দশৰথ জাতক

দশৰথ জাতক হৈছে গৌতম বুদ্ধৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ বিষয়ে বৌদ্ধ ধৰ্ম সাহিত্যত পোৱা এক জাতক কাহিনী। পালি কেননৰ সুত্ত পিটকৰ খুদ্দাকা নিকায়াত ইয়াক ৪৬১সংখ্যক জাতক কাহিনী হিচাপে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।^১

এই কাহিনী প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য ৰামায়ণৰ আধাৰত গঢ় লৈ উঠিছে। থাই ৰামকিয়েন, লাও ফ্ৰা লাক ফ্ৰা ৰাম আৰু বাৰ্মিজ যম জাটদাও আদি অভিযোজনসমূহো এই জাতকৰপৰা উদ্ভৱ হোৱা বুলি কিছুমানে দাবী কৰে।^২

পণ্ডিতসকলে সাধাৰণতে ৰামায়ণক দশৰথ জাতকতকৈ পুৰণি বুলি গণ্য কৰে, যদিও দুয়োটা পৰম্পৰাৰ মাজত পাৰস্পৰিক প্ৰভাৱ সম্পৰ্কে বিতৰ্ক অব্যাহত আছে। বৌদ্ধ আৰু হিন্দু উৎসসমূহে প্ৰায়ে নিজ নিজ ধৰ্মীয় গ্ৰন্থৰ প্ৰাধান্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে; কিন্তু আধুনিক গৱেষণাই জাতক সংস্কৰণক ৰামায়ণত পোৱা বিষয়-বস্তুৰ এক পিছৰ বৌদ্ধ অভিযোজন হিচাপে বিবেচনা কৰে। কিছুমান গৱেষকে মত প্ৰকাশ কৰিছে যে জাতক আখ্যানটো বাল্মীকিৰ মহাকাব্যৰ প্ৰত্যক্ষ সমান্তৰাল নহয়, বৰঞ্চ এক সৰলীকৃত আৰু নৈতিক শিক্ষামূলক পুনৰকথন।^৩

ছিনপচিছ

দশৰথ জাতকত বুদ্ধৰ পূৰ্বজন্মক ৰাম-পণ্ডিত নামেৰে এক বোধিসত্ত্বৰূপে উপস্থাপন কৰা হৈছে। কাহিনীটোৱে অনাসক্তি আৰু পিতৃ-আজ্ঞা পালন কৰাৰ নৈতিক মূল্যৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

বাৰাণসীৰ ৰাজকুমাৰ ৰামক তেওঁৰ পিতৃ ৰজা দশৰথে বাৰ বছৰলৈ নিৰ্বাসনলৈ পঠিয়াইছিল। ৰজাই আশংকা কৰিছিল যে ৰামৰ সতিয়া মাতৃয়ে নিজৰ পুত্ৰ ভাৰতৰ বাবে সিংহাসন সুৰক্ষিত কৰিবলৈ ৰামৰ ক্ষতি কৰিব পাৰে। ৰামৰ সৈতে নিৰ্বাসনলৈ যায় তেওঁৰ কনিষ্ঠ ভাতৃ লক্ষ্মণ-কুমাৰ আৰু ভগ্নী সীতা।

ন বছৰ পাছত ৰজা দশৰথৰ মৃত্যু হয়। ভৰত সন্মানীয় আৰু ন্যায়পৰায়ণ হোৱাৰ বাবে সিংহাসন গ্ৰহণ কৰিবলৈ অস্বীকাৰ কৰে, কাৰণ তেওঁৰ মতে সঠিক ৰজা ৰাম-পণ্ডিতেই। সেয়ে তেওঁ ৰামক বিচাৰি পিতৃৰ মৃত্যুৰ সংবাদ জনাবলৈ যায়।

সংবাদটো শুনি লক্ষ্মণ-কুমাৰ আৰু সীতা গভীৰ শোকে আচ্ছন্ন হয়, কিন্তু ৰাম-পণ্ডিত শান্ত থাকে। তেওঁ বুজাই দিয়ে যে শোকে মৃতক ঘূৰাই আনিব নোৱাৰে আৰু সকলো বস্তু অনিত্য। এই উপদেশে তেওঁলোকক শোক অতিক্ৰম কৰিবলৈ সহায় কৰে।

ভৰতৰ অনুৰোধ সত্ত্বেও ৰাম-পণ্ডিতে পিতৃৰ আদেশ পালন কৰি পূৰ্ণ বাৰ বছৰ নিৰ্বাসন সম্পূৰ্ণ কৰাৰ আগতে উভতি আহিবলৈ মানি নলয়। তাৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁ নিজৰ চপ্পল ভৰতক দিয়ে, যাৰদ্বাৰা ভৰত তেওঁৰ প্ৰতিনিধি হিচাপে ৰাজত্ব কৰে। নিৰ্বাসন সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ পিছত ৰাম-পণ্ডিত ৰাজ্যলৈ উভতি আহে আৰু জনসাধাৰণে তেওঁক উষ্মাভাৱে স্বাগতম জনায়। পিছলৈ তেওঁ ১৬,০০০ বছৰ ধৰি ন্যায় আৰু প্ৰজ্ঞাৰে ৰাজত্ব কৰে।^৪৫