কিইভ দুৰ্গ

কিইভ দুৰ্গ বা কিয়েভ দুৰ্গ (ইউক্ৰেনীয়: Київська фортеця, ৰোমানীকৰণ: Kyivska fortetsia; ৰাছিয়ান: Киевская крепость, ৰোমানীকৰণ: Kievskaya krepost; লগতে নিউ পেচাৰ্স্ক দুৰ্গ) হৈছে ইউক্ৰেইনৰ ৰাজধানী কিইভত অৱস্থিত ১৭শ শতিকাৰ পৰা ১৯শ শতিকালৈ গঢ় লৈ উঠা সামৰিক দুৰ্গসমূহৰ এক ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্যিক কমপ্লেক্স। Kyiv City Guide অনুসৰি, বৰ্তমান সংৰক্ষিত দুৰ্গ-গাঁথনিসমূহ প্ৰায় ২০০ বছৰৰ ভিতৰত, ১৭শৰ পৰা ১৯শ শতিকাৰ সময়ছোৱাত নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^১

১৬৫৪ চনৰ পেৰেয়াশ্লাভ চুক্তিৰ পিছত কিইভত মস্কোভীয় গেৰিছন স্থাপন কৰা হয় আৰু ওপৰ চহৰখনত এটা দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হয়।^২ ইয়াৰ পিছত কিইভ পেচাৰ্স্ক অঞ্চলক কেন্দ্ৰ কৰি দুৰ্গীকৰণৰ বিকাশ ঘটে। ১৭০৬ চনত পিটাৰ প্ৰথমৰ নিৰ্দেশত কিইভ পেচাৰ্স্ক মঠক কেন্দ্ৰ কৰি পুৰণি পেচাৰ্স্ক দুৰ্গৰ নিৰ্মাণ আৰম্ভ হয় আৰু ১৭২৩ চনৰ ভিতৰত ইয়াৰ মুখ্য কাম সম্পূৰ্ণ হয়।^৩

১৯শ শতিকাত দুৰ্গটোৰ অধিক সম্প্ৰসাৰণ কৰা হয়। ১৮৩১ৰ পৰা ১৮৬৩ চনৰ ভিতৰত অভিযন্তা কাৰ্ল অপাৰমানৰ নেতৃত্বত নিউ পেচাৰ্স্ক দুৰ্গ নিৰ্মাণ কৰা হয়। ইয়াৰ অন্তৰ্গত আছিল নতুন মাটিৰ প্ৰাচীৰ, বেৰেক আৰু বিভিন্ন সামৰিক দুৰ্গ। ইয়াৰ মুখ্য অংশসমূহৰ ভিতৰত ভাছিলকিভস্কা আৰু হস্পিটেলনা দুৰ্গ উল্লেখযোগ্য আছিল।^৪

কিইভ দুৰ্গ কমপ্লেক্সটো কিইভৰ বিভিন্ন অঞ্চলত অৱস্থিত কেইবাটাও পৃথক সামৰিক দুৰ্গৰ সমষ্টি। ইয়াৰ ভিতৰত পেচাৰ্স্ক, লিছা হোৰা, পোদিল আৰু জভিৰিনেটছ অঞ্চলৰ দুৰ্গসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। বৰ্তমান এই দুৰ্গৰ বহুতো অৱশিষ্ট গাঁথনি ঐতিহাসিক কীৰ্তিচিহ্ন হিচাপে সংৰক্ষিত হৈ আছে।^৫

বৰ্তমান ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক-স্থাপত্য সংগ্ৰহালয় "কিইভ দুৰ্গ" (National Historical and Architectural Museum "Kyiv Fortress") দুৰ্গৰ প্ৰাক্তন গাঁথনিসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি উঠিছে। ইয়াত দুৰ্গৰ গাঁথনিৰ ব্যৱহাৰৰ ইতিহাস সম্পৰ্কীয় প্ৰদৰ্শনী, কামানৰ গোলাৰ পৰা আৰ্টিলাৰী শ্বেললৈকে সামৰিক অস্ত্ৰৰ ইতিহাসৰ প্ৰদৰ্শনী আৰু মুকলি আকাশৰ তলত প্ৰতিৰক্ষা প্ৰাচীৰ, প্ৰাচীৰ-দুৰ্গ আৰু কেপনিয়াৰসমূহৰ প্ৰদৰ্শনী আছে। ইয়াৰ সৈতে প্ৰায় ১২০ হেক্টৰ এলেকা জুৰি থকা লিছাহিৰস্কি দুৰ্গও কমপ্লেক্সটোৰ অন্তৰ্গত।^৬

