পাৰুল মুখাৰ্জী

পাৰুল মুখাৰ্জী (১৯১৫ – ১৯৯০) ২০ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত সক্ৰিয় ভাৰতীয় বিপ্লৱী আছিল। মুখাৰ্জী বিপ্লৱী সংগঠন অনুশীলন সমিতিৰ এগৰাকী প্ৰভাৱশালী সদস্য আছিল, যাৰ সৈতে তেওঁ উগ্ৰপন্থী কাৰ্যকলাপত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল আৰু নতুন সদস্য নিযুক্তিত সহায় কৰিছিল। নিযুক্তি, অধ্যয়ন চক্ৰ সংগঠিত, আত্মৰক্ষাৰ কৌশল শিকোৱা আদি প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তে অনুশীলন সমিতিৰ মহিলা শাখাক শক্তিশালী কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল।

১৯৩৫ চনৰ ২০ জানুৱাৰীত আন বিপ্লৱী আৰু বিস্ফোৰক সামগ্ৰীৰ সৈতে তিতাগড়ৰ এটা ঘৰত ধৰা পৰাৰ পাছত মুখাৰ্জীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। চাৰি বছৰ কাৰাগাৰত কটাবলগীয়া হোৱা ছানীয়ে ১৯৩৯ চনত ৰাজনৈতিক বন্দীসকলৰ বাবে সাধাৰণ ক্ষমাৰ অধীনত মুক্তি লাভ কৰে। মুক্তিৰ পিছত মুখাৰ্জীয়ে ৰাজহুৱা জীৱনৰপৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। ভাৰত বিভাজনৰ পিছত তেওঁ কলকাতাৰ শৰণাৰ্থী উপনিৱেশৰ সমৰ্থক হৈ পৰে, য'ত তেওঁ সতৰ্কতা বজাই ৰাখি স্কুল খুলিছিল।

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

পাৰুল মুখাৰ্জীৰ জন্ম হৈছিল ১৯১৫ চনত কমিলা ^১২ বা কলিকতাত। ^৩ তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল গুৰুপ্ৰসন্ন মুখাৰ্জী আৰু তেওঁ মূলতঃ ঢাকাৰ।^৪ মাকৰ নাম আছিল মনোৰমা দেৱী। ^২ পাৰুলৰ ককায়েকৰ নাম আছিল অমূল্য আৰু সৰু ভনীয়েক উষা আছিল। ^৪

বিপ্লৱত জড়িত

পাৰুলৰ ডাঙৰ ভাতৃ অমূল্য বিপ্লৱী সংগঠন অনুশীলন সমিতিৰ সৈতে জড়িত আছিল ^২৪ আৰু তেওঁ আছিল এজন গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানীয় নেতা। ^২ ফলস্বৰূপে মুখাৰ্জীয়ে বিপ্লৱী পৰিৱেশত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল কাৰণ অনুশীলন সমিতিৰ সদস্যসকলে তেওঁৰ ঘৰলৈ প্ৰায়ে তেওঁৰ ভাতৃক সাক্ষাৎ কৰিবলৈ আহিছিল। ভাতৃৰ সাহস আৰু পৰিয়ালে সহ্য কৰা দুখ-কষ্টৰ বাবেই তাই নিজেই বিপ্লৱী আন্দোলনত যোগদান কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হৈছিল। ১৯২৯ চনত তেওঁক আনুষ্ঠানিকভাৱে সংস্থাটোত নিযুক্তি দিয়া হয়। ^২ তেওঁৰ ভগ্নী উষায়ো অনুশীলন সমিতিত যোগদান কৰে। ^৪ মহিলা বিপ্লৱীসকলক বেছিভাগেই ডাঙৰ কৌশল আৰু কাৰ্য্যকলাপৰ পৰিকল্পনাৰপৰা আঁতৰাই ৰখা হৈছিল আৰু বেছিভাগেই তেওঁলোকক নিৰ্দিষ্ট কৰ্তব্য আবণ্টন আৰু নিযুক্তি দিয়া হৈছিল।^১ অনুশীলন সমিতিত অৱশ্যে মুখাৰ্জীয়ে অতি সক্ৰিয় ভূমিকা পালন কৰিছিল ^২

