ৰাণী সুগন্ধা

সুগন্ধা (৮৮৩-৯১৪) দশম শতিকাৰ সময়ছোৱাত উত্তৰ ভাৰত উপমহাদেশৰ কাশ্মীৰৰ পঞ্চম শাসক আছিল।

৮৮৫ চনৰপৰা ৯০২ চনলৈ কাশ্মীৰৰ ৰজা শংকৰবৰ্মনৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈ কাশ্মীৰৰ ৰাণী হৈছিল। ৯০২ চনৰপৰা ৯০৪ চনৰ ভিতৰত পুত্ৰ ৰজা গোপালবৰ্মনৰ শিশু অৱস্থাত কাশ্মীৰৰ ৰাণী প্ৰতিনিধি হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ৯০৪ চনত কাশ্মীৰৰ ৰাণী শ্ৰী সুগন্ধা দেৱ হিচাপে নিজৰ অধিকাৰত ৰজা ঘোষণা কৰা হৈছিল, যেতিয়া সিংহাসনৰ সকলো উত্তৰাধিকাৰীৰ মৃত্যু হৈছে। ৯০৬ চনত তান্ত্ৰিনসকলে তেওঁক সিংহাসনৰপৰা নমাই আনে আৰু তেওঁলোকে পাৰ্থক ৰজা হিচাপে নিযুক্তি দিয়ে। সুগন্ধাই কাশ্মীৰৰ সিংহাসন দখল কৰি থাকিল আৰু পিছুৱাই গৈ হাস্কাপুৰাত (বৰ্তমানৰ উষ্কুৰ, বাৰামুল্লা) বসবাস কৰিবলৈ লয়। ৯১৪ চনত পাৰ্থ আৰু তান্ত্ৰিনৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধত নামি পৰে যদিও কাৰাগাৰত বন্দী হৈ পিছলৈ নিস্পালক বিহাৰ নামৰ বৌদ্ধ মঠত হত্যা কৰা হয়।

ৰাণী পত্নী

সুগন্ধা আছিল কাশ্মীৰৰ ওচৰৰ এখন ৰাজ্যৰ ৰজা স্বামীৰাজৰ কন্যা। ৮৮৫ খ্ৰীষ্টাব্দৰপৰা ৯০২ খ্ৰীষ্টাব্দলৈকে কাশ্মীৰৰ ৰজা হিচাপে ৰাজত্ব কৰা শংকৰবৰ্মনৰ সৈতে সুগন্ধাৰ বিবাহ হয়। তেওঁৰ আন এগৰাকী পত্নী সুৰেন্দ্ৰৱতীকে ধৰি অন্ততঃ তিনিগৰাকী পত্নী আছিল যদিও সুগন্ধাই তেওঁৰ ৰাজকুমাৰী পত্নী হিচাপে কাম কৰিছিল।^১

যথেষ্ট সফল নোহোৱা বিজয়ৰপৰা উভতি অহাৰ সময়ত ৯০২ চনত উৰুখাত (বৰ্তমানৰ হাজাৰা, পাকিস্তান) বিপথগামী কাঁড়ৰ ফলত শংকৰবৰ্মনৰ মৃত্যু হয়, য'ত সুগন্ধাও তেওঁৰ লগত গৈছিল।^২৩ তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰ গোপালবৰ্মন ৰাজপাটত বহে। শংকৰবৰ্মনৰ কিছুমান ৰাণী আৰু দাসীয়ে সতী মৃত্যুবৰণ কৰাৰ বিপৰীতে বিধৱা ৰাণী সুগন্ধাই ৰাণী মাতৃ আৰু গোপালবৰ্মনৰ ৰিজেণ্ট হিচাপে কাম কৰিবলৈ সতী যোৱাটো নাকচ কৰিছিল।^১ শংকৰবৰ্মনৰ শেষ ৰীতি-নীতি শেষ হোৱাৰ পিছত গোপালবৰ্মনক কাশ্মীৰৰ ৰজাৰ মুকুট পিন্ধোৱা হয়।^৩