বিৱৰণ

ইতিহাস

পঞ্চম শতিকাৰ শেষৰফালৰপৰা ষষ্ঠ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পুৰণি কিইভ (ষ্টাৰোকিইভস্কা) পাহাৰৰ বসতিস্থলৰপৰাই কিইভৰ দুৰ্গীকৰণৰ ইতিহাস আৰম্ভ হৈছিল। সেই সময়ত ইয়াক মাটিৰ মথাউৰি, পৰীখা আৰু বেৰাৰে সুৰক্ষিত কৰা হৈছিল। কিইভে কিয়েভান ৰুছৰ ৰাজধানীৰ মৰ্যাদা লাভ কৰাৰ লগে লগে চহৰখনৰ দুৰ্গসমূহৰ এক বিশাল ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা হৈছিল। চহৰখনৰ প্ৰতিটো অংশৰে নিজা প্ৰতিৰক্ষা ব্যৱস্থা আছিল। ১২৪০ চনত কিয়েভ অৱৰোধৰ সময়ত বাটু খানৰ হাতত পৰাজিত হোৱাৰ পিছত, এই দুৰ্গসমূহ ধ্বংসপ্ৰায় অৱস্থালৈ আহে।

পোলিছ-লিথুৱানিয়ান শাসনকালত এক নতুন পৰ্যায়ৰ সূচনা হয় – পোদিলৰ খৰিভিৎসিয়া পাহাৰত এটা দুৰ্গ-প্ৰাসাদ (লিথুৱানিয়ান দুৰ্গ) নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইতিমধ্যে মস্কো ৰাজ্যৰ শাসনৰ অধীনত, খ্ৰেশ্চাটিকৰপৰা পেচাৰ্স্কলৈকে (নিৰ্মাণ কৰা শেষৰটো দুৰ্গ) কিইভৰ ভূ-খণ্ড দুৰ্গৰ দেৱালেৰে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। তদানীন্তন ইউক্ৰেইনৰ ভূ-খণ্ডৰ মাজেৰে ৰাছিয়ালৈ শত্ৰুৰ অনুপ্ৰৱেশ ৰোধ কৰাৰ উদ্দেশ্যে এই কাম কৰা হৈছিল।

১৬৭৯ চনত হেটমেন চামোইলোভিচৰ নেতৃত্বত কোচাক সৈন্যই পুৰণি কিইভ আৰু পেচাৰ্স্কৰ দুৰ্গসমূহ একত্ৰিত কৰাৰ কাম আৰম্ভ কৰে আৰু ১৭ শতিকাৰ শেষৰ বছৰবোৰত এটা বিশাল দুৰ্গ গঠন কৰা হয়। ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পেচাৰ্স্কৰ দুৰ্গটো সম্পূৰ্ণৰূপে পুনৰ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ১৬৮২ চনত দুৰ্গটোক অটোমান সৈন্যই ঘেৰি ধৰিছিল যদিও পিছলৈ তেওঁলোকে ইয়াক পৰিত্যাগ কৰে।

২০ শতিকাত নিজৰ সামৰিক গুৰুত্ব হেৰুৱাই পেলোৱাৰ পাছত, এই ভৱনসমূহ বেৰাক, গুদাম আৰু কাৰাগাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ইয়াৰে কিছুমানে স্বতন্ত্ৰ ঐতিহাসিক ভূমিকা পালন কৰিছিল। কোচি কাপোনিয়াৰ ১৯০০–১৯২০-ৰ দশকত ৰাজনৈতিক বন্দীক ৰখাৰ বাবে এখন কাৰাগাৰ হৈ পৰে আৰু পিছলৈ ইয়াক ছোভিয়েট সংগ্ৰহালয়লৈ ৰূপান্তৰিত কৰা হয়। বৰ্তমান ই কিইভৰ মূল সামৰিক ক্লিনিকেল হাস্পতালৰ চৌহদত অৱস্থিত আধুনিক সংগ্ৰহালয় ‘ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্য সংগ্ৰহালয় কিইভ দুৰ্গ’ৰ কেন্দ্ৰবিন্দু।^৭ ১৮৭২ চনত আখ্যানমূলক লিছা হোৰা পাহাৰত নিৰ্মিত এটা সৰু দুৰ্গ ১৯০৬ চনত দোষী সাব্যস্ত হোৱা ৰাজনৈতিক বন্দীক মৃত্যুদণ্ড দিয়াৰ স্থান হৈ পৰে। এতিয়া ই এক প্ৰাকৃতিক সংৰক্ষিত বনাঞ্চল আৰু এই সংগ্ৰহালয় কমপ্লেক্সৰ অংশ।

