চতুৰ্থ মে' আন্দোলন

চতুৰ্থ মে' আন্দোলন (May Fourth Movement) আছিল চীনৰ সাংস্কৃতিক আৰু সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী ৰাজনৈতিক আন্দোলন। ১৯১৯ চনৰ ৪ মে'ত বেইজিঙত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ প্ৰতিবাদৰ পৰা এই আন্দোলন গঢ় লৈ উঠিছিল। ১৯১৪ চনত চিংটাও ঘেৰাও কৰাৰ পিছত জাৰ্মান সাম্ৰাজ্যই আত্মসমৰ্পণ কৰা শ্বাণ্ডঙত জাপান সাম্ৰাজ্যই আত্মসমৰ্পণ কৰা ভূখণ্ডসমূহ ধৰি ৰাখিবলৈ অনুমতি দিয়া ভাৰ্চাইল সন্ধিৰ সিদ্ধান্তৰ প্ৰতি চীন চৰকাৰে দিয়া দুৰ্বল সঁহাৰিৰ প্ৰতিবাদত ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে টিয়ানমেনৰ সন্মুখত সমবেত হয়।^১

পৃষ্ঠভূমি

অক্সফৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ইতিহাসবিদ ৰানা মিটাৰে লক্ষ্য কৰিছিল যে "১৯১৯ চনৰ আশে-পাশে যি পৰিৱেশ আৰু ৰাজনৈতিক আৱেগ উদ্ভৱ হৈছিল, সেইটোৱেই চীনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিংশ শতিকাটোক গঢ় দিছিল।" ১৯১১ চনত কিঙ বংশৰ বিভাজন ঘটিছিল আৰু হাজাৰ হাজাৰ বছৰৰ সাম্ৰাজ্যবাদী শাসনৰ অন্ত পৰিছিল। লগতে নতুন যুগৰ সূচনা কৰিছিল য'ত ৰাজনৈতিক ক্ষমতা নামমাত্ৰ জনসাধাৰণৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল আছিল যদিও কনফুচিয়াছবাদৰ, সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক সম্পৰ্কত এতিয়াও গভীৰ প্ৰভাৱ আছে।^২

প্ৰতিবাদ

১৯১৯ চনৰ ৪ মে’ৰ পুৱা বেইজিঙত তেৰখন ভিন্ন স্থানীয় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ প্ৰতিনিধিয়ে বৈঠকত মিলিত হয় আৰু পাঁচটা প্ৰস্তাৱৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰে:

• পূৰ্বৰ জাৰ্মান ৰেহাইৰ অধীনত জাপানীসকলক শ্বেণ্ডং প্ৰদানৰ বিৰোধিতা কৰা।
• চীনৰ অস্বস্তিকৰ অৱস্থাৰ বিষয়ে চীনত জনসাধাৰণৰ মাজত সজাগতা বৃদ্ধি কৰা।
• বেইজিঙত বৃহৎ পৰিসৰৰ সমাৱেশৰ পৰামৰ্শ প্ৰদান
• বেইজিং ছাত্ৰ সংগঠন গঠনৰ বাবে পৰামৰ্শ প্ৰদান।
• ভাৰ্চাইল সন্ধিৰ চৰ্তৰ প্ৰতিবাদত বিক্ষোভ প্ৰদৰ্শন কৰা

৪ মে’ৰ বিয়লি য়েনচিং বিশ্ববিদ্যালয়, পেকিং বিশ্ববিদ্যালয় আৰু অন্যান্য বিদ্যালয়ৰ ৪ হাজাৰৰো অধিক ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে বহু ঠাইৰ পৰা সমদল উলিয়াই টিয়ানমেনৰ সন্মুখত গোট খায়। তেওঁলোকে "বাহ্যিকভাৱে সাৰ্বভৌমত্বৰ বাবে সংগ্ৰাম কৰক, ঘৰত জাতীয় বিশ্বাসঘাতকসকলৰ পৰা মুক্তি দিয়ক", "কিংডাওক আমাক ঘূৰাই দিয়ক!","একবিংশ দাবী আঁতৰাই পেলাওক", আৰু ভাৰ্চাইল চুক্তিত স্বাক্ষৰ নকৰক" ইত্যাদি শ্লোগানেৰে আন্দোলন তীব্ৰতৰ কৰি তুলিছিল।^৩

