গণতন্ত্ৰ দিৱস (নেপাল)

নেপালৰ গণতন্ত্ৰ দিৱস নেপালত গণৰাজ্য দিৱস জাতীয় বন্ধৰ দিন। নেপালত ২০০৮ চনৰ ২৮ মে’ত নেপালৰ সংবিধান সভাৰ প্ৰথমখন বৈঠক অনুষ্ঠিত হোৱা তাৰিখটো স্মৰণ কৰা হয়, য’ত শ্বাহ ৰজাসকলৰ ২৪০বছৰীয়া শাসনৰ অন্ত পৰে আৰু নেপালক গণৰাজ্য ঘোষণা কৰা হয়। গণৰাজ্যখন প্ৰতিষ্ঠাৰ ফলত প্ৰায় এটা দশক ধৰি চলি থকা গৃহ-যুদ্ধৰ অন্ত পৰিল। নেপালী পঞ্জিকা অনুসৰি প্ৰতি বছৰে ১৫ তাৰিখে গণৰাজ্য দিৱস পালন কৰা হয়। উদ্‌যাপনৰ ভিতৰত কাঠমাণ্ডুত সামৰিক পেৰেড আৰু দেশৰ বিভিন্ন চৰকাৰী সংস্থাই আয়োজন কৰা কেইবাটাও অন্যান্য কাৰ্যসূচী গ্ৰহণ কৰা হয়। ২০০৮ চনৰ ২৮ মে’ত (Jestha 15, 2065 BS) সংবিধান সভাৰ প্ৰথমখন বৈঠকত ২৪০বছৰীয়া ৰাজতন্ত্ৰ বিলুপ্ত কৰি নেপালক ফেডাৰেল গণতান্ত্ৰিক গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰা হয়। তেতিয়াৰপৰাই এই ঐতিহাসিক পৰিৱৰ্তনৰ স্মৃতিত প্ৰতি বছৰে দেশত গণৰাজ্য দিৱস পালন কৰা হয়।^১

গণৰাজ্য দিৱসৰ ইতিহাস

১৭৬৮ চনত আধুনিক নেপালৰ বিকাশ ঘটিছিল। প্ৰধানমন্ত্ৰী আৰু অন্যান্য চৰকাৰী পদ বংশগত কৰি তোলা হৈছিল আৰু ৰজাৰ হাতত কোনো প্ৰকৃত ক্ষমতা দিয়া হোৱা নাছিল। ৰাণা শাসনৰ প্ৰতি অসন্তুষ্টিৰ ফলত ১৯৫১ চনত বিপ্লৱৰ সৃষ্টি হয়। যাৰ ফলত ৰাণা স্বৈৰতন্ত্ৰৰ অন্ত পৰে। ৰাণা শাসনৰ অন্ত পৰাৰ পাছত দেশখন সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ আহিল যদিও ১৯৬০ চনত ৰজা মহেন্দ্ৰই সংবিধান স্থগিত ৰাখি পঞ্চায়ত শাসনৰ অধীনত নিৰপেক্ষ ক্ষমতা দখল কৰে। ১৯৯০ চনত পঞ্চায়ত ব্যৱস্থা বিলুপ্ত কৰা গণ আন্দোলনৰ পিছত সাংবিধানিক ৰাজতন্ত্ৰ পুনৰ প্ৰতিষ্ঠা হয় আৰু ৰজা বীৰেন্দ্ৰই কেইবাটাও গণতান্ত্ৰিক সংস্কাৰ সাধন কৰে।

১৯৯১ চনত ৩২ বছৰৰ ভিতৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে নিৰ্বাচিত চৰকাৰ গঠন হয়। কিন্তু নতুন চৰকাৰৰ নীতিৰ ফলত অৰ্থনৈতিক সংকটৰ সৃষ্টি হয়। নব্বৈৰ দশকৰ আৰম্ভণিতে আৰম্ভ হোৱা মাওবাদী বিপ্লৱ অৱশেষত পূৰ্ণাংগ গৃহ-যুদ্ধলৈ পৰিণত হয়। ২০০৬ চনৰ লোকতন্ত্ৰ আন্দোলনে সাতদলীয় মিত্ৰজোঁটৰ ফলত গৃহ-যুদ্ধৰ অন্ত পেলাই মাওবাদীসকলক মূলসুঁতিৰ ৰাজনীতিলৈ আনিছিল। ২০০৮ চনত সংবিধানে বিধানসভাৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰি ৰাজতন্ত্ৰৰ অন্ত পেলাই ফেডাৰেল ডেম’ক্ৰেটিক ৰিপাব্লিক অৱ নেপালক সংসদীয় গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰে।

উদ্‌যাপন

ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী কাঠমাণ্ডুৰ সামৰিক মঞ্চ টুণ্ডিখেলত প্ৰধান গণৰাজ্য দিৱস উদ্‌যাপন কৰা হয়। বৈচিত্ৰ্য আৰু চহকী সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ ক্ষেত্ৰত দেশৰ ঐক্যক সন্মান জনাই টুণ্ডিখেলত আনুষ্ঠানিক পেৰেড অনুষ্ঠিত কৰা হয়। ^২

এই দিনটোৰ স্মৃতিত নেপালত চৰকাৰে চৰকাৰী বন্ধ ঘোষণা কৰিছিল। যদিও ২০১৯ চনত ৰাজহুৱা বন্ধৰ দিন বাতিল কৰা হৈছিল, তথাপি কৰ্মক্ষেত্ৰত বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰি এই দিৱস পালন কৰা হয়। ২০২৫ চনতো নেপালৰ ১৮সংখ্যক গণৰাজ্য দিৱসত চৰকাৰ, নাগৰিক সমাজ আৰু জনসাধাৰণৰদ্বাৰা বিভিন্ন অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰি সমগ্ৰ হিমালয় জাতিৰ উদ্‌যাপন কৰা হয়। প্ৰধানমন্ত্ৰী কে পি শৰ্মা অলিৰ সভাপতিত্বত গণৰাজ্য দিৱসৰ মূল উদ্‌যাপন সমিতিৰ উদ্যোগত সেনা মণ্ডিত টুণ্ডিখেলত অনুষ্ঠিত এক বিশেষ কাৰ্যসূচীত সভাপতি ৰামচন্দ্ৰ পৌডেলে অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে।^৩