পশ্চিম প্ৰদেশ, শ্ৰীলংকা

পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত অন্যতম, দেশৰ প্ৰথম পৰ্যায়ৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ। ১৯ শতিকাৰ পৰাই এই প্ৰদেশসমূহৰ অস্তিত্ব আছিল যদিও ১৯৮৭ চনত শ্ৰীলংকাৰ সংবিধানৰ ত্ৰয়োদশ সংশোধনীৰ ফলত প্ৰাদেশিক পৰিষদ গঠন হোৱালৈকে ইয়াৰ কোনো আইনী মৰ্যাদা নাছিল।^১২

পশ্চিম প্ৰদেশ দেশৰ ভিতৰতে আটাইতকৈ ঘন জনবসতিপূৰ্ণ প্ৰদেশ আৰু ইয়াত বিধানসভাৰ ৰাজধানী শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা কোট্টেৰ লগতে দেশৰ প্ৰশাসনিক আৰু ব্যৱসায়িক কেন্দ্ৰ কলম্বো আছে।

ইতিহাস

বৰ্তমানৰ পশ্চিম প্ৰদেশৰ কিছু অংশ প্ৰাক-ঔপনিৱেশিক কোট্টে ৰাজ্যৰ অংশ আছিল। ইয়াৰ পিছত এই প্ৰদেশখন পৰ্তুগীজ, ডাচ আৰু ব্ৰিটিছৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ আহে। ১৮১৫ চনত ব্ৰিটিছে সমগ্ৰ চিলন দ্বীপটোৰ ওপৰত নিয়ন্ত্ৰণ লাভ কৰে। তেওঁলোকে দ্বীপটোক তিনিটা জাতিভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিত ভাগ কৰিছিল: নিম্ন দেশ সিংহলী, কাণ্ডিয়ান সিংহলী আৰু তামিল। পশ্চিম প্ৰদেশ নিম্ন দেশ সিংহলী প্ৰশাসনৰ অংশ আছিল। ১৮৩৩ চনত কলব্ৰুক-কেমেৰন আয়োগৰ পৰামৰ্শ অনুসৰি জনগোষ্ঠীয় ভিত্তিক প্ৰশাসনিক গাঁথনিসমূহক একত্ৰিত কৰি পাঁচখন ভৌগোলিক প্ৰদেশত বিভক্ত একক প্ৰশাসনত পৰিণত কৰা হয়।^৩ চিলাও, কলম্বো, কালুটাৰা, পুটালাম, চেভেন কোৰালেছ (বৰ্তমানৰ কুৰুনেগালা জিলা), থ্ৰী কোৰালেছ, ফোৰ কোৰালেছ আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা (বৰ্তমানৰ কেগালে জিলা) জিলাই নতুন পশ্চিম প্ৰদেশ গঠন কৰে।^৪ ১৮৪৫ চনত চিলাও জিলা, পুত্তলাম জিলা আৰু সাতটা কোৰালেছক নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশলৈ বদলি কৰা হয়।^৫ ১৮৮৯ চনত তিনিটা কোৰালে, চাৰিটা কোৰালে আৰু লোয়াৰ বুলাটগামা নতুনকৈ সৃষ্টি হোৱা ছাবাৰগামুৱা প্ৰদেশলৈ স্থানান্তৰ কৰা হয়।^৬

চুৰবানাই ডিজাইন কৰা পশ্চিম প্ৰদেশত পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনাৰ অধীনত এখন পৰিকল্পিত মেগাচিটি সৃষ্টি কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰা হৈছে। মূলতঃ ২০০৪ চনত ৰানিল উইক্ৰেমচিঙে আৰম্ভ কৰা এই প্ৰকল্পটো নিৰ্বাচনী পৰাজয়ৰ পিছত বন্ধ কৰি দিয়া হয় আৰু ২০১৫ চনত ক্ষমতালৈ ঘূৰি অহাৰ পিছত পুনৰ আৰম্ভ কৰা হয়।^৭৮

ভূগোল আৰু জলবায়ু

পশ্চিম প্ৰদেশ শ্ৰীলংকাৰ দক্ষিণ-পশ্চিম অংশত অৱস্থিত। ইয়াৰ আয়তন ৩,৬৮৪ বৰ্গ কিলোমিটাৰ (১,৪২২ বৰ্গমাইল), যাৰ ফলত ই দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত আটাইতকৈ সৰু।^৯ প্ৰদেশখনৰ পশ্চিমে লেকাডিভ সাগৰ, উত্তৰে উত্তৰ-পশ্চিম প্ৰদেশ, পূবে সবাৰাগামুৱা প্ৰদেশ আৰু দক্ষিণে দক্ষিণ প্ৰদেশ।

গড় বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পোৱাৰ লগতে প্ৰচণ্ড বৰষুণৰ ফলত পশ্চিম প্ৰদেশত সঘনাই বানপানী হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ ফলত প্ৰদেশখনৰ আন্তঃগাঁথনি, সেৱা যোগান আৰু নগৰীয়া অৰ্থনীতিত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰে। শ্ৰীলংকাৰ আটাইতকৈ নগৰীকৃত প্ৰদেশ হোৱাৰ বাবে, প্ৰদেশখনে সন্মুখীন হোৱা দ্ৰুত নগৰীয়া বৃদ্ধিয়ে এই জলবায়ুজনিত পৰিঘটনাবোৰৰ ক্ষেত্ৰত কেইবাটাও সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিছে।^১০