মিত্ৰশক্তিয়ে চীনক কৰা বিশ্বাসঘাতকতাক লৈ প্ৰতিবাদকাৰীসকলে ক্ষোভ প্ৰকাশ কৰি চীনৰ স্বাৰ্থ ৰক্ষা কৰাত চৰকাৰৰ মেৰুদণ্ডহীন অক্ষমতাক ধিক্কাৰ দিয়ে আৰু জাপানী সামগ্ৰী বৰ্জনৰ আহ্বান জনায়। বিক্ষোভকাৰীসকলে জাপানীসকলৰ সহযোগী বুলি অভিযোগ কৰা তিনিজন চীনা বিষয়াৰ পদত্যাগৰ ওপৰত জোৰ দিছিল। এই বিষয়াসকলৰ বাসগৃহ জ্বলাই দিয়াৰ পিছত আৰু তেওঁলোকৰ কিছুমান ব্যক্তিগত সহায়কাৰীক প্ৰহাৰ কৰাৰ পিছত ছাত্ৰ প্ৰতিবাদকাৰীসকলক গ্ৰেপ্তাৰ কৰি কাৰাগাৰত ভৰোৱা হয় আৰু গুৰুতৰভাৱে প্ৰহাৰ কৰা হয়।^৪

গুৰুত্ব

পণ্ডিতসকলে নতুন সংস্কৃতি আৰু মে’ চতুৰ্থ আন্দোলনক উল্লেখযোগ্য টাৰ্নিং পইণ্ট হিচাপে স্থান দিছে, যেনেকৈ ডেভিদ ডেৰ-ৱেই ৱাঙে কৈছিল, "ই আছিল চীনৰ সাহিত্যিক আধুনিকতাৰ সন্ধানৰ টাৰ্নিং পইণ্ট।" ^৫ পৰম্পৰাগত চীনা মূল্যবোধৰ প্ৰত্যাহ্বান অৱশ্যে বিশেষকৈ কুওমিণ্টাঙৰ কিছু অংশৰ পৰাও তীব্ৰ বিৰোধিতাৰ সন্মুখীন হৈছিল। তেওঁলোকৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা এই আন্দোলনে চীনা পৰম্পৰাৰ ইতিবাচক উপাদানসমূহ ধ্বংস কৰি প্ৰত্যক্ষ ৰাজনৈতিক কাৰ্য্য আৰু উগ্ৰ মনোভাৱৰ ওপৰত গধুৰ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।

লি আৰু চেন আছিল চতুৰ্থ মে'ৰ সময়ছোৱাত চীনত মাৰ্ক্সবাদৰ আটাইতকৈ প্ৰভাৱশালী প্ৰচাৰক। বহল অৰ্থত চতুৰ্থ মে' আন্দোলনে উগ্ৰ বুদ্ধিজীৱীসকলক প্ৰতিষ্ঠা কৰে যিয়ে কৃষক আৰু শ্ৰমিকসকলক চীনৰ কমিউনিষ্ট দললৈ সংগঠিত কৰি চীনৰ কমিউনিষ্ট বিপ্লৱৰ সফলতাক কঠিন কৰি তুলিব পৰা সাংগঠনিক শক্তি লাভ কৰে।^৬ চতুৰ্থ মে’ আন্দোলনৰ সময়ত কমিউনিষ্ট ধাৰণা থকা বুদ্ধিজীৱীসকলৰ গোটটো ক্ৰমাগতভাৱে বৃদ্ধি পালে, যেনে চেন টাংকিউ, ঝৌ এনলাই, চেন ডুচিউ আদিয়ে ক্ৰমান্বয়ে মাৰ্ক্সবাদৰ শক্তিৰ শলাগ লৈছিল।^৭