হৰমুজৰ যুদ্ধ

হৰমুজ যুদ্ধ বা পাৰস্যৰ উপসাগৰৰ যুদ্ধ হৈছে ^১২ ১৬২৫ চনৰ ১১–১২ ফেব্ৰুৱাৰীত সংঘটিত হোৱা যুদ্ধ। "সম্ভৱতঃ পাৰস্য উপসাগৰত হোৱা আটাইতকৈ ডাঙৰ নৌসেনাৰ যুদ্ধ।" ^৩ এই যুদ্ধত পৰ্তুগীজ বাহিনীৰ বিৰুদ্ধে ডাচ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (VOC) আৰু ইংৰাজ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী (EIC)ৰ সংযুক্তভাৱে পৰ্তুগীজ ভাষাৰ বিৰুদ্ধে থিয় দিছিল। যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল, তথাপি ইয়াৰ ফলত উপসাগৰীয় অঞ্চলত পৰ্তুগীজৰ প্ৰভাৱৰ অন্ত পৰিছিল।^৩

পটভূমি

১৫০৭ চনত পৰ্তুগীজ ভাষাসকলে হৰমুজ জয় কৰি ১৬২২ চনলৈকে ইয়াক কৰতলীয়া ৰাষ্ট্ৰ হিচাপে শাসন কৰে আৰু ইংৰাজৰ সহায়ত পাৰস্যই ইয়াক জয় কৰে। ইয়াৰ পিছৰ বছৰবোৰত পৰ্তুগীজসকলে হৰমুজৰ দুৰ্গ পুনৰ দখল কৰাৰ কেইবাবাৰো চেষ্টা কৰে। ৰুই ফ্ৰেইৰ ডি আন্দ্ৰাডাই নিজৰ গেলিৰে হৰমুজক অৱৰোধ কৰি পৰ্তুগীজ শক্তিবৰ্ধক বাহিনীৰ বাবে অপেক্ষা কৰি আছিল, কিন্তু তেওঁ ১৬২৫ চনৰ আৰম্ভণিতে ইংৰাজ আৰু ডাচ জাহাজৰ সংযুক্ত নৌবাহিনীৰ সন্মুখত পৰি অৱৰোধ উঠাবলৈ বাধ্য হয়। ^৪

১৬২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এংলো-ডাচ বহৰে নুনো আলভাৰেছ বটেলহোৰ নেতৃত্বত পৰ্তুগীজ বহৰ গোৱাত উপস্থিত হোৱা বুলি চোৰাংচোৱাগিৰি লাভ কৰে। এই সংযুক্ত বহৰ ভাৰতৰ চুৰাটৰপৰা যাত্ৰা কৰি ১৬২৫ চনৰ জানুৱাৰী মাহত হৰমুজ জলদ্বীপত উপস্থিত হয়; ফলত ১০ ফেব্ৰুৱাৰীত বটেলহো তাত উপস্থিত হোৱাৰ মাত্ৰ কেইসপ্তাহমান আগতে আন্দ্ৰাডাই ঘেৰাও উঠাই ল’বলৈ বাধ্য হয়। পৰ্তুগীজ বহৰত বটেলহোৰ আঠখন গেলিয়ন আৰু আন্দ্ৰাডাৰ অধীনত নাও চলোৱা গেলিৰ এটা বহৰ আছিল। এংলো-ডাচ বহৰত আঠখন ডাঙৰ আৰু দুখন সৰু জাহাজ আছিল। ^৪

জড়িত জাহাজ

পৰ্তূগাল

• চাও ফ্ৰান্সিস্কো ৪৮ (ডন আলিউড বাটেলিয়া) – ৩৮ জন নিহত
• চাও ফ্ৰান্সিস্কো ৩২ (ফ্ৰান্সিস্কো বাৰ্জ) – ৩১ জন নিহত
• চাও চেবাষ্টিয়াও ৪০ (এণ্টনিঅ' টেলিছ ডি মেনেচেছ) – ২০ জন নিহত
• চাও ছালভাডৰ ২২ – ৪১ জন নিহত
• ছাণ্টিয়াগো ২২ – ৮৩ জন নিহত,
• ট্ৰিণ্ডেড ২৪ (আলভা বটেলিয়া) – ২৪ জন নিহত
• চাণ্টো এণ্টনিও ২২ – ২২ নিহত, পিছত ডুব যায়
• মিচেৰিকোৰ্ডিয়া ২২ (চেমুৱেল ৰড্ৰিগেজ চাভা) – ৩ জন নিহত
• গেলি ^৫

মিত্ৰ দেশ

• ইংলেণ্ড
  • ঈগল – ১ জন নিহত
  • ৰয়েল জেমছ – ১৩ জন নিহত
  • জোনাছ – ১১ জন নিহত
  • ষ্টাৰ – ৭ জন নিহত
• নেদাৰলেণ্ড
  • দক্ষিণ হলেণ্ড
  • বেণ্টাম
  • মৌড অৱ ডৰ্ট
  • Weasope^৬

