উণ্ডৱল্লী গুহা

উণ্ডৱল্লী গুহা হৈছে ভাৰতৰ অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ ৰাজ্যৰ গুণ্টুৰ জিলাত অৱস্থিত একক ভাৰতীয় শিল কাটি স্থাপত্য। বিজয়াৱাড়াৰ দক্ষিণ-পশ্চিমে এই গুহাসমূহ অৱস্থিত। ই কেন্দ্ৰীয়ভাৱে সংৰক্ষিত ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বপূৰ্ণ স্মৃতিসৌধসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম।^১

ইতিহাস

মূলতঃ উদয়াগিৰি আৰু খাণ্ডগিৰি গুহাৰ স্থাপত্যৰ সৈতে মিল থকা জৈনসকলৰ বাসস্থান হিচাপে কাম কৰিছিল। পাছলৈ এই গুহাবোৰ বৌদ্ধ সন্ন্যাসীৰ স্থানত পৰিণত হয় আৰু শেষত হিন্দু মন্দিৰলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। উণ্ডৱল্লী গুহাবোৰ গুপ্ত শৈলীৰ শিলত কাটি লোৱা স্থাপত্যত খোদিত কৰা হৈছে, যিটো খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ-৫ম শতিকাৰ। গুহাবোৰে ধৰ্মীয় প্ৰভাৱৰ সংগম প্ৰদৰ্শন কৰে, যিয়ে অঞ্চলটোৰ বৈচিত্ৰময় আধ্যাত্মিক ইতিহাসক প্ৰতিফলিত কৰে। উল্লেখযোগ্য যে খ্ৰীষ্টীয় ৪২০–৬২০ চনলৈকে শাসন কৰা বিষ্ণুকুন্দিন ৰজাসকলে জটিল ভাস্কৰ্য্য আৰু স্থাপত্যৰ উপাদান এৰি এই গুহাসমূহৰ বিকাশত অৰিহণা যোগাইছিল।

কালক্ৰম

এই গুহাবোৰ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থৰ পৰা ৫ম শতিকাত পাহাৰৰ ঢালত কঠিন বেলেগ বেলেগ বেলেগ শিলৰ পৰা খোদিত কৰা হৈছিল।^২ কেইবাটাও গুহা আছে আৰু আটাইতকৈ পৰিচিত আটাইতকৈ ডাঙৰটোৰ তিনিটা মহল আছে য’ত দ্বিতীয় মহলাৰ ভিতৰত গ্ৰেনাইটৰ এটা ব্লকৰ পৰা ভাস্কৰ্য্য নিৰ্মাণ কৰা বিষ্ণুৰ বিশাল পুনৰ সৃষ্টি কৰা মূৰ্তি এটা হেলান ভংগীমাত আছে। অনুমান কৰা হৈছে যে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৪-৫ শতিকাৰ কোনোবা এটা সময়ত বিষ্ণুকুণ্ডিন ৰজাৰ ৰাজত্বকালত এই গুহাবোৰ ভাস্কৰ্য্য নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^৩ মূল গুহাটো গুপ্ত স্থাপত্যৰ অন্যতম প্ৰাচীন উদাহৰণ, মূলতঃ বেলেগ শিলৰ পাহাৰত খোদিত কৰা আদিম শিল কাটি মঠৰ কোষ।^৪ প্ৰথম অৱস্থাত গুহাবোৰক জৈনসকলৰ বাসস্থান হিচাপে আকৃতি দিয়া হৈছিল আৰু প্ৰথম মহলাৰ বাসস্থানটোৱে এতিয়াও জৈন শৈলী ধৰি ৰাখিছে; বিহাৰত জৈন মঠ প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে আৰু ইয়াত তীৰ্থংকৰ ভাস্কৰ্য্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। গুহাৰ এই প্ৰথম স্তৰটো এটা খোদিত বিহাৰ আৰু ইয়াত বৌদ্ধ শিল্পকৰ্ম অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।^৫ প্ৰাচীন কালত এই স্থানে ভিক্ষু মঠ কমপ্লেক্স হিচাপে কাম কৰিছিল।^৬ গুহাবোৰৰ বেৰত নিপুণ শিল্পীৰ খোদিত ভাস্কৰ্য্য প্ৰদৰ্শন কৰা হৈছে।