প্ৰশাসনিক বিভাগ

জিলাসমূহ

পশ্চিম প্ৰদেশক তিনিখন প্ৰশাসনিক জিলা, ৪০টা বিভাগীয় সচিবালয় (DS Divisions) আৰু ২,৫০৫খন গ্ৰাম নীলধাৰী (GN Divisions) বিভাগত বিভক্ত কৰা হৈছে।

প্ৰধান জনসংখ্যা কেন্দ্ৰসমূহ

জনগাঁথনি

জনসংখ্যা

২০২৪ চনত পশ্চিম প্ৰদেশৰ জনসংখ্যা আছিল ৬,১১৭,৩৪১ জন। পশ্চিম প্ৰদেশত প্ৰতি ১০০ গৰাকী পুৰুষৰ বিপৰীতে মহিলাৰ সংখ্যা ৯৩.৮৩ গৰাকী। জনসংখ্যাৰ বেছিভাগেই সিংহলী লোক, লগতে শ্ৰীলংকান মুৰ আৰু শ্ৰীলংকান তামিলসকল সংখ্যালঘু হিচাপে আছে।^১৫

জনগোষ্ঠী

সিংহলীসকল এই প্ৰদেশৰ সৰ্ববৃহৎ জনগোষ্ঠী আৰু তেওঁলোক বিশেষকৈ কলম্বোৰ বাহিৰৰ এলেকাসমূহত ঘনীভূত হৈ থাকে। মুৰ আৰু তামিলসকল কলম্বো আৰু ইয়াৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত ঘনীভূত হৈ আছে।^১৫

ধৰ্ম

বৌদ্ধ ধৰ্ম হৈছে বৃহত্তম ধৰ্ম, যিটো সিংহলী গৰিষ্ঠসংখ্যক লোকে পালন কৰে। কেথলিক ধৰ্ম মূলত সিংহলীসকলে পালন কৰে, আনহাতে মুছলমানসকল মুৰ আৰু মালয় জনসংখ্যাৰ মাজত পোৱা যায়।^১৯

অৰ্থনীতি

পশ্চিম প্ৰদেশে দেশৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনত (GDP) সৰ্বাধিক বৰঙণি যোগায়। ২০১৫ চনলৈকে এই প্ৰদেশে প্ৰাদেশিক মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদনৰ ৪১.২% যোগান ধৰিছিল আৰু ইয়াৰ নামমাত্ৰ বৃদ্ধিৰ হাৰ আছিল ৫.৮%। এই প্ৰদেশত কৃষিখণ্ডৰ অৱদান আছিল মাত্ৰ ১.৭%, যিটো দেশৰ ৯খন প্ৰদেশৰ ভিতৰত সৰ্বনিম্ন। আনহাতে উদ্যোগখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৩৪.৬% (দেশৰ ভিতৰত সৰ্বোচ্চ) আৰু সেৱাখণ্ডৰ অৱদান আছিল ৫৬.৫%।^২০

প্ৰদেশখনত বৰ্তমান কেইবাটাও বৃহৎ আন্তঃগাঁথনি উন্নয়ন প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে দ্ৰুত বিকাশ ঘটিছে। ইয়াৰ ভিতৰত কলম্বো আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিত্তীয় চহৰ (CIFC) আৰু পশ্চিম অঞ্চল মেগাপলিছ পৰিকল্পনা প্ৰকল্প (WRMPP) অন্যতম।^{২১২২২৩২৪} ইয়াৰ উপৰিও পশ্চিম প্ৰদেশত গৃহ নিৰ্মাণ আৰু বাণিজ্যিক অট্টালিকাৰ এক ব্যাপক উত্থান ঘটিছে, যিয়ে কলম্বো আৰু ৰাজাগিৰিয়াৰ দৰে চহৰসমূহৰ ৰূপ সলনি কৰি দিছে। কেইবাটাও বৃহৎ আৱাসিক প্ৰকল্প, কাৰ্যালয়, হোটেল আৰু শ্বপিং মলৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য বৰ্তমান চলি আছে।^{২৫২৬২৭}

দক্ষিণ এছিয়াৰ আটাইতকৈ ব্যস্ত বন্দৰ কলম্বো বন্দৰেও প্ৰদেশখনৰ অৰ্থনৈতিক বৃদ্ধিত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছে।^২৮২৯

শিক্ষা

দ্বীপৰাষ্ট্ৰখনৰ প্ৰায় সকলোবোৰ অগ্ৰণী শিক্ষানুষ্ঠান পশ্চিম প্ৰদেশত অৱস্থিত। এই প্ৰদেশত থকা বিশ্ববিদ্যালয়সমূহৰ ভিতৰত কলম্বো বিশ্ববিদ্যালয়, কেলানিয়া বিশ্ববিদ্যালয়, মোৰাটুৱা বিশ্ববিদ্যালয়, শ্ৰী জয়ৱৰ্ধনেপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়, শ্ৰীলংকাৰ মুক্ত বিশ্ববিদ্যালয়, শ্ৰীলংকাৰ বৌদ্ধ আৰু পালি বিশ্ববিদ্যালয়, জেনেৰেল ছাৰ জন কোটেলৱালা প্ৰতিৰক্ষা বিশ্ববিদ্যালয়, নেচনেল ইনষ্টিটিউট অফ বিজনেছ মেনেজমেণ্ট আৰু শ্ৰীলংকা ইনষ্টিটিউট অফ ইনফৰ্মেশ্যন টেকন’লজী অন্যতম। আটাইকৈ বেছি জনসংখ্যা থকাৰ বাবে পশ্চিম প্ৰদেশত দেশৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক সংখ্যক বিদ্যালয় আছে, য’ত ৰাষ্ট্ৰীয়, প্ৰাদেশিক, ব্যক্তিগত আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বিদ্যালয় অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে।