ৱাইমাৰ গণৰাজ্য

ৱাইমাৰ গণৰাজ্য (Weimarer Republik, ) আছিল ৯ নৱেম্বৰ ১৯১৮ চনৰ পৰা ২৩ মাৰ্চ ১৯৩৩ চনলৈকে জাৰ্মান ৰাষ্ট্ৰৰ এক ঐতিহাসিক সময়ছোৱা, যাৰ সময়ত ইতিহাসত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ই এখন সাংবিধানিক গণৰাজ্য আছিল। ৰাষ্ট্ৰখনৰ চৰকাৰী নাম আছিল জাৰ্মান ৰাইশ, কিন্তু ইয়াক সাধাৰণতে জাৰ্মান গণৰাজ্য বুলি কোৱা হৈছিল আৰু ই নিজকে অনানুষ্ঠানিকভাৱে এই নামেৰেই ঘোষণা কৰিছিল। এই সময়ছোৱাৰ অনানুষ্ঠানিক নামটো ৱাইমাৰ চহৰৰ পৰা আহিছে, য'ত গণৰাজ্যৰ সংবিধান সভা অনুষ্ঠিত হৈছিল। ইংৰাজীভাষী বিশ্বত যুদ্ধৰ অন্তৱৰ্তীকালীন সময়ছোৱাত গণৰাজ্যখনক সাধাৰণতে কেৱল "জাৰ্মানী" বুলি কোৱা হৈছিল, আৰু ১৯৩০-ৰ দশকলৈকে "ৱাইমাৰ গণৰাজ্য" (১৯২৯ চনত আডল্ফ হিটলাৰৰ দ্বাৰা প্ৰৱৰ্তিত এটা শব্দ) শব্দটোৰ বহুল ব্যৱহাৰ হোৱা নাছিল। ৱাইমাৰ গণৰাজ্যত এক অৰ্ধ-ৰাষ্ট্ৰপতীয় ব্যৱস্থা প্ৰচলিত আছিল।

প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ (১৯১৪–১৯১৮) শেষৰ ফালে, জাৰ্মান সাম্ৰাজ্য অৰ্থনৈতিক আৰু সামৰিকভাৱে জৰ্জৰিত হৈ পৰিছিল আৰু মিত্ৰশক্তিৰ ওচৰত শান্তিৰ আবেদন কৰিছিল। আসন্ন পৰাজয়ৰ আশংকাই জাৰ্মান বিপ্লৱ, ৱিলহেল্ম ২-ৰ সিংহাসন ত্যাগ, সাম্ৰাজ্যৰ পতন আৰু ৱাইমাৰ গণৰাজ্যৰ ঘোষণাৰ সূচনা কৰে। ১১ নৱেম্বৰ ১৯১৮-ৰ যুদ্ধবিৰতিৰ দ্বাৰা যুদ্ধৰ শত্ৰুতা আনুষ্ঠানিকভাৱে সমাপ্ত হয়।^১

ইয়াৰ প্ৰাৰম্ভিক বছৰবোৰত গণৰাজ্যখন গুৰুতৰ সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল, যেনে অতিমুদ্ৰাস্ফীতি আৰু ৰাজনৈতিক চৰমপন্থা, যাৰ ভিতৰত আছিল ৰাজনৈতিক হত্যাকাণ্ড আৰু প্ৰতিদ্বন্দ্বী অৰ্ধসামৰিক বাহিনীৰ দ্বাৰা দুবাৰকৈ ৰাজ্যবিপ্লৱৰ চেষ্টা; আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত, ই একাকীত্ব, হ্ৰাস পোৱা কূটনৈতিক মৰ্যাদা আৰু মহাশক্তিসমূহৰ সৈতে বিবাদপূৰ্ণ সম্পৰ্কৰ বলি হৈছিল। ১৯২৪ চনৰ ভিতৰত, বহু পৰিমাণে মুদ্ৰা আৰু ৰাজনৈতিক সুস্থিৰতা ঘূৰি আহে, আৰু গণৰাজ্যখনে পৰৱৰ্তী পাঁচ বছৰৰ বাবে তুলনামূলক সমৃদ্ধি লাভ কৰে; এই সময়ছোৱাক কেতিয়াবা সোণালী বিশৰ দশক বুলি জনা যায়, যি গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংস্কৃতিক বিকাশ, সামাজিক প্ৰগতি আৰু বৈদেশিক সম্পৰ্কৰ ক্ৰমান্বয়ে উন্নতিৰ দ্বাৰা চিহ্নিত হৈছিল। ১৯২৫ চনৰ ল'কাৰ্ন' চুক্তিসমূহৰ অধীনত, জাৰ্মানীয়ে ইয়াৰ চুবুৰীয়া দেশসমূহৰ সৈতে সম্পৰ্ক স্বাভাৱিক কৰাৰ দিশত আগবাঢ়িছিল, ১৯১৯ চনৰ ৱেৰ্ছাইৰ চুক্তিৰ অধীনত বেছিভাগ আঞ্চলিক পৰিৱৰ্তনক স্বীকৃতি দিছিল আৰু কেতিয়াও যুদ্ধত লিপ্ত নোহোৱাৰ প্ৰতিশ্ৰুতি দিছিল। পৰৱৰ্তী বছৰত, ই জাতিসংঘত যোগদান কৰে, যিয়ে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সম্প্ৰদায়ত ইয়াৰ পুনৰ অন্তৰ্ভুক্তিক সূচিত কৰিছিল।^২ তথাপিও, বিশেষকৈ ৰাজনৈতিক চৰম-দক্ষিণপন্থী শিবিৰত, এই চুক্তি আৰু ইয়াত স্বাক্ষৰ কৰা তথা সমৰ্থন কৰাসকলৰ বিৰুদ্ধে তীব্ৰ আৰু ব্যাপক ক্ষোভ আছিল।

