চৈতি ঘোঁৰা

চৈতি ঘোঁৰা ( Chaiti Ghoda) নৃত্য ভাৰতৰ ওড়িশাৰ অন্যতম জনপ্ৰিয় লোকনৃত্য। এই নৃত্য কেওট (কৈৱত্ত)ৰ দৰে আদিবাসী মাছমৰীয়া জনগোষ্ঠীয়ে কৰে। ^১২ চৈতিয়ে হিন্দু পঞ্জিকা বৰ্ষত চৈত্ৰ মাহক মাৰ্চৰ পৰা এপ্ৰিললৈ আৰু বৈশাখৰ পূৰ্ণিমা, এপ্ৰিলৰ পৰা মে’লৈ প্ৰতিনিধিত্ব কৰে।

ইতিহাস

মহাকাব্যিক কিংবদন্তি ৰামায়ণৰ এটা কাহিনীত কোৱা হৈছে যে যেতিয়া প্ৰভু ৰামে আদিবাসী কেওট মাছমৰীয়াৰ সহায়ত সৰযু নদী পাৰ হৈছিল আৰু তেতিয়া প্ৰভু ৰামে মাছমৰীয়াসকলক বিনিময়ত এটা ঘোঁৰা উপহাৰ দিছিল।^৩

এই লোকনৃত্য বাছেলী দেৱীৰ পূজাৰ লগত জড়িত। পঞ্চদশ শতিকাত ওড়িয়া কবি অচ্যুতানন্দ দাসে তেওঁৰ কৈবৰ্ত গীতা নামৰ গ্ৰন্থখনত এই পূজাৰ সবিশেষ বৰ্ণনা কৰিছে। বাছেলী পূজা নামেৰেও পৰিচিত এই দেৱীক হিন্দু ধৰ্মৰ শাক্ত পৰম্পৰাৰ মাছমৰীয়া সমাজে পূজা কৰে। দাসে তেওঁৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰিছে যে এই পূজা দশম শতিকাৰ পৰা আৰম্ভ হৈছিল।^৪৫৬

ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰাম আন্দোলনতো এই নৃত্যই কিছু ভূমিকা পালন কৰিছিল। পণ্ডিতসকলে কয় যে স্বাধীনতা সংগ্ৰামীসকলে এই উপলক্ষে মাছমৰীয়া সমাজখনক একত্ৰিত কৰি ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল। কিছুমান বিৱৰণীত কোৱা হৈছে যে কুজাংগা অঞ্চলৰ মাছমৰীয়া সম্প্ৰদায়ে ব্ৰিটিছ প্ৰশাসনৰ পৰা স্বাধীনতা লাভৰ বাবে এই নৃত্য ব্যৱহাৰ কৰিছিল।^৪৫

বৰ্তমান সময়ত এই লোকনৃত্য কেৱল মাছমৰীয়া সমাজত সীমাবদ্ধ নহয়; আন বহুতো সম্প্ৰদায়েও ইয়াত অংশগ্ৰহণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।^৭

২০২০ চনত ওড়িশাৰ চৌদ্বাৰ চহৰৰ পৰা অহা উৎসৱ চৰণ দাসক চৈতী ঘোৰাঁ নৃত্য শিল্পকলাক জীয়াই ৰখাৰ ক্ষেত্ৰত ছটা দশকজুৰি কৰা প্ৰচেষ্টাৰ বাবে পদ্মশ্ৰীৰে সন্মানিত কৰা হয়। তেওঁৰ প্ৰচেষ্টাৰ ফলত এই লোকশিল্পৰ পুনৰুজ্জীৱন ঘটিছে, নতুন গৱেষণাৰ প্ৰতি আগ্ৰহ বৃদ্ধি পাইছে আৰু বিভিন্ন সামাজিক বিষয়ৰ প্ৰতি সজাগতা বৃদ্ধিৰ মাধ্যম হিচাপে ইয়াক ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।^৮

কাৰ্য্যক্ষমতা

এই লোক উৎসৱ চৈত্ৰা (চ'ত)পূৰ্ণিমাৰ পৰা বৈশাখা (বহাগ) পূৰ্ণিমালৈকে এমাহ ধৰি চলি থাকে। চৈত্ৰা পূৰ্ণিমাৰ দিনাৰ পৰা মাছমৰীয়াসকলে বাঁহৰ ওপৰত চাকিৰ পেষ্ট, ভেৰমিলিয়ন, ঘিউৰ লেম্প ৰাখি তাৰ পিছত বাৰটা টুকুৰাত ভাগ কৰি ভুৱা ঘোঁৰাৰ ফ্ৰেম গঠন কৰে। ভুৱা ঘোঁৰাৰ ফ্ৰেমটো ৰঙা মাটিৰে ৰং কৰা হয় আৰু ফ্ৰেমত কাঠৰ ঘোঁৰাৰ মূৰ এটা লগোৱা হয়, লগতে জবা ফুলৰ মালাও লগোৱা হয়।^৯১০

ফ্ৰেমটোক আঠ দিন পূজা কৰা হয়, আৰু তাৰ পিছত ঘোঁৰাৰ নৃত্যৰ বাবে উলিয়াই দিয়া হয়। নৃত্যশিল্পীসকলে মাহুৰী আৰু ঢোল (ঢোল) আদি বাদ্যযন্ত্ৰৰ তালত নৃত্য কৰে। মাত্ৰ দুজন নৃত্যশিল্পী: এজন পুৰুষ (ৰৌতা বুলি কোৱা হয়) আৰু আনজন পুৰুষ মহিলাৰ সাজ-পোছাক পিন্ধা (ৰৌতনি বুলি কোৱা হয়)। লোকগীতৰ সুৰত নৃত্য কৰে। উৎসৱ শেষ হ'লে কাঠৰ ঘোঁৰাৰ মূৰটো ফ্ৰেমৰ পৰা আঁতৰাই স্থানীয় মন্দিৰত ৰখা হয় যাতে পিছৰ বছৰত পুনৰ উলিয়াই নিয়া হয়।^৩১১

এই উৎসৱত চাৰিওফালৰ সকলো গাঁৱৰ পৰা বৃহৎ সংখ্যক লোকে আকৰ্ষণ কৰে।^১১২