গুহাবোৰৰ চাৰিওফালে সেউজীয়া গ্ৰাম্য অঞ্চল। কৃষ্ণা নদীৰ ওপৰেৰে চাই থকা গুহাটোৰ ওপৰৰ ওখ পাহাৰৰ পৰা শিল কটা স্থাপত্যৰ বহুতো সুন্দৰ নমুনা দেখা যায়। এই গুহাসমূহ মংগলাগিৰি তাদেপল্লে পৌৰ নিগমৰ অংশ।

স্থাপত্য

ই এটা আকৰ্ষণীয় চাৰিমহলীয়া শিল কাটি মন্দিৰ যাৰ পূবমুখী মুখাৱয়ব ২৯ মিটাৰ দীঘল, ১৬ মিটাৰ বহল। প্ৰতিটো মহলাৰ গভীৰতাৰ তাৰতম্য দেখা যায়। তলৰ মহলাটো এটা অসমাপ্ত নিম্ন খুঁটাযুক্ত হল, য’ত ৮টা খুঁটা আৰু মুখমণ্ডলত ৭টা দুৱাৰৰ খোলা আছে। প্ৰথম মহলাত পিছফালে ত্ৰিগুণ মন্দিৰ আছে, প্ৰত্যেকৰে সন্মুখত স্তম্ভযুক্ত হল, মূলতঃ ত্ৰিত্ব (শিৱ, বিষ্ণু আৰু ব্ৰহ্ম)ৰ বাবে উৎসৰ্গিত।^৭

গুহাৰ বেৰত থকা ভাস্কৰ্যসমূহে বৈষ্ণৱ দেৱ-দেৱীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। দ্বিতীয় মহলাত সৰ্পৰ ওপৰত বিৰাজমান বিষ্ণুৰ এখন স্তম্ভযুক্ত আয়তাকাৰ মন্দিৰ আছে। শিৱ আৰু বৈষ্ণৱ ভাস্কৰ্য আৰু বৈষ্ণৱ আলৱাৰৰ দৰে কেইটামান ভাস্কৰ্য পিছৰ পৰ্যায়ত খোদিত কৰা হৈছে। ওপৰৰ মহলাটো ত্ৰিমূৰ্তি মন্দিৰৰ সৈতে আধৰুৱা হৈ আছে। ভাস্কৰ্যৰ কিছুমান নিদৰ্শন চালুক্য যুগৰ বুলি ধৰা হয়। ইয়াত ৫ মিটাৰ দীঘল বিষ্ণুৰ এক শায়িত মূৰ্তি আছে।^৮

অৱশ্যে, ৫ মিটাৰ দীঘল এই মূৰ্তিটো ভগৱান বিষ্ণুৰ বুলি নিশ্চিত কৰাটো কঠিন হ'ব পাৰে। কিয়নো ভগৱান বিষ্ণুৰ বহুল গ্ৰহণযোগ্য ৰূপটো হ'ল এটা ফালে হেলনীয়া হৈ থকা, চকু দুটা বন্ধ, চাৰিখন হাত আৰু শ্ৰীদেৱী আৰু ভূদেৱীৰ সৈতে ৫ টা মূৰ থকা সৰ্পৰ ওপৰত বিৰাজমান। এই মূৰ্তিটোত তেনে কোনো মিল দেখা নাযায়। সেয়েহে, এই মূৰ্তিটো জৈন ধৰ্মৰ ২৩ তম বা ১৭ তম তীৰ্থংকৰ পাৰ্শ্বনাথৰ হ’ব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰিব পাৰি। বিশেষকৈ গুহাটোত থকা ৮ টা মূৰৰ সৰ্পটোৱে সংশ্লিষ্ট ক্ষেত্ৰখনত গৱেষণাৰ এক নতুন দিশ মুকলি কৰিছে।

পৰিবহণ

এই গুহাটোৰ সৈতে সংযোগ স্থাপনৰ একমাত্ৰ মাধ্যম হ’ল স্থলপথ। অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগম‌ (APSRTC)-য়ে বিজয়ৱাড়া, গুণ্টুৰ আৰু অমৰাৱতীৰ পৰা এই স্থানলৈ বাছ সেৱা চলায়।^৯ প্ৰকাশম বেৰেজৰ পৰা কৃষ্ণা নদীৰ মাজেৰে অন্ধ্ৰ প্ৰদেশ ৰাজধানী অঞ্চল উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ (APCRDA)ই পৰ্যটকৰ বাবে বাছ আৰু নাও সেৱা চলায়।^১০

বাহ্যিক সংযোগ

• Undavalli Caves
• Caves in Andhra Padesh