ৰমাই দেৱ

ৰমাই দেৱ (ইংৰাজী: Ramai Deva বা Ramai Deo) এজন ৰাজপুত শাসক আছিল, যিয়ে ১৩৬০ খ্ৰীষ্টাব্দত আধুনিক ওড়িশা ৰাজ্যৰ বলাঙ্গীৰ জিলাৰ অন্তৰ্গত তৎকালীন পাটনা ৰাজ্যত চৌহান বংশৰ শাসনৰ ভেটি স্থাপন কৰে। কুৰি বছৰ বয়সতে তেওঁ জনসাধাৰণৰ সমৰ্থনত এক অভ্যুত্থান সংঘটিত কৰি অঞ্চলটোত অলিগাৰ্কী পদ্ধতিত শাসন কৰা আটজন গাঁওটিয়া বা মুল্লিকক উৎখাত কৰে। সেই সময়ছোৱাত পূৰ্ব গঙ্গ বংশৰ প্ৰশাসকৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত কেন্দ্ৰীয় শাসন প্ৰায় ভাঙি পৰিছিল।

ৰমাই দেৱ এজন উদ্যমী আৰু প্ৰতিভাৱান নেতা আছিল। তেওঁ তৎকালীন পাতনা ৰাজ্যত নিজৰ দৃঢ় নিয়ন্ত্ৰণ স্থাপন কৰে, যাৰ ভিতৰত আধুনিক ছত্তীসগঢ়ৰ কিছুমান অঞ্চলো অন্তৰ্ভুক্ত আছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়।

কোসালানন্দ কাব্যম নামৰ সংস্কৃত গ্ৰন্থ অনুসৰি ৰমাই দেৱে প্ৰায় ২০ বছৰ শাসন কৰিছিল। এই গ্ৰন্থখন সপ্তদশ শতিকাত পুৰীৰ কবি পণ্ডিত গংগাধৰ মিশ্ৰই ৰচনা কৰে।^১

ৰমাই দেৱৰ উত্থান আৰু চৌহান শাসনৰ বিষয়ে সংস্কৃতৰ কোসালানন্দ কাব্যম, হিন্দী ভাষাৰ জয়চন্দ্ৰিকা (প্ৰহ্লাদ দুবে দ্বাৰা ৰচিত) আৰু ওড়িয়া ভাষাৰ নৃসিংহ মহাত্ম্য (লক্ষ্মণ মিশ্ৰ দ্বাৰা ৰচিত) আদিত উল্লেখ পোৱা যায়। ইয়াৰ উপৰিও পঞ্চদশ শতিকাত পাতনা ৰাজ্যৰ ৰজা বৈজাল দেৱে ৰচনা কৰা প্ৰবোধ চন্দ্ৰিকা গ্ৰন্থতো ৰমাই দেৱৰ বিষয়ে তথ্য পোৱা যায়।^২

পশ্চিম ওড়িশাত চৌহান আগমনৰ কিংবদন্তি

সাহিত্যিক উৎসসমূহ অনুসাৰে ৰমাই দেৱ হুটুম্বুৰ সিংহ ওৰফে হাম্বীৰ দেৱ ওৰফে বিশাল দেৱৰ এজন ৰাণীৰ পুত্ৰ আছিল। তেওঁৰ পিতৃ পৃথ্বীৰাজ চৌহানৰ সৈতে সম্পৰ্কিত গঢ় সম্ভৰৰ চৌহান বংশৰ অন্তৰ্গত আছিল।^৩

বিশাল দেৱ এজন মুছলমান শাসকৰ সৈতে যুদ্ধত নিহত হোৱাৰ পিছত (যাক ফিৰোজ শ্বাহ তুঘলক বুলি চিনাক্ত কৰা হয়), তেওঁৰ গৰ্ভৱতী পত্নী জয়ন্তী দেৱী পালাই আহি পাতনা ৰাজ্যৰ খোলনগড় বিভাগৰ ব্ৰাহ্মণ শাসক চক্ৰধৰ পাণিগ্ৰাহীৰ আশ্ৰয় লয়।

চক্ৰধৰ পাণিগ্ৰাহীয়ে ৰমাই দেৱক দত্তক লয়। এজন মানুহখোৱা বাঘ বধ কৰাৰ পিছত ৰমাই দেৱ জনসাধাৰণৰ মাজত অতি জনপ্ৰিয় হৈ উঠে। পৰম্পৰাগত নিয়ম অনুসাৰে বাঘ বধ কৰা ব্যক্তিক ৰাজ্যৰ শাসক ঘোষণা কৰা হৈছিল। ফলস্বৰূপে ৰমাই দেৱে অন্য সাতজন গাঁওটিয়াক উৎখাত কৰি পাতনা ৰাজ্যৰ শাসক হয়। সেই আটখন বিভাগ আছিল—পাতনগড়, কাগাঁওগড়, সলেভাটগড়, জাৰাসিংহগড়, সিন্দেকেলগড়, খোলনগড়, গোৰাগড় আৰু কুমনগড়।^৪

শাসনকাল, ব্যক্তিত্ব আৰু সাংস্কৃতিক অৱদান

ৰমাই দেৱে ন্যায়সংগত শাসন ব্যৱস্থা অনুসৰণ কৰিছিল যদিও আইন ভংগকাৰীৰ বিৰুদ্ধে কঠোৰ ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ পূৰ্বৱৰ্তী শাসকৰ সময়ত হেৰুৱা অঞ্চল পুনৰ দখল কৰে আৰু এক শক্তিশালী ৰাজ্য গঢ় দিয়ে।

কোসালানন্দ কাব্যম অনুসৰি পুৰীত তীৰ্থযাত্ৰাৰ সময়ত তেওঁ গঙ্গ বংশৰ ৰজা ভানু দেৱ তৃতীয়ৰ সৈতে সাক্ষাৎ কৰে আৰু ৰজাই সন্তুষ্ট হৈ নিজৰ ভাতৃঝীয়েকক ৰমাই দেৱৰ সৈতে বিবাহ দিয়ে। তেওঁ বিষ্ণু, শিৱ, গণেশ, সূৰ্য আৰু দুৰ্গা দেৱতাৰ পূজা কৰিছিল। তেওঁ পাতনেশ্বৰী দেৱীৰ মন্দিৰ আৰু কৌসলেশ্বৰ মহাদেৱ মন্দিৰ নিৰ্মাণ কৰায়। এই মন্দিৰসমূহৰ পুৰোহিতসকলে আজিও ডেউলগাঁও, কলঙ্গাপালি, দিয়াডুমেৰ, উচভালি আৰু ঘুঙঘুটিপালি গাঁওসমূহ ভোগ কৰি আহিছে।^৫

ৰমাই দেৱৰ বংশধৰ বলৰাম দেৱে সম্বলপুৰত চৌহান শাসনৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰে। পৰৱৰ্তী কালত চৌহান বংশে উনবিংশ শতিকালৈকে পশ্চিম ওড়িশাত শাসন অব্যাহত ৰাখে।