চুফিয়া খাতুন (লেখিকা)

চুফিয়া খাতুন (সুফিয়া খাতুন) (মে', ১৯২২ – ৭ জানুৱাৰী ২০২৩ চন) এগৰাকী বাংলাদেশী লেখিকা, শিক্ষয়িত্ৰী আৰু সমাজকৰ্মী আছিল। বাংলাদেশৰ সমসাময়িক সাহিত্যক্ষেত্ৰত তেওঁ এক বিশেষ স্থান দখল কৰিছিল। আত্মজীৱনীমূলক ৰচনা, কাব্যসংকলন আৰু সমাজমুখী লেখাই তেওঁক জনপ্ৰিয় লেখিকা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠিত কৰিছিল। ২০২১ চনত তেওঁ বাংলা একাডেমী সাহিত্য পুৰস্কাৰেৰে ভূষিত হয়।^১২

জীৱনী

চুফিয়া খাতুনৰ জন্ম ১৯২২ চনৰ মে’ মাহত ময়মনসিংহত। শৈশৱৰপৰাই সাহিত্য-পাঠ, সাংস্কৃতিক চেতনা আৰু সমাজচিন্তা তেওঁৰ মনত বিশেষ স্থান অধিকাৰ কৰিছিল। সেই সময়ত ছাত্ৰীয়ে উচ্চশিক্ষা লাভ কৰাৰ সুযোগ সীমাবদ্ধ থাকিলেও তেওঁ অধ্যৱসায়ৰদ্বাৰা শিক্ষাক্ষেত্ৰত অগ্ৰগতি কৰিব সক্ষম হৈছিল। আনুষ্ঠানিক শিক্ষা সম্পন্ন কৰাৰ পাছত তেওঁ শিক্ষকতাক পেছা হিচাপে গ্ৰহণ কৰে আৰু বহু দশক ধৰি ময়মনসিংহ আৰু ঢাকাৰ বিভিন্ন শিক্ষাপ্ৰতিষ্ঠানত কাৰ্য নিৰ্বাহ কৰে। শিক্ষক হিচাপে তেওঁ বহু শিক্ষাৰ্থীক সাহিত্যপ্ৰেম, নৈতিক মূল্যবোধ আৰু সমাজসচেতনতা প্ৰতি উৎসাহিত কৰিছিল।

সমাজসেৱা

শিক্ষকতা, সাহিত্য আৰু সমাজসেৱাৰ লগত জড়িত চুফিয়া খাতুনে বিশেষকৈ নাৰী শিক্ষা আৰু স্বনিৰ্ভৰতা, বিপন্ন শিশুৰ শিক্ষাগত সহায়তা, আৰু নিম্ন-মধ্যবিত্ত পৰিয়ালৰ সমস্যাবোৰলৈ তেওঁ বিশেষ দৃষ্টি দিছিল। বিভিন্ন সামাজিক সংগঠন আৰু নাৰী বিকাশমুখী অনুষ্ঠানত তেওঁ সক্ৰিয়ভাবে যুক্ত হৈ আছিল।

সাহিত্যকীৰ্তি

চুফিয়া খাতুনৰ লেখনীৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে সহজ ভাষা, স্পষ্ট ভাবনা আৰু গভীৰ মানৱিকতা। তেওঁৰ সাহিত্যচিন্তা মূলত সমাজজীৱনৰ বাস্তৱ সমস্যা, বিশেষকৈ নাৰীজীৱনৰ সংকট, শোষণ আৰু মানসিক যন্ত্ৰণাক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ় লৈ উঠিছিল। তেওঁৰ লেখনীতে ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতা আৰু সামাজিক পৰ্যবেক্ষণ দুয়ো গভীৰভাৱে দেখা যায়। তেওঁ শিক্ষাজীৱনত যিমান অভিভাৱক, নাৰী আৰু শিশুসকলৰ নিকটত আহিছিল, সেই অভিজ্ঞতাই তেওঁৰ অনেক লেখা আৰু কবিতাক উদ্দীপিত কৰিছিল। বিশেষকৈ নাৰীৰ মৰ্যাদা, স্ব-অধিকাৰ, সামাজিক কাৰাগাৰ আৰু প্ৰগতি-চিন্তাক লৈ তেওঁ উপস্থাপন কৰা ভাষাই সমসাময়িক বাংলাদেশেৰ নাৰীবাদী সাহিত্যক সুমৃদ্ধ কৰিছিল। বিভিন্ন পত্ৰ-পত্ৰিকাতো তেওঁ নিয়মীয়াকৈ লিখিছিল আৰু সাহিত্য-সভা, পাঠচক্ৰত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰিছিল। সমাজ-সংস্কৃতি সম্পৰ্কীয় আলোচনাতো তেওঁ এগৰাকী মূল্যৱান মতামতদাতা হিচাপে স্বীকৃতি পাইছিল। সাহিত্য আৰু সমাজচিন্তাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ এই দীৰ্ঘসময়ৰ অৱদানেই তেওঁক বাংলাদেশৰ নাৰীমুক্তি আন্দোলন আৰু সমকালীন গদ্য-স্মৃতিকথাৰ জগতে এক উল্লেখযোগ্য স্থান প্ৰদান কৰিছে।

তেওঁৰ উল্লেখযোগ্য গ্ৰন্থবোৰ হৈছে—

• জীৱন নদীৰ বাঁকে বাঁকে (২০০৫): আত্মজীৱনীমূলক এই গ্ৰন্থত জীৱনৰ নানা সন্ধিক্ষণ বৰ্ণিত।
• সোনা ঝৰা দিন (২০০৬): শিশুসাহিত্য; নৈতিক চেতনা জাগ্ৰত কৰা।
• ওপো ভুবন: সমাজ, প্ৰকৃতি আৰু মানৱিক অনুভৱৰ কাব্যসংকলন।
• প্ৰবাসেৰ প্ৰাপ্তি (২০১৪): প্ৰবাসজীৱনৰ অভিজ্ঞতা, একাকিত্ব আৰু সামাজিক বাস্তৱতা।
• নাৰীৰ চোখেৰৰ জল (২০১৮): নাৰীৰ অভিজ্ঞতা আৰু সমাজৰ দ্বৈত মানদণ্ডৰ সমালোচনা।^৩

মৃত্যু

২০২৩ চনৰ ৭ জানুৱাৰীত ঢাকাত তেওঁৰ মৃত্যু ঘটে। মৃত্যুকালে তেওঁৰ বয়স আছিল ১০০ বছৰ।^২৪ সাহিত্য আৰু সমাজকৰ্ম ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদান বাংলাদেশৰ সংস্কৃতি ইতিহাসত দীঘলীয়া স্মৃতি হিচাপে ৰৈ যাব।