৰ ব্যাপক জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰে। ইয়াৰ বিকাশ বিশেষকৈ জিয়াংছু, ঝেজিয়াং, ফুজিয়ান, গুৱাংডং আৰু ছাংহাইৰ উপকূলীয় অঞ্চলসমূহত অধিক দেখা যায়। পৰৱৰ্তী সময়ত ভালসংখ্যক ৰাজহুৱা আৰু ব্যক্তিগত সংগ্ৰহ গঢ় লৈ উঠে; ব্যক্তিগত সংগ্ৰহত কেতিয়াবা কেইশৰপৰা কেইহাজাৰলৈকে নমুনা থাকিছিল।

১৯৮১ চনৰ শেষৰফালে চীন ফুল আৰু পেনজিং সংস্থ গঠন কৰা হয় আৰু সাত বছৰৰ পাছত চীন পেনজিং শিল্পী সংস্থা গঠন কৰা হয়।^৩৪

হংকং বেপ্টিষ্ট বিশ্ববিদ্যালয়ে ২০০০ চনত চীনা ঐতিহ্যৰ পেনজিংৰ প্ৰচাৰৰ উদ্দেশ্যে মেন লাং বাগিছা মুকলি কৰে। প্ৰথমে বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শ্ব' কেম্পাছত অস্থায়ীভাৱে স্থাপন কৰা এই উদ্যানখন ২০০৫ চনৰ ফেব্ৰুৱাৰীত হো চিন হাং কেম্পাছৰ কাম শ্বিং পথৰ প্ৰৱেশদ্বাৰত স্থায়ী স্থানলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।^৩৬

নান্দনিকতা

কৃত্ৰিমভাৱে বামন কৰা গছ আৰু জোপোহা উদ্ভিদ বিশেষ ট্ৰে বা পাত্ৰত ৰোপণ কৰি এই দৃশ্যসমূহ সৃষ্টি কৰা হয়। পাত্ৰসমূহ প্ৰায়ে অলংকৃত খোদিত কাঠৰ ষ্টেণ্ডৰ ওপৰত ৰখা হয়। দৃশ্যটোক উপযুক্ত মাত্ৰা প্ৰদান কৰিবলৈ শিল, ক্ষুদ্ৰ মাটিৰ স্থাপত্য-গঠন (যেনে ঘৰ আৰু দলং) আৰু মানুহৰ মূৰ্তিও যোগ কৰা হয়। এই ক্ষুদ্ৰ উপাদানসমূহে পেনজিংৰ প্ৰতীকী অৰ্থ বৃদ্ধি কৰে আৰু সামগ্ৰিক নক্সাটোৰ সামাজিক বা ঐতিহাসিক প্ৰেক্ষাপট নিৰ্ধাৰণ কৰাত সহায় কৰে।^৩১

এই ক্ষুদ্ৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যসমূহৰ গছ কেতিয়াবা এশ বছৰতকৈও অধিক পুৰণি হয়। চীনা উদ্যানৰ গছৰ দৰে এইবোৰো সাৱধানে বাছনি আৰু লালন-পালন কৰা হয়, যাতে প্ৰকৃতিত থকা পূৰ্ণাকৃতিৰ গছৰ দৰে পেচোৱা আৰু গাঁঠিযুক্ত ৰূপ লাভ কৰে। চীনা উদ্যানৰ দৰে এই ক্ষুদ্ৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যসমূহো বিভিন্ন দৃষ্টিকোণৰপৰা অনুভৱ কৰিব পৰাকৈ নক্সা কৰা হয়—নিকট দৃশ্য, মধ্যম দূৰত্বৰ দৃশ্য অথবা বিস্তৃত দৃশ্য।

পেনজিং এক কলাৰূপ হিচাপে উদ্যানৰ এক বিস্তাৰ, কাৰণ ইয়াৰ জৰিয়তে শিল্পীয়ে প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ কোনো অংশ ক্ষুদ্ৰাকৃতিত পুনৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। উদ্যানৰ বাহিৰৰ দৃশ্যৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ পুনৰ প্ৰকাশ কৰাৰ বাবে পেনজিং প্ৰায়ে উদ্যানৰ সামগ্ৰিক নক্সাৰ অংশ হিচাপে ঘৰৰ ভিতৰতো ব্যৱহাৰ কৰা হয়। পেনজিংৰ পাত্ৰ পেভিলিয়ন, ব্যক্তিগত অধ্যয়ন-কক্ষ, বসবাসৰ কোঠা আৰু ৰাজহুৱা ভৱনত সজোৱা হয়। এইবোৰ উদ্যানৰ ভিতৰত স্বতন্ত্ৰ উপাদান হিচাপে বা টেবুল আৰু কিতাপৰ আলমাৰীৰ দৰে আচ-বাবৰ ওপৰতো ৰখা হয়। কেতিয়াবা পেনজিংক বিশেষ গুৰুত্ব দিবলৈ জালি-যুক্ত প্ৰদৰ্শনী ষ্টেণ্ড নিৰ্মাণ কৰা হয়, যিয়ে স্থাপত্য আৰু প্ৰকৃতিৰ আন্তঃসম্পৰ্কক অধিক প্ৰকাশ কৰে।