১৯২৯ চনৰ অক্টোবৰ মাহৰ মহামন্দায় জাৰ্মানীৰ এই ক্ষণস্থায়ী প্ৰগতিত গুৰুতৰ প্ৰভাৱ পেলায়; উচ্চ নিবনুৱা সমস্যা আৰু পৰৱৰ্তী সামাজিক তথা ৰাজনৈতিক অশান্তিয়ে চ্যান্সেলৰ হেৰ্মান ম্যুলাৰৰ মহামিত্ৰজোঁটৰ পতন ঘটায় আৰু ৰাষ্ট্ৰপতীয় মন্ত্ৰীসভাৰ সূচনা কৰে। ১৯৩০ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ পৰা, ৰাষ্ট্ৰপতি পাউল ফন হিণ্ডনবুৰ্গে আচাৰ্য হাইনৰিশ ব্ৰ্যুনিং, ফ্ৰান্‌ৎছ ফন পাপন আৰু কুৰ্ট ফন শ্লাইশাৰক সমৰ্থন কৰিবলৈ জৰুৰীকালীন ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰিছিল। ব্ৰ্যুনিঙৰ মুদ্ৰাসংকোচন নীতিৰ বাবে অধিক শোচনীয় হৈ পৰা মহা মন্দাই নিবনুৱা সমস্যাৰ অভূতপূৰ্ব বৃদ্ধি ঘটায়।^৩ ৩০ জানুৱাৰী ১৯৩৩ চনত হিণ্ডনবুৰ্গে এক মিত্ৰজোঁট চৰকাৰৰ নেতৃত্ব দিবলৈ আডল্ফ হিটলাৰক চেঞ্চেলৰ হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে; তেওঁৰ নাৎছী দলৰ হাতত কেবিনেটৰ দহখন আসনৰ ভিতৰত মাত্ৰ দুখন আসন আছিল। উপ-চেঞ্চেলৰ আৰু হিণ্ডনবুৰ্গৰ বিশ্বাসভাজন হিচাপে ফন পাপনে এমিনঁচ গ্ৰিজ (নেপথ্যৰ প্ৰভাৱশালী ব্যক্তি) হিচাপে কাম কৰাৰ কথা আছিল, যিয়ে হিটলাৰক নিয়ন্ত্ৰণত ৰাখিব; এই উদ্দেশ্যই হিটলাৰৰ ৰাজনৈতিক আকাংক্ষাক তীব্ৰভাৱে কম কৰি জুখিছিল। ১৯৩৩ চনৰ মাৰ্চ মাহৰ শেষৰ ফালে, সংসদীয় নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰত কাম কৰিবলৈ নতুন চ্যান্সেলৰক কাৰ্যত ব্যাপক ক্ষমতা প্ৰদান কৰাৰ উদ্দেশ্যে আপাত জৰুৰীকালীন অৱস্থাত ৰাইশষ্টাগ অগ্নিকাণ্ড অধ্যাদেশ আৰু ১৯৩৩ চনৰ সক্ৰিয়কৰণ আইন ব্যৱহাৰ কৰা হয়। হিটলাৰে অতি সোণকালে এই ক্ষমতাসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি সাংবিধানিক শাসন ব্যৱস্থা ব্যাহত কৰে আৰু নাগৰিক স্বাধীনতা স্থগিত কৰে, যাৰ ফলত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ৰাজ্যিক পৰ্যায়ত গণতন্ত্ৰৰ দ্ৰুত পতন ঘটে, আৰু তেওঁৰ নেতৃত্বত এখন একদলীয় একনায়কত্ববাদৰ সৃষ্টি হয়।

১৯৪৫ চনত ইউৰোপত দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সমাপ্তি পৰ্যন্ত, নাৎছীসকলে জাৰ্মানীক এই অজুহাতত শাসন কৰিছিল যে তেওঁলোকে কাৰ্যকৰী কৰা সকলো অসাধাৰণ ব্যৱস্থা আৰু আইন সাংবিধানিক আছিল; লক্ষণীয়ভাৱে, ৱাইমাৰ সংবিধান সলনি কৰাৰ বা বাৰুকৈয়ে সংশোধন কৰাৰ কোনো চেষ্টা কেতিয়াও কৰা হোৱা নাছিল। তথাপিও, হিটলাৰৰ ক্ষমতা দখলে (মাশটাৰগ্ৰাইফুং) কাৰ্যত গণৰাজ্যখনৰ সমাপ্তি ঘটাইছিল, ইয়াৰ সাংবিধানিক গাঁথনিক ফ্যুৰাৰপ্ৰিন্‌ৎছিপ (নেতাৰ নীতি) দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠাপন কৰিছিল, যাৰ মূল কথা আছিল "ফ্যুৰাৰ (নেতা)-ৰ কথা সকলো লিখিত আইনৰ ঊৰ্ধ্বত।"