আৰাকান অভিযান

আৰাকান অভিযান (Arakan Expeditions) ১৮৪১ আৰু ১৮৪৭ চনত দক্ষিণ লুছাই পাহাৰ (বৰ্তমানৰ মিজোৰাম) অঞ্চলত খুমি আৰু মাৰা জনগোষ্ঠীৰ বিৰুদ্ধে ব্ৰিটিছ ৰাজৰ দুটা শাস্তিমূলক অভিযান আছিল। এই অভিযানসমূহৰ উদ্দেশ্য আছিল চিট্টগং পাহাৰীয়া অঞ্চলত জনজাতীয় আক্ৰমণ আৰু অপহৰণমূলক ৰেইড প্ৰবণতা নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।^১

ফেয়াৰ অভিযান (১৮৪১)

১৮৪১ চনৰ শেষৰপৰা ১৮৪২ চনৰ আৰম্ভণিলৈকে মাৰা জনগোষ্ঠী আৰু খুমিসকলৰদ্বাৰা চিট্টগং পাহাৰীয়া অঞ্চলত চলোৱা ধাৰাবাহিক ৰেইডৰ প্ৰেক্ষাপটত কেপ্টেইন এ. পি. ফেয়াৰ আৰু লেফটেনেণ্ট এলবাৰ্ট ফিচেৰ অধীনত এটা অভিযান সংগঠিত কৰা হয়।^২ এই বাহিনীত এজন চুবেদাৰ, এজন জেমাদাৰ, তিনিজন হাভিলদাৰ আৰু নাইক, ৭০ জন চিপাহী আৰু দুজন বাগলাৰ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।^৩

বাহিনীটোৱে খুমি গাঁওসমূহৰ দিশে অগ্ৰসৰ হোৱাৰ সময়ত খুমি জনগোষ্ঠীৰ কিছু সদস্য গাইডৰ ভূমিকা লৈ পথৰ বন-গছনি পৰিষ্কাৰ কৰিছিল। ফেয়াৰে তেওঁলোকক ‘‘নিজৰ পৰিৱেশত লুকাই থাকিবলৈ দৰুন দক্ষ’’ বুলি বৰ্ণনা কৰে।^৪ খুমি জনজাতিসকলে গাঁও খালী কৰি জখলা লুকুৱাই থওঁতা বাবে ব্ৰিটিছ বাহিনীয়ে গাঁওখন জ্বলাই দিব লগা হৈছিল, যদিও কেবলমাত্ৰ কিছুমানো বহলীয়া বাঁহৰ ফান্দত সৈন্য আহত হৈছিল।^৫

পাছত বাহিনীটোৱে ‘’ৱা–লিয়েন’’ নামৰ মুখিয়ালৰ গাঁওখন ধ্বংস কৰি উভতি আহিছিল। ফেয়াৰ আৰু ফিচে দুয়োকে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে অভিযানটোৰ সফলতা আৰু ব্যৱহাৰৰ বাবে প্ৰশংসা কৰে।^৬

হপকিনছন অভিযান (১৮৪৭)

১৮৪৭ চনত মাৰাসকলৰ পুনৰাবৃত্তিমূলক ৰেইডৰ ফলত লেফটেনেণ্ট হেনৰী হপকিনছন আৰু লেফটেনেণ্ট চেণ্ডাৰ্ছে কালাডাইন নদীপথে অগ্ৰসৰ হোৱাৰ সিদ্ধান্ত লৈ।^৭ তেওঁলোকক ৫০ জন চিপাহী আৰু ১২২ জন ইউৰোপীয় আৰু ভাৰতীয় নন-কমিচনড সৈন্য দিয়া হৈছিল।^৮

হপকিনছনে শত্ৰুতাপূৰ্ণ খুমি গাঁৱৰ আক্ৰমণ আৰু সহযোগী ‘’আনু’’ জনগোষ্ঠীৰ সহায় দুইটোতেই সন্মুখীন হয়। পথত কেইবাটাও গাঁও ব্ৰিটিছ-সহযোগী ৰূপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছিল। কিন্তু খাদ্য, পানীয় জল, ৰোগ-ব্যাধি আৰু গভীৰ জংঘলৰ বাবে অভিযানটো অত্যন্ত কঠিন হ’ব লাগিল। মাৰাসকলে প্ৰতিশোধমূলক ধ্বংসচেষ্টা আৰম্ভ কৰাত বাহিনীটোক পিছুৱাবলগা হ’ল।^৯১০

হপকিনছনে তাৰ অভিজ্ঞতাত মন্তব্য কৰিছিল যে মাৰাসকলে পৃথক–পৃথক শিলমোহৰত সংগঠিত হোৱা বাবে সৰল কূটনৈতিক সমাধান সম্ভৱ নহয়। তেওঁ এক ‘‘সংহত প্ৰশাসনিক একক’’ গঠন কৰি ব্ৰিটিছৰ অধীনত আনিবলৈ আগবঢ়াইছিল।^১১

১৮৫৬ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ বিস্তৃত প্ৰতিৱেদনত লুছাই পাহাৰক ‘‘ব্ৰিটিছ ভাৰতৰ আটাইতকৈ কঠিন, দুৰ্গম আৰু প্ৰশাসনৰ বাবে অক্ষম অঞ্চল’’ বুলি বৰ্ণনা কৰি তেওঁ অধিক সুদৃঢ় অধীক্ষকতা বা সম্পূৰ্ণ সংলগ্নকৰণকেই একমাত্ৰ দীৰ্ঘম্যাদী সমাধান বুলি উল্লেখ কৰিছিল।^১২

তথ্যসূত্ৰ

• Yule, H. (February 1886). Obituary: Lieut-General Sir Arthur Phayre, C.B., K.C.SI, G.C.M.G. Proceedings of the Royal Geographical Society and Monthly Record of Geography. পৃ. 103–112
• Verghese, C. G.; Thanzawna, R. L. (1997). A History of the Mizos. Vikas Publishing House
• Hughes, W. Gwynne. (1881). The Hill Tracts of Arakan. Government Press Rangoon
• Pau, Pum Khan. (2020). Indo-Burma Frontier and the Making of the Chin Hills. Routledge. ISBN 9780429324703