ৱাং য়াংমিং

ৱাং য়াংমিং (Wang Yangming,১৪৭২–১৫২৯) চীন দেশৰ মিং ৰাজবংশৰ (Ming dynasty) এজন অতি প্ৰখ্যাত ৰাষ্ট্ৰনীতিজ্ঞ, সেনাধ্যক্ষ আৰু নব্য-কনফুচীয় (Neo-Confucian) দাৰ্শনিক আছিল।

কনফুচীয় ঐতিহ্যৰ ইতিহাসত তেওঁক কনফুচিয়াছ, মেন্সিয়াছ আৰু জু চিৰ সমান্তৰালভাৱে অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ গুৰু হিচাপে গণ্য কৰা হয়. তেওঁক তেওঁৰ জন্মগত নাম ৱাং শ্বৌৰেন (Wang Shouren) বুলিও জনা যায়।^১২

প্ৰধান দৰ্শন আৰু মতবাদসমূহ

ৱাং য়াংমিঙে চীনৰ মূলসুঁতিৰ যুক্তিবাদী দৰ্শনৰ বিপৰীতে "হৃদয় বা মনৰ মতবাদ" (School of Mind/Heart) গঢ়ি তুলিছিল। তেওঁৰ মূল দৰ্শনসমূহ তলত দিয়া ধৰণৰ:^৩

• জ্ঞান আৰু কৰ্মৰ একতা (Unity of Knowing and Acting / 知行合一): ই তেওঁৰ আটাইতকৈ প্ৰসিদ্ধ মতবাদ. তেওঁৰ মতে, জ্ঞান আৰু কৰ্ম দুটা বেলেগ বস্তু নহয়, বৰঞ্চ একেটা মুদ্ৰাৰে ইপিঠি-সিশিপি. আচল জ্ঞান কেৱল প্ৰত্যক্ষ অভিজ্ঞতা বা কৰ্মৰ জৰিয়তেহে লাভ কৰিব পাৰি (যেনে: তিতা তৰমুজ এটা নিজে খাই নাচালে তাৰ তিতা সোৱাদটো প্ৰকৃততে জানিব নোৱাৰি)।
• সহজাত জ্ঞান (Innate Knowing / 良知): ৱাঙে যুক্তি দিছিল যে প্ৰতিজন مرুদৰে জন্মৰেপৰা ভাল আৰু বেয়াৰ পাৰ্থক্য বুজি পোৱাৰ এক স্বভাৱজাত বা অন্তৰ্নিহিত ক্ষমতা থাকে. এই জ্ঞান যুক্তিনিৰ্ভৰ নহয়, বৰঞ্চ ই এক অন্তৰ্দৃষ্টি (intuition)। ^৪
• মন আৰু পৃথিৱী (Mind and the World): তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে বস্তুসমূহ মনৰ বাহিৰত স্বতন্ত্ৰভাৱে বৰ্তি নাথাকে. আমাৰ মনেহে পৃথিৱীখনক এক অৰ্থ প্ৰদান কৰে, গতিকে সকলো যুক্তিৰ উৎস হৈছে মানুহৰ মন।^{৫ ৬}

সামৰিক কৃতিত্ব আৰু কৰ্মজীৱন

দৰ্শনৰ উপৰি ৱাং য়াংমিং এজন পাকৈত আৰু কঠোৰ অনুশাসনপ্ৰিয় সেনাধিনায়ক আছিল।^৭

• তেওঁ জিয়াংক্সি, ফুজিয়ান আৰু গুয়াংডং প্ৰদেশত হোৱা কৃষক বিদ্ৰোহসমূহ সফলতাৰে দমন কৰিছিল।
• ১৫১৯ চনত তেওঁ মাত্ৰ কেইটামান দিনৰ ভিতৰতে ৰাজকুমাৰ নিঙৰ এক ভয়ংকৰ ৰাজদ্ৰোহ (Prince of Ning rebellion) অতি চতুৰতাৰে আৰু সফল সামৰিক কৌশলেৰে মষিমূৰ কৰিছিল।
• সামৰিক অভিযানৰ সময়ত তেওঁ পৰাজিত বিদ্ৰোহীসকলক পুনৰ্সংস্থাপন কৰা আৰু তেওঁলোকৰ বাবে বিদ্যালয় নিৰ্মাণ কৰাৰ দৰে মানৱীয় কামো কৰিছিল।^৮

প্ৰভাৱ আৰু উত্তৰাধিকাৰ

• পূব এছিয়াত প্ৰভাৱ: তেওঁৰ দৰ্শন কেৱল চীনতে নহয়, বৰঞ্চ জাপানত (যাক Ōyōmei-gaku বুলি জনা যায়) অতি জনপ্ৰিয় হৈ পৰিছিল আৰু ই জাপানী চামুৰাই (Samurai) নীতি তথা ১৯ শতিকাৰ মেইজী পুনৰুদ্ধাৰৰ (Meiji Restoration) সংস্কাৰকসকলক গভীৰভাৱে অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।
• আধুনিক প্ৰাসংগিকতা: বৰ্তমান চীনৰ কমিউনিষ্ট পাৰ্টীৰ জেনেৰেল ছেক্ৰেটেৰী শ্বি জিনপিঙেও (Xi Jinping) দলীয় বিষয়াসকলক ৱাং য়াংমিঙৰ "ভাৱ আৰু কৰ্মৰ একতা"ৰ আদৰ্শ অনুসৰণ কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।
• স্মৃতিচিহ্ন: টাইৱানৰ বিখ্যাত 'য়াংমিংশ্বান' (Yangmingshan) ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যান আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় য়াং-মিং বিশ্ববিদ্যালয় (National Yang-Ming University) তেওঁৰ নামেৰেই নামকৰণ কৰা হৈছে।^৯