পেনজিংৰ লক্ষ্য হৈছে বৈপৰীত্যৰ জৰিয়তে প্ৰকৃতিৰ সাৰ আৰু আত্মা ধৰি ৰখা। দাৰ্শনিকভাৱে ইয়াৰ ওপৰত টাওবাদৰ নীতি, বিশেষকৈ য়িন-য়াং ধাৰণাৰ প্ৰভাৱ আছে। এই ধাৰণাত বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড দুটা পৰস্পৰবিৰোধী কিন্তু পৰিপূৰক মৌলিক শক্তিৰদ্বাৰা পৰিচালিত বুলি ধৰা হয়। পেনজিংত ব্যৱহৃত বৈপৰীত্যসমূহৰ ভিতৰত আছে—"প্ৰাধান্য আৰু অধীনতা, শূন্যতা আৰু পূৰ্ণতা, ঘনত্ব আৰু পাতলতা, উচ্চতা আৰু নিম্নতা, ডাঙৰ আৰু সৰু, জীৱন আৰু মৃত্যু, গতি আৰু স্থিৰতা, ৰুক্ষতা আৰু সূক্ষ্মতা, দৃঢ়তা আৰু কোমলতা, পোহৰ আৰু আন্ধাৰ, পোন আৰু বেঁকা, উলম্ব আৰু অনুভূমিক, লগতে পাতল আৰু গধুৰতা।" ^১

নক্সাৰ অনুপ্ৰেৰণা কেৱল প্ৰকৃতিৰ পৰ্যবেক্ষণ বা প্ৰতিনিধিত্বৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়; চীনা কবিতা, কেলিগ্ৰাফী আৰু অন্যান্য দৃশ্যকলা থেকেও ইয়াৰ প্ৰেৰণা আহে। সাধাৰণ পেনজিং নক্সাত চীনা ড্ৰেগন আৰু শুভ অৰ্থবাহী চীনা আখৰৰ আঁচনিৰ অনুৰণন দেখা যায়। সৰ্বোচ্চ পৰ্যায়ত পেনজিংৰ কলামূল্য কবিতা, কেলিগ্ৰাফী, তুলিকাচিত্ৰ আৰু উদ্যান-কলাৰ সমপৰ্যায়ৰ বুলি বিবেচনা কৰা হয়।^৩৭

শৈলী

চীনৰ পৰম্পৰাগত পেনজিংৰ শৈলীসমূহ মূলতঃ সেই শৈলীত প্ৰধানকৈ ব্যৱহৃত উদ্ভিদ আৰু ইয়াৰ উৎপত্তিস্থল অঞ্চলৰ নামেৰে শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হয়। বিভিন্ন উদ্ভিদৰ বাবে বিভিন্ন কৌশলৰ প্ৰয়োজন হোৱা বাবে অঞ্চলভেদে পৃথক শৈলীৰ বিকাশ ঘটিছে। পৰম্পৰাগত পেনজিংৰ এক ডজনতকৈও অধিক শৈলী আছে।

আনহুই শৈলীআনহুই পেনজিং উমে ব্যৱহাৰৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত।

বেইজিং শৈলীবেইজিং পেনজিং প্ৰাচীন পৰম্পৰাগত চীনা ভাষা স্থাপত্যৰ পৰা কলাত্মক প্ৰেৰণা লাভ কৰিছে। ডালবোৰ প্ৰায়ে অনুভূমিক আৰু গছৰ মূৰ সাধাৰণতে অৰ্ধগোলাকাৰ অথবা পৰম্পৰাগত ভাঁজ কৰা হাতপাংখাৰ আকৃতিৰ হয়।

গুৱাংডং বা লিংনান শৈলীকেণ্টনিজ পেনজিং ক লিংনান ("নানলিং পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণ") পেনজিং বুলিও কোৱা হয়, কাৰণ গুৱাংডং নানলিং পৰ্বতমালাৰ দক্ষিণে অৱস্থিত। এই শৈলীৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য হৈছে প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য আৰু সহজ-সাৱলীল ৰূপ।