ৰিজেণ্ট হিচাপে শাসন

যদিও সুগন্ধা ৰাজ্যৰ কাম-কাজ পৰিচালনা কৰাত ভাল আছিল, তথাপি তেওঁ শাৰীৰিক ভোগ-বিলাসত আনন্দ লাভ কৰিছিল। বিভিন্ন ইতিহাসবিদে তেওঁক তেওঁৰ কোষাগাৰ মন্ত্ৰী প্ৰভাকৰদেৱৰ সৈতে ঘনিষ্ঠ বুলি অভিযোগ কৰে, যাক তেওঁলোকে তেওঁৰ প্ৰেমিক বুলি বৰ্ণনা কৰে।^৪ প্ৰভাকৰদেৱে ৰজাৰ প্ৰকৃত ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিছিল।^২৩ দীৰ্ঘদিন ধৰি ৰাষ্ট্ৰ-সম্পদ চুৰি কৰি তেওঁ অৱশেষত গোপালবৰ্মানে তদন্ত কৰে। যথা সময়ত প্ৰভাকৰদেৱে এজন আত্মীয় ৰামদেৱক নিয়োগ কৰি ডাইনী চৰ্চা কৰি ৰজাক হত্যা কৰিছিল। জ্বৰত আক্ৰান্ত হৈ গোপালবৰ্মনৰ মৃত্যু হয় আৰু ৰামদেৱৰ আত্মহত্যাৰ ফলত মৃত্যু হয়, তেওঁৰ এই ষড়যন্ত্ৰ জনসাধাৰণৰ জ্ঞাত হোৱাৰ পিছত।^৪১৩

গোপালবৰ্মনৰ মৃত্যুৰ পাছত তেওঁৰ ভাতৃ শংকট ৰজা হয় যদিও দহ দিনৰ পিছত তেওঁৰ ৰহস্যজনকভাৱে মৃত্যু হয়।^১৪ শংকৰবৰ্মনৰ বংশ মৰি যোৱাৰ পাছত কাশ্মীৰ ৰাজনৈতিক অস্থিৰতাত পৰিল। দৰবাৰীসকলে অভ্যুত্থানৰ ষড়যন্ত্ৰ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে আৰু ৰাজহুৱা ব্যক্তিসকলে ৰাজ্যৰ শাসক বাছনি কৰিবলৈ মহা-পঞ্চায়ত মাতিলে। যিহেতু সুগন্ধা জনসাধাৰণৰ মাজত যথেষ্ট জনপ্ৰিয় আছিল, সেয়েহে তেওঁক কাশ্মীৰৰ সাৰ্বভৌম হিচাপে ঘোষণা কৰা হৈছিল।^৩

ৰজা হিচাপে শাসন

৯০৪ খ্ৰীষ্টাব্দত সুগন্ধাই ৰাজকীয় ক্ষমতা দখল কৰি নিজৰ অধিকাৰত কাশ্মীৰত শাসন কৰে। কিছুমান ইতিহাসবিদৰ মতে তেওঁ এই কামটো আপাত দৃষ্টিত নিজৰ নাতি — জয়লক্ষ্মীৰ সেই সময়ত গৰ্ভত থকা সন্তানৰ বাবে ইয়াক সুৰক্ষিত কৰাৰ উদ্দেশ্যেৰে কৰিছিল।^১ তেওঁ কাশ্মীৰত দুবছৰ শাসন কৰিছিল ( ৯০৪ – ৯০৬)।

তেওঁৰ পিছত নাতি, গোপালবৰ্মানৰ পুত্ৰ আহিব বুলি আশা কৰিছিল যদিও বোৱাৰী জয়লক্ষ্মীৰ গৰ্ভধাৰণৰ ফলত মৃত সন্তান জন্ম হয়। এতিয়া হতাশ হৈ পৰা সুগন্ধাই কামনা কৰিছিল যে তেওঁৰ কোনোবা এজন তেজৰ আত্মীয় নিৰ্জিতবৰ্মন, সুৰবৰ্মনৰ নাতি আৰু অৱন্তিবৰ্মানৰ সতীয়া ভাতৃ, যাৰ ডাকনাম "পাংগু" (লেংৰা) আছিল।^৪১২

তেওঁ পাংগুক সিংহাসনৰ উত্তৰাধিকাৰী হিচাপে মনোনীত কৰে আৰু ইয়াৰ বাবে তেওঁ মন্ত্ৰীসকলৰ পৰামৰ্শ আৰু অনুমতি ল'বলগীয়া হয়।^৪ সুগন্ধাৰ এই পছন্দক মন্ত্ৰীসকলৰ লগতে তান্ত্ৰিনসকলৰপৰাও যথেষ্ট প্ৰতিৰোধৰ সম্মুখীন হ’বলগীয়া হৈছিল, নিৰ্জিতবৰ্মনৰ পংগুত্বৰ দোহাই দি। সুগন্ধক তান্ত্ৰিনসকলে সিংহাসনৰপৰা নমাই আনে আৰু ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে নিৰ্জিতবৰ্মানৰ দহবছৰীয়া পুত্ৰ পাৰ্থক ৰজাৰ পদত অধিষ্ঠিত কৰে।^১৫