অনুশীলন সমিতিৰ ভিতৰত মুখাৰ্জীৰ মূল কাম আছিল সংগঠনটোৰ মহিলা শাখাক শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰচেষ্টা। তেওঁ বৃহৎসংখ্যক মহিলাক নিযুক্তি দিছিল, অধ্যয়ন চক্ৰ সংগঠিত কৰিছিল আৰু মহিলা নিযুক্তিপ্ৰাপ্তসকলক আত্মৰক্ষাৰ শিক্ষা দিছিল; কেতিয়াবা তেওঁলোকে তৰোৱালৰে প্ৰশিক্ষণ লোৱা বুলি কোৱা হয়। ^২

তিতাগড়ৰ ষড়যন্ত্ৰ

অৱশেষত মুখাৰ্জীক তিতাগড়ৰ অনুশীলন সমিতিৰ আত্মগোপন স্থানলৈ অনা হয়, য'ত বিপ্লৱীসকলে বিস্ফোৰক প্ৰস্তুত কৰি মজুত কৰে। ^৪ শেহতীয়াকৈ কাৰাগাৰৰপৰা পলায়ন কৰা বিপ্লৱীসকলৰ বাবেও এই ঘৰটোৱে আশ্ৰয় শিবিৰ হিচাপে কাম কৰিছিল। ^১ স্থানীয় নেতা আছিল পূৰ্ণানন্দ দাসগুপ্ত, যিজনো শেহতীয়াকৈ কাৰাগাৰৰপৰা পলায়ন কৰিছিল।^২ বিপ্লৱীসকলে নিজৰ আত্মগোপন স্থানক পৰিয়ালৰ ঘৰৰ বেশত ৰাখিছিল; ^৪ সেই সময়ত খুলনাত থকা মুখাৰ্জীক মাতি আনি দাসগুপ্তৰ ভতিজাৰ পত্নীৰ ৰূপ দিবলৈ কোৱা হৈছিল।^২

১৯৩৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত তিতাগড়ৰ কৰ্তৃপক্ষই এখন বেনামী পত্ৰৰপৰা তথ্য লাভ কৰে য'ত লিখা আছিল যে ঘৰটোত এগৰাকী ফেশ্বনেবল যুৱতী এজন পুৰুষৰ লগত বাস কৰা নাছিল আৰু ডেকা ল'ৰাবোৰে ঘৰলৈ সঘনাই আহি পাছদিনা ৰাতিপুৱা ওলাই যায়। ^২ এই কথাটো সন্দেহজনক বুলি বিবেচনা কৰি ১৯৩৫ চনৰ ২০ জানুৱাৰীত পুৱাৰ ভাগত আৰক্ষীয়ে অট্টালিকাটোত অভিযান চলায়।^৪ সেই সময়ত ঘৰত উপস্থিত থকা আন দুজন বিপ্লৱী দাসগুপ্ত আৰু শ্যাম বিনোদ পাল, আৰক্ষী অহাৰ ঠিক আগতেই তেওঁলোক যাবলৈ সাজু হৈছিল। পুলিচে টোকৰ মাৰিলে পালে দুৱাৰখন খুলি পুলিচ বুলি গম পাই পুলিচকেইটাক ঠেলি বাহিৰলৈ উলিয়াই আকৌ দুৱাৰখন বন্ধ কৰি দিলে। তাৰ পিছত দাসগুপ্ত, পাল, আৰু মুখাৰ্জীয়ে ছাদলৈ গৈ পৰিস্থিতিৰ মূল্যায়ন কৰিলে। অট্টালিকাটো ঘেৰি ধৰা বুলি উপলব্ধি কৰি পাল আৰু মুখাৰ্জীয়ে ৰিভলভাৰেৰে আৰক্ষীকেইজনৰ ওপৰত গুলীচালনা কৰিলে, তাৰ আগতেই তেওঁলোকৰ দুৰ্দশাৰ আশাহীনতা উপলব্ধি কৰা দাসগুপ্তাই ৰিভলভাৰটো ধৰি ছাদৰপৰা দলিয়াই দিলে। তাৰ পিছত দাসগুপ্ত আৰু পালে ছাদৰপৰা জঁপিয়াই পিছৰ অট্টালিকাটোলৈ পলাবলৈ চেষ্টা কৰে। ইফালে মুখাৰ্জীয়ে ঘৰৰ ভিতৰলৈ গৈ সকলো দুৱাৰত তলা মাৰি দিলে। যেতিয়া আৰক্ষীয়ে সেইবোৰ খুলিবলৈ দাবী জনাইছিল, তেতিয়া তাই ইচ্ছাকৃতভাৱে পলম কৰিছিল যাতে তাই যিমান পাৰি সিমান অভিযোগনামা দাখিল কৰা নথি-পত্ৰ ধ্বংস কৰিব পাৰে। আৰক্ষী প্ৰৱেশ কৰাৰ লগে লগে মুখাৰ্জীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। ঘৰৰ ভিতৰত আৰক্ষীয়ে বিস্ফোৰক সামগ্ৰী, বোমা নিৰ্মাণৰ নিৰ্দেশনা ^৪ আৰু বিভিন্ন ৰাসায়নিক পদাৰ্থ উদ্ধাৰ কৰি জব্দ কৰে। মুখাৰ্জীয়ে প্ৰথমে তেওঁৰ নাম "খুকী" আৰু তাৰ পিছত "সুৰমা দেৱী" বুলি তেওঁৰ প্ৰকৃত নাম প্ৰকাশ কৰাৰ আগতে দিছিল।