গুৱাংছি শৈলীগুৱাংছি পেনজিং ত গুইলিনৰ দৰে সুন্দৰ প্ৰাকৃতিক দৃশ্যৰ প্ৰতিফলন দেখা যায়। এই শৈলীত অন্যান্য শৈলীৰ তুলনাত বিভিন্নপ্ৰকাৰৰ শিল অধিক ব্যৱহাৰ কৰা হয়।

ফুজিয়ান শৈলীফুজিয়ান পেনজিং বটগছ ব্যৱহাৰৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত।

হুবেই শৈলীহুবেই পেনজিং স্থিৰ গছ আৰু শিলৰ জৰিয়তে গতিশীলতাৰ অনুভূতি সৃষ্টি কৰাত গুৰুত্ব দিয়ে। সেয়ে ইয়াক গতিশীল পেনজিং বুলিও কোৱা হয়

জিয়াংছু শৈলীজিয়াংছু ৰন্ধনশৈলীৰ দৰেজিয়াংছু পেনজিং ৰ নক্সাও জটিল। গছৰ মূৰ প্ৰায়ে মেঘৰ আকৃতিৰ হয়।

ছিচুৱান শৈলীছিচুৱান পেনজিং সাধাৰণতে ঘন, সৰল আৰু অলংকাৰহীন ৰূপৰ হয়।

'ছাংহাই শৈলীছাংহাই পেনজিং এ জাপানী বনছাইৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছে, কিন্তু একে সময়তে পৰম্পৰাগত চীনা চিত্ৰকলাৰ পৰা অহা ইয়াৰ নিজা কলাত্মক পৰম্পৰাও বজাই ৰাখিছে।

টাইৱান শৈলীটাইৱান পেনজিং হৈছে জাপানী বনছাই আৰু পৰম্পৰাগত চীনা ভাষা পেনজিংৰ সংমিশ্ৰণ।

ছুজৌ শৈলীছুজৌ পেনজিংজিয়াংছু শৈলীৰ এটা শাখা, কিন্তু ই কেইবাশ বছৰ ধৰি ফল-মূলৰ গছ ব্যৱহাৰৰ বাবে পৃথক পৰিচয় লাভ কৰিছে।

য়াংঝৌ শৈলীয়াংঝৌ পেনজিং ক উত্তৰ জিয়াংছু শৈলী বুলিও কোৱা হয়।^৩৮ ই জিয়াংছু শৈলীৰপৰা পৃথক। গছৰ কাণ্ডত তিনিটা পাক থকাটো এই শৈলীৰ আটাইতকৈ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য।

ইউনান শৈলীইউনান পেনজিং হিমালয় আৰু গ্ৰীষ্মমণ্ডলীয় অঞ্চলৰ মাজত অৱস্থিত ইউনানৰ বৈচিত্ৰ্যপূৰ্ণ জলবায়ু আৰু জীৱবৈচিত্ৰ্যৰপৰা সুবিধা লাভ কৰে। দাগুৱান পাৰ্ক, কুনমিংত ইউনান শৈলীৰ পেনজিংৰ স্থায়ী প্ৰদৰ্শনী আছে।

ঝেজিয়াং শৈলীঝেজিয়াং পেনজিং পাইন আৰু চাইপ্ৰেছ ব্যৱহাৰৰ বাবে পৰিচিত আৰু এটা ট্ৰেত প্ৰায়ে তিনিটাৰপৰা পাঁচটা গছ থাকে।

ঝংঝৌ শৈলীঝংঝৌ পেনজিং টেমাৰিক্স ব্যৱহাৰৰ বাবে বিশেষভাৱে পৰিচিত।

ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু যত্ন

পেনজিং গছৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ আৰু যত্নৰ পদ্ধতি বনছাইৰ সৈতে যথেষ্ট একে।

টোকা

• Zhao, Qingquan. Penjing: Worlds of Wonderment. Venus Communications, LLC.
• Chen Lifang and Yu Sianglin, The Garden Art of China. (Portland, Oregon: Timber Press, 1986) p. 149.

বাহ্যিক সংযোগ

• The Art of Bonsai Project
• Bonsai Art
• Magical Miniature Landscapes - comprehensive history of bonsai and related arts
• 盆景雅舍 PenjingYashe
• National Bonsai Foundation / National Bonsai & Penjing Museum, Washington, DC