ৰাহিলা

ৰাহিলা (IAST: Rāhila; শাসনকাল অনুমাণিক ৮৮৫–৯০৫ খ্ৰী. চ.) চন্দেলা ৰাজবংশৰ এজন ৰজা আছিল। তেওঁ তেতিয়াৰ জেজাকভুক্তি অঞ্চলত (বৰ্তমানৰ মধ্য প্ৰদেশ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ বুণ্ডেলখণ্ড) শাসন কৰিছিল।

ৰাহিলা তেওঁৰ পূৰ্বসূৰী বিজয়শক্তিৰ পুত্ৰ আছিল।^১ আৰ. কে. দীক্ষিতে তেওঁৰ শাসনকাল অনুমাণিক ৮৮৫–৯০৫ খ্ৰী. বুলি উল্লেখ কৰিছে।^২ তেওঁৰ এগৰাকী উত্তৰসূৰীৰ শিলালিপিত তেওঁৰ উপাধি ‘‘নৃপতি’’ ("মানুহৰ স্বামী") ৰূপে দিয়া দেখা যায়। তেওঁক কোনো ৰাজকীয় উপাধি দিয়া হোৱা নাই, যাৰপৰা বুজা যায় যে চন্দেলা ৰাজবংশৰ অন্যান্য প্ৰাৰম্ভিক শাসকৰ দৰে তেৱোঁ গুৰ্জৰ-প্ৰতিহাৰসকলৰ অধীনত আছিল।^৩

ৰাহিলাৰ সামৰিক জীৱনৰ বিষয়ে বহুত কম তথ্যতৰ পোৱা যায়। তেওঁৰ বিষয়ে তেওঁৰ উত্তৰসূৰীসকলৰ দুটা খাজুৰাহো শিলালিপিত উল্লেখ আছে।^৪ এই অলংকাৰিক বৰ্ণনাসমূহত তেওঁৰ সামৰিক শক্তিৰ প্ৰশংসা কৰা হৈছে, কিন্তু ঐতিহাসিক তথ্য কম। উদাহৰণস্বৰূপে, ৯৫৪ খ্ৰী.ত খাজুৰাহো শিলালিপিত কোৱা হৈছে যে তেওঁ শত্ৰুসকলক নিশা নিদি ৰাখিছিল। উপমাৰ জৰিয়তে যুদ্ধক এখন যজ্ঞৰ সৈতে তুলনা কৰি কোৱা হৈছে যে ৰাহিলা এই যজ্ঞত কেতিয়াও ক্লান্ত হোৱা নাছিল।^৫

প্ৰচলিত কিন্তু সন্দেহজনক লিখিত উৎস ''পৰমল ৰাসো’’ত ৰাহিলাৰ সামৰিক অভিযানৰ অতি অতিৰঞ্জিত বৰ্ণনা দিয়া হৈছে। উদাহৰণস্বৰূপে, তাত কোৱা অনুসাৰে তেওঁ ২০ লাখ ঘোঁৰাৰ সৈন্য লৈ ৰামেশ্বৰম লুপ্ত কৰিছিল আৰু সিংহল ভাষাৰ ৰাজাৰপৰা হাজাৰখন জাহাজ কঢ়ি লৈছিল।^৬

ঐতিহাসিক উল্লেখ

ৰাহিলাই বহু সাত্বিক কাৰ্য তথা জনকল্যাণমূলক কামৰ উদ্যোগ লৈছিল বুলিও বিশ্বাস কৰা হয়। অজয়গঢ়ৰ এখন দেৱালয়ৰ শিলালিপিত তেওঁৰ নাম দেখা যায়। মাহোবাৰ ৰাহিল্যা সাগৰ নামৰ টোপখানোও তেওঁৰ নামত।^৭ ''পৰমল ৰাসো’’ত কোৱা অনুসাৰে তেওঁ ‘‘ৰাসিনা’’ (বা ‘‘ৰাজাৱাসিনী’’) নামৰ এটা বসতিও প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল, যাক বৰ্তমানৰ বাদাউছাৰ কাষত থকা ৰাছিন গাঁও হিচাপে চিনি পোৱা যায়।^৮ এই গাঁৱত চন্দেলা-শৈলীৰ এটা দেৱালয়ো আছে।^৯

''পৰমল ৰাসো’’ত ৰাহিলাৰ ৰাণীৰ নাম ‘‘ৰাজমতী’’ বুলি উল্লেখ আছে।^১০ ত্ৰিপুৰীৰ কালচুৰী ৰাজা কোক্কল প্ৰথমে ‘‘নট্টা দেৱী’’ নামৰ এজনী চন্দেলা ৰাজকন্যাক বিবাহ কৰিছিল। ঐতিহাসিক আৰ. চি. মজুমদাৰে কৈছে যে এই ৰাজকন্যা সম্ভৱতঃ ৰাহিলাৰ ককাই জয়শক্তিৰ কন্যা আছিল।^১১ কিন্তু আৰ. কে. দীক্ষিতৰ মতে তেওঁ ৰাহিলাৰ কন্যা বা ভগ্নীৰ হোৱাৰ সম্ভাৱনাই অধিক।^১২

তথ্যসূত্ৰ

গ্ৰন্থপঞ্জী

• Dikshit, R. K. (1976). The Candellas of Jejākabhukti. Abhinav. ISBN 9788170170464
• Mitra, Sisirkumar. (1977). The Early Rulers of Khajurāho. Motilal Banarsidass. ISBN 9788120819979
• Thapar, Romila. (14 October 2013). The Past Before Us. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-72652-9