কঠনা ফুল

কঠনা ফুল (Pinwheel Flower, Crape Jasmine, East India Rosebay and Nero's Crown)^১২ হৈছে এবিধ চিৰসেউজীয়া উদ্ভিদ প্ৰজাতি। হাবিত গজে বাবে ইয়াক বন-তগৰ বুলিও কোৱা হয়। ইয়াৰ ফুল গন্ধহীন আৰু সুগন্ধি উভয়েই হ’ব পাৰে, পাতৰ কাষ বা ডালৰ আগত বগা ফুলৰ থুপিয়ে গছ ভৰি থাকে। ফুল ৩-৫ চেমি বহল, একক বা দ্বৈত বা আধাদ্বৈত, পুষ্পদণ্ডৰ আগত ৫টি পাহি থাকে, পাহিবোৰ চেপেটা। ফল সেউজীয়া, ভিতৰত ৰঙা আৰু বিদাৰী।

ইয়াৰ দ্বিপদী বৈজ্ঞানিক নাম Tabernaemontana divaricata। বাংলাদেশত ইয়াৰ অন্য জনপ্ৰিয় নাম কাঠমল্লিকা। কাঠমল্লিকা ফুলৰ আৰু অনেক সুন্দৰ সুন্দৰ নাম আছে, যেনে: চাঁদনী, কড়ি। কাণ্ডত গাখীৰৰ দৰে ৰস থাকে বাবে ইয়াক কোনো কোনো এলেকাত দুধফুল নামেও আখ্যায়িত কৰা হয়। ইয়াৰ মূল সৌন্দৰ্য্য হৈছে বিশুদ্ধ বগা বৰ্ণৰ ফুল। নামনি অসমত এই ফুলক বহুতে কাঠেন্দা বুলিও কয়। বসন্ত দেখা দিলে এই ফুলেৰে অসমীয়া সমাজত পূজা কৰাৰ আচাৰ বহু ঠাইত দেখা যায়।

বিৱৰণ

এই গছজোপোহে সাধাৰণতে প্ৰায় ৫/৬ ফুট উচ্চতালৈ বৃদ্ধি পায় আৰু ই দ্বিবিভাজিতভাৱে শাখিত হয়। ইয়াৰ ডাঙৰ উজ্জ্বল পাতবোৰ গাঢ় সেউজীয়া ৰঙৰ আৰু প্ৰায় ৬ ইঞ্চি (১৫ ছে.মি.) দীঘল আৰু ২ ইঞ্চি (৫ ছে.মি.) বহল। মোমজাত ফুলবোৰ ডালৰ মুৰত সৰু গুচ্ছত পোৱা যায়। একমাত্ৰ ফুলবোৰৰ আকাৰটো 'ঘূৰণীয়া-চকা' (pinwheel) আকৃতিৰ, যি Apocynaceae পৰিয়ালৰ Vinca আৰু Nerium আদি অন্যান্য গছতো দেখা পোৱা যায়। একক আৰু দ্বি-পুষ্পিত (double-flowered) ৰূপ উভয়েই খেতি কৰা হয় আৰু ই বগা ৰঙৰ হয়। গছজোপোহে বসন্তকালত ফুল ফুলি উঠে, যদিও ফুলবোৰ বছৰৰ বিভিন্ন সময়তে ছেটাছেটিভাৱে ওলায়। ফুলবোৰৰ মনোমোহা সুবাস থাকে।^৩ এই গছজোপোহত ৬৬ৰো অধিক আল্কেলয়ড পোৱা গৈছে।^৪ ইয়াৰ প্ৰাকৃতিক বাসস্থানত পাহাৰীয়া জোপোহালি আৰু পাতল জংঘলসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত।^৫

অন্য ভাষাত নাম

• বাংলা: জংলি টগৰ
• মাৰাঠী: তগৰ (तगर)
• ওড়িয়া: টগৰ (ଟଗର)

উদ্ভিদ ৰসায়ন

এই প্ৰজাতিখনে আল্কেলয়ডজাত বহু জৈৱিক যৌগ উৎপন্ন কৰে, যাৰ ভিতৰত কেথাৰেনাথিন, কনলিডিন, কোৰোনাৰিডিন, ড্ৰেগামিন, আইবোগামিন, টাবাৰচ’নিন, ভোআকেঙিন, ভোআকামিন আৰু ভোআক্ৰিষ্টিন আদি অন্তৰ্ভুক্ত।^৬ আইবোগেইন একাধিক Tabernaemontana প্ৰজাতিত পোৱা যাব পাৰে।^৬