পিছৰ জীৱন

৯০৬ খ্ৰীষ্টাব্দত সিংহাসনৰপৰা বঞ্চিত হোৱাৰ পিছত সুগন্ধাই হাস্কাপুৰাত (বৰ্তমানৰ উষ্কুৰ, বাৰামুল্লা) বাস কৰিবলৈ পিছুৱাই যায় আৰু কাশ্মীৰৰ সিংহাসন দাবী কৰি থাকিল।^৩

৯১৪ চনত হাস্কাপুৰাত আঠ বছৰ নিৰ্বাসনৰ অন্তত সুগন্ধাক একংগই, ৰজাৰ দেহৰক্ষী আৰু তেওঁৰ আনুগত্যশীল অন্যান্য দলসমূহে পাৰ্থ আৰু তান্ত্ৰিনসকলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰিবলৈ বুজাই দিয়ে।^৬ ৯১৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ এপ্ৰিল মাহত শ্ৰীনগৰৰ উপকণ্ঠ অঞ্চলত এই তীব্ৰ যুদ্ধ সংঘটিত হয়।^৩

তেওঁক পৰাজিত কৰি টেণ্ট্ৰিনসকলে বন্দী কৰে।^৪ সুগন্ধাক কাৰাগাৰত ভৰাই থোৱা হয় আৰু পিছলৈ নিস্পালক বিহাৰ নামৰ বৌদ্ধ মঠত হত্যা কৰা হয়।^১ কলহনাই লক্ষ্য কৰিছে: "অদ্ভুত ভাগ্যৰ পথ, সদায় পতন আৰু উত্থান।"^২

তাৰ পিছৰ পৰিণতি

মধ্যযুগৰ আৰম্ভণিৰ কাশ্মীৰত কাশ্মীৰ উপত্যকাত উৎপলা বংশৰ শাসন-ব্যৱস্থাত তান্ত্ৰিন আৰু একংগ নামৰ দুটা সামৰিক গোটৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা আছিল।^৪ তেওঁলোকৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বিতাত নতুন ৰজাৰ কিস্তিত নিযুক্তি দিয়া হয় আৰু আনক সিংহাসনৰপৰা বঞ্চিত কৰা হয়।^৭ টেনট্ৰিন আছিল এক শক্তিশালী সামৰিক শ্ৰেণীৰ সংগঠন। টেনট্ৰিন পদাতিক সৈনিকসকলে এটা কনফেডাৰেচন গঠন কৰিছিল আৰু ৰাজ্যৰ শাসকসকলক শাস্তি দিব বা অনুকূল হ'বলৈ যথেষ্ট শক্তিশালী আছিল।^৮ একাংগসকল ৰয়েল দেহৰক্ষী আছিল বুলি কোৱা হয়, যিয়ে আদালত আৰু ৰাজ্যৰ কাম-কাজত প্ৰভাৱ পেলাইছিল।^৮ ৯১৪ খ্ৰীষ্টাব্দত সুগন্ধক পৰাস্ত হোৱাৰ পিছত আৰু তাৰ পিছৰ কোনো শাসকে তান্ত্ৰিনসকলৰ ওপৰত নিজৰ আধিপত্য প্ৰকাশ কৰিবলৈ সক্ষম নহ'ল।^৬

অৱশেষত দমৰা নামেৰে পৰিচিত সামন্তীয় মাটিৰ মালিকসকলক ক্ষমতা সংগ্ৰামৰ অন্ত পেলোৱা বুলি কোৱা হ’ল। তেওঁলোকে তান্ত্ৰিনসকলৰ ক্ষমতা সফলতাৰে ধ্বংস কৰিলে, তাৰ পিছত কাশ্মীৰৰ শাসকসকলে মাটিৰ মালিকৰ ক্ষমতা ৰোধ কৰাৰ নতুন সমস্যাৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হয়, যিটো ৰাণী ডিদ্দাৰ শাসনকালৰ ৰাজনৈতিক পৰিঘটনাৰপৰা স্পষ্ট হৈ পৰে।^৭