আতাউল্লাহ ৰছিদী

আতাউল্লাহ ৰছিদী বিন আহমদ ম’মাৰ আছিল ১৭ শতিকাৰ এজন স্থপতি আৰু বৰ্তমানৰ ভাৰতৰ মোগল সাম্ৰাজ্যৰ এজন গণিত লেখক। তেওঁ ঔৰংগাবাদৰ বিবি কা মকবৰা আৰু শ্বাহজাহানাবাদৰ কিছুমান অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল। এজন গণিত লেখক হিচাপে তেওঁ আৰবী ভাষাৰ খুলাছাত আল-হিছাব আৰু সংস্কৃত ভাষাৰ বীজগণিত ফাৰ্চী ভাষালৈ অনুবাদ কৰে।

জীৱনী

আতাউল্লাহ তাজমহলৰ স্থপতি ওস্তাদ আহমদ লাহোৰীৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ।^১ তেওঁৰ দুজন সৰু ভাতৃ লুতফুল্লাহ মুহাণ্ডিছ আৰু নুৰুল্লাহ আছিল, যিসকল স্থাপত্যৰ সৈতেও জড়িত আছিল।^২

সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নতুন ৰাজধানী শ্বাহজাহানাবাদৰ বাবে অটৌল্লাই এই অট্টালিকাৰ ডিজাইন কৰিছিল।^৩ কেৱল তেওঁৰ বাবেই একমাত্ৰ ডিজাইনটো হৈছে ১৬৬০-১৬৬১ চনত সম্পূৰ্ণ হোৱা ঔৰংজেবৰ পত্নী দিলৰাছ বানু বেগমৰ সমাধিস্থল বিবি কা মকবৰাৰ।^৪৫

পিতৃৰ সহযোগী মাক্ৰামত খানে আতাউল্লাহক গাণিতিক, জ্যামিতি আৰু জ্যোতিৰ্বিজ্ঞানৰ প্ৰশিক্ষণ দিছিল।^২ তেওঁৰ সৰু ভাতৃ লুফতুল্লাহ এজন বিখ্যাত গণিতজ্ঞও আছিল।^৫ আতাউল্লাই পাৰ্চী ভাষাত গণিতৰ ওপৰত দুখন গ্ৰন্থ লিখিছিল:^৫

• খুলাছাত-উল ৰাজ বা খুলাছাহ-ই-ৰাজ ("ৰহস্যৰ সাৰ [গাণিতিক]") হৈছে গাণিতিক, বীজগণিত আৰু জোখ-মাখৰ ওপৰত লিখা এখন গ্ৰন্থ। মধ্যযুগীয় ভাৰতৰ মাদ্ৰাছাত পাঠ্যপুথি হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা বাহা’ আল-দিন আল-আমিলিৰ আৰবী ভাষাৰ কিতাপ খুলাছাত আল-হিছাবৰ সংক্ষিপ্ত অনুবাদ। লেখকে গ্ৰন্থখন পদ্য আকাৰত লিখিছিল, আৰু মোগল ৰাজকুমাৰ দাৰা শ্বিকোহৰ নামত উৎসৰ্গা কৰিছিল।^৫
• তৰ্জুমা-ই বীজগণিত বা তাৰজামাহ ই বীজ গণিত (১০৪৪ হিজৰী / ১৬৩৪-১৬৩৫ খ্ৰীষ্টাব্দ) দ্বিতীয় ভাস্কৰৰ সংস্কৃত ভাষাৰ গ্ৰন্থ বীজগণিতৰ অনুবাদ।^৬ লেখকে ভাস্কৰক "আচৰিত সত্য আৰু সুন্দৰ সূক্ষ্মতাৰ আৱিষ্কাৰক" বুলি প্ৰশংসা কৰি গ্ৰন্থখন মোগল সম্ৰাট শ্বাহজাহানৰ নামত উৎসৰ্গা কৰে।^৫ এডৱাৰ্ড ষ্ট্ৰেচেই আটাউল্লাহৰ কিতাপখনৰ ইংৰাজী অনুবাদ ১৮১৩ চনত লণ্ডনত প্ৰকাশ কৰে।^৬ এই গ্ৰন্থৰ পাণ্ডুলিপিসমূহ বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, মাদ্ৰাছা দাৰুল উলুম (দেওবন্দ), ৰাজা পুথিভঁৰাল (ৰামপুৰ), ছৈদিয়া পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), ওচমানিয়া বিশ্ববিদ্যালয় পুথিভঁৰাল (হায়দৰাবাদ), মাদাৰছা নাদৱাতুল উলামা, মাদ্ৰাছাতুল ৱাইজিন, ব্ৰিটিছ সংগ্ৰহালয়, ভাৰত কাৰ্যালয় (লণ্ডন) আদিত আছে।^৫