দাসগুপ্ত আৰু পালকো গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়। তিনিওজন বিপ্লৱীক তেওঁলোকৰ ঘৰখন ৰজা-সম্ৰাটৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ চলাই সাম্ৰাজ্যৰ এটা অংশ বলপূৰ্বকভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰৰ মুখ্য কাৰ্যালয় বুলি সন্দেহত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।^২ মুখাৰ্জীক প্ৰথমে তিতাগড় আৰক্ষী থানালৈ অনা হৈছিল যদিও পাছদিনা মুখাৰ্জীক দক্ষিণ কলকাতাৰ টলিগুংগে থানালৈ আৰু তাৰ পিছত হাওৰা কাৰাগাৰৰ এটা সুকীয়া কোঠালৈ বদলি কৰা হয়। অনুশীলন সমিতিৰ তথ্য আহৰণৰ বাবে আৰক্ষীয়ে মুখাৰ্জীক মানসিক আৰু শাৰীৰিক দুয়োটা হেঁচা প্ৰয়োগ কৰিছিল। কাৰাগাৰত থকা তাইৰ তত্ত্বাৱধায়কজন কুষ্ঠৰোগী আছিল আৰু চোৰাংচোৱা বিষয়াসকলে তাইক শাৰীৰিক অত্যাচাৰ কৰিছিল। এটা সময়ত এজন বিষয়াই তাইক ধৰ্ষণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও আন এজন বিষয়াই ৰৈ তেওঁক তিৰস্কাৰ কৰিছিল। মুখাৰ্জীয়ে আৰক্ষীক একো কোৱা নাছিল। ^২