গঠন

• পুৰণি পেচাৰ্স্ক দুৰ্গসমূহ (১৬৫৫-১৮০৩)
  • কিইভ আৰ্চেনাল
• নিউ পেচাৰ্স্ক দুৰ্গ (১৮৩১–?)
  • চিটাডেল (আস্কল্ডৰ সমাধি, ১৭০৬–)
  • হস্পিটেল দুৰ্গসমূহ (চেৰেপানোভা হোৰা, ১৮৩৬–)
  • উত্তৰ অৰ্ধ-স্তম্ভ (Northern Semi-tower)
  • ভাচিলকিভ দুৰ্গসমূহ (১৮৩১–)
  • পৃথককৈ নিৰ্মিত দুৰ্গসমূহ: ৩টা স্তম্ভ, ৩টা বেৰাক, অন্যান্য দুৰ্গসমূহ
• জভিৰিনেটছ দুৰ্গসমূহ (ভিদুবিচি, ১৮১০–১৯১৮)
• লিচোহিৰস্কি ফৰ্ট (লিছা হোৰা, ১৮৭৪–?)

বিৱৰণ

এই দুৰ্গ কমপ্লেক্সটো মূলতঃ প্ৰায় চাৰিটা প্ৰধান এলেকাৰে গঠিত আছিল। ইয়াৰ পশ্চিম দিশত হস্পিটেল দুৰ্গ আৰু ভাচিলকিভ দুৰ্গ আছিল। উত্তৰ (চহৰ) দিশত চৰকাৰী ভৱন আৰু পুলিচ বেৰাককে ধৰি কিইভ আৰ্চেনাল এলেকা আছিল। দক্ষিণ দিশত লাভ্ৰাৰ সৈতে কিইভ-পেচাৰ্স্ক চিটাডেল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল, যাক চাৰিটা লুনেটৰদ্বাৰা শক্তিশালী কৰা হৈছিল আৰু অধিক দক্ষিণলৈ জভিৰিনেটছ দুৰ্গ আছিল। ডিমিপ্ৰো নদীৰ সিপাৰে ক্ৰুখানিভ দ্বীপত এটা ইটাৰ কাৰখানা অৱস্থিত আছিল।

ইয়াত সাতটা ঘূৰণীয়া বা অৰ্ধ-ঘূৰণীয়া দুৰ্গীকৃত ভৱন আছিল, যাক চৰ্তসাপেক্ষে স্তম্ভ (towers) বুলি কোৱা হৈছিল। ইয়াৰে তিনিটা স্তম্ভ ভাচিলকিভ দুৰ্গৰ অংশ আছিল। এটা অৰ্ধ-স্তম্ভ হস্পিটেল দুৰ্গৰ অংশ আছিল।

দুৰ্গত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰা উল্লেখযোগ্য ব্যক্তিসকল

• কনষ্টেণ্টাইন ইপচিলাণ্টিছ – ১৮০৭ চনৰপৰা ১৮১৬ চনৰ ভিতৰত পেচাৰ্স্ক দুৰ্গৰ কমাণ্ডেণ্ট হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।

কিইভ দুৰ্গ সংগ্ৰহালয়

কিইভ দুৰ্গৰ ভিতৰত কিইভ দুৰ্গ সংগ্ৰহালয় বা কিইভস্কা ফৰ্তেৎসিয়াত অৱস্থিত। এইটো এটা অৰ্ধ-ভূমিগত সংগ্ৰহালয়। সংগ্ৰহালয়টো ১৯ শতিকাৰ এটা ভৱনত স্থাপন কৰা হৈছে, যিটো পূৰ্বতে দুৰ্গটোৰ এটা অংশ আছিল।^৮

বাহ্যিক সংযোগ

• চৰকাৰী ৱেবছাইট (ৰাষ্ট্ৰীয় ঐতিহাসিক আৰু স্থাপত্য সংগ্ৰহালয় "কিইভ দুৰ্গ")