দাসগুপ্ত আৰু পালকো গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।^৪ তেওঁলোকৰ ঘৰটো ৰজা-সম্ৰাটৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ চলাই সাম্ৰাজ্যৰ এটা অংশ বলপূৰ্বকভাৱে নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰৰ মুখ্য কাৰ্যালয় বুলি সন্দেহ কৰি তিনিওজন বিপ্লৱীক গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয়।^২ মুখাৰ্জীক প্ৰথমে তিতাগড় আৰক্ষী থানালৈ অনা হৈছিল যদিও পাছদিনা তেওঁক দক্ষিণ কলকাতাৰ টলিগুংগে থানালৈ আৰু তাৰ পিছত হাওৰা জেলৰ এটা সুকীয়া কোঠালৈ বদলি কৰা হয়। অনুশীলন সমিতিৰ তথ্য আহৰণৰ প্ৰয়াসত আৰক্ষীয়ে মুখাৰ্জীক মানসিক আৰু শাৰীৰিক দুয়োটা হেঁচা প্ৰয়োগ কৰে। জেলত তেওঁৰ তত্ত্বাৱধায়কজন কুষ্ঠৰোগী আছিল আৰু চোৰাংচোৱা বিষয়াসকলেও তেওঁক শাৰীৰিক অত্যাচাৰ কৰিছিল। এবাৰ এজন বিষয়াই তেওঁক ধৰ্ষণ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল যদিও আন এজন বিষয়াই তেওঁক ৰখাই বকাবকি কৰিছিল। মুখাৰ্জীয়ে আৰক্ষীক একো কোৱা নাছিল। ^২

আন বহু মহিলা বিপ্লৱীৰ দৰে মুখাৰ্জীয়েও বহু সময় বিচাৰ অবিহনে বন্দী হৈ কটায়। ^৫ অৱশেষত আলিপুৰ আদালতত ন্যায়াধিকৰণত তেওঁৰ গোচৰৰ বিচাৰ হয়। ^২ ১৯৩৫ চনৰ ২১ ছেপ্টেম্বৰত তেওঁক বংগ ফৌজদাৰী আইন সংশোধনীৰ অধীনত অনুজ্ঞাপত্ৰবিহীন আগ্নেয়াস্ত্ৰ ৰখাৰ অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হয় ^৬ আৰু এবছৰৰ কঠোৰ কাৰাদণ্ড বিহা হয়। তিতাগড় ষড়যন্ত্ৰৰ বাবেই ১৯৩৭ চনৰ ২৭ এপ্ৰিলত তেওঁৰ বিৰুদ্ধে পুনৰ বিচাৰ হয় আৰু তিনি বছৰৰ কঠোৰ কাৰাদণ্ড বিহা হয়। ^৭ মুখাৰ্জী, দাসগুপ্ত আৰু পালৰ উপৰি বংগত বন্দী হৈ থকা আন চৈধ্যজনকো এই ষড়যন্ত্ৰত জড়িত হোৱাৰ বাবে দোষী সাব্যস্ত কৰা হয়। আলিপুৰ কাৰাগাৰত থকাৰ সময়ত মুখাৰ্জীক কেতিয়াবা ৱাৰড্ৰেছৰদ্বাৰা প্ৰহাৰ কৰা হৈছিল ^২

পাছৰ জীৱন

১৯৩৯ চনত ৰাজনৈতিক বন্দীসকলৰ বাবে সাধাৰণ ক্ষমাৰ অধীনত মুখাৰ্জীক কাৰাগাৰৰপৰা মুকলি কৰি দিয়া হয়।^২ মুক্তিৰ পিছত মুখাৰ্জীয়ে ৰাজহুৱা জীৱনৰপৰা অৱসৰ গ্ৰহণ কৰে। পাৰুল অবিবাহিত আছিল। ^১ ভাৰত বিভাজনৰ পিছত মুখাৰ্জীয়ে কলকাতাত বসতি স্থাপন কৰে আৰু তাত শৰণাৰ্থী উপনিৱেশক সমৰ্থন কৰে।^৮ ৰাতি লাঠি আৰু মশাল লৈ সজাগ হৈ থকা, বিপথগামী জীৱ-জন্তুক আশ্ৰয় দিয়া আৰু শৰণাৰ্থীৰ বাবে বিদ্যালয় মুকলি কৰা বুলি লিপিবদ্ধ কৰা হৈছে। তেওঁ প্ৰতিষ্ঠা কৰা এখন বিদ্যালয়ৰ প্ৰধান শিক্ষয়িত্ৰী হৈছিল। ^৮ পাৰুলৰ কাম-কাজ আৰু সহায়ৰ বাবেই অৱশেষত তাই "পাৰুল পিছি" নামেৰে পৰিচিত হ'ল, পিছি অৰ্থাৎ পিতৃৰ ভনীয়েক।