যুদ্ধ

১১ ফেব্ৰুৱাৰীৰ বটেলহ’ই গুলীচালনা কৰে। ইয়াৰ পিছত যি হ'ল সেয়া হ'ল "সেই সময়ত এছিয়াৰ জলসীমাত হোৱা অন্যতম বৃহৎ নৌসেনা যুদ্ধ।" এজন পৰ্তুগীজ পৰ্যবেক্ষকৰ মতে, গোলাবৰ্ষণৰ শব্দটো নৰকৰ দুৱাৰ খোলাৰ দৰে শুনা গৈছিল আৰু পাৰত থকা পাৰস্যৰ সৈন্যসকল স্তম্ভিত হৈ পৰিছিল। ব্ৰিটিছ সেনাপতি জন ৱেডেলৰ মতে, বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ পাৰ্চী গৱৰ্ণৰ আৰু চহৰখনত থকা ব্ৰিটিছ প্ৰতিনিধিয়ে নিজৰ ছাদৰপৰাই যুদ্ধখন চাইছিল। তেওঁৰ অনুমান অনুসৰি দুদিনীয়া যুদ্ধত ১৬ হাজাৰৰপৰা ১৭ হাজাৰ ৰাউণ্ড গুলীচালনা কৰা হৈছিল, তাৰ পিছত দুয়োটা বহৰ পিছুৱাই গৈছিল। যদিও বহু জাহাজৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন হৈছিল, সকলো জাহাজ ওপঙি থাকিল। ^৪

বটেলহ’ই আৰব উপকূললৈ পিছুৱাই যোৱাৰ পৰামৰ্শ নাকচ কৰিছিল, ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে তেওঁৰ প্ৰতিদ্বন্দ্বীসকলৰ বাহিৰত অপেক্ষা কৰাটো পছন্দ কৰিছিল। তেওঁ আশা কৰিছিল যে তেওঁলোকে হয়তো পৰ্তুগীজ ভাষা মাস্কাটক আক্ৰমণ কৰাৰ সিদ্ধান্ত ল’ব। বিৰোধী বহৰ দুখন লংঘন হৈ থাকিল। লাৰাক দ্বীপৰ ওচৰৰ পৰ্তুগীজ বহৰখন, আৰু আনটো কোম্পানীৰ বহৰখন বাণ্ডাৰ আব্বাছৰ কামানৰ পৰিসৰৰ ভিতৰত মাহটোৰ শেষলৈকে, যেতিয়া কোম্পানীবোৰে যোৱাৰ সিদ্ধান্ত ল’লে। (বাণ্ডাৰ আব্বাছত থকা এই কামানবোৰ আচলতে হৰমুজৰ পুৰণি পৰ্তুগীজ দুৰ্গৰ আছিল। ) পৰ্তুগীজ বহৰে ইয়াৰ সৈতে যুঁজিবলৈ আগবাঢ়িছিল যদিও যুদ্ধখন নিৰ্ণায়ক নাছিল। ইয়াৰ পিছত বটেলহোৱে নিজৰ জাহাজখন মেৰামতিৰ বাবে মাস্কাটলৈ লৈ যায়। তেওঁ ১৩০ জন লোকৰ মৃত্যুৰ খবৰ দিয়ে। আনহাতে ব্ৰিটিছ আৰু ডাচসকলে ক্ৰমে ২৯ আৰু ৪৫ জন লোকৰ মৃত্যু হোৱা বুলি জানিব পৰা গৈছে। এই সংখ্যাৰ পাৰ্থক্যই দুয়োপক্ষৰ বিভিন্ন যুদ্ধ কৌশল প্ৰতিফলিত কৰিছিল।^৪ কিন্তু পূৰ্বৰ সংঘৰ্ষসমূহো যদি অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়, তেন্তে আনটোপক্ষই মুঠ ১০০০ সৈনিকৰ ক্ষতিগ্ৰস্ত হোৱা বুলি কোৱা হয়, আৰু তেওঁলোকৰ তিনিখন জাহাজ ডুব যায়। ^৭

যুদ্ধৰ সময়ত ইংৰাজ আৰু ডাচসকলে তিনিটা পাৰ্চী দুৰ্গৰ সহায় লাভ কৰিছিল, য'ত তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো যোগান ধৰা হৈছিল।" আনহাতে পৰ্তুগীজসকলে নিজৰ লোকচান মেৰামতিৰ বাবে নিশাটো কষ্ট কৰি কটালে। ^৮

পাছত

যুদ্ধৰ পিছত পাৰস্য আৰু পৰ্তুগালে এখন চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে যিখন আচলতে যুদ্ধবিৰতি আছিল আৰু এই চুক্তিয়ে উপসাগৰীয় অঞ্চলত তেওঁলোকৰ বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰিছিল। সাধাৰণতে বিশ্বাস কৰা হয় যে এই সন্ধিখন ১৬২৫ চনত স্বাক্ষৰিত হৈছিল, কিন্তু বাকী থকা গ্ৰন্থখনৰ তাৰিখ নাই আৰু ই হয়তো ১৬৩০ চনৰ শেষৰফালে স্বাক্ষৰিত হৈছিল। পৰ্তুগীজ জাহাজসমূহে আৰব বন্দৰৰ পৰিৱৰ্তে তাত ব্যৱসায় কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল আৰু পৰ্তুগালে শুল্ক ৰাজহৰ আধা লাভ কৰিব। পৰ্তুগীজসকলে বাণ্ডাৰ কং বাছি লৈছিল। এই সন্ধিত কোনোপক্ষই কোনো ধৰণৰ ভূ-খণ্ড অৰ্পণ কৰাটো জড়িত নাছিল। ^৯

যদিও যুদ্ধৰ ফলাফল নিৰ্ণায়ক নাছিল, পৰ্তুগীজ ভাষাসকলে কৌশলগত জয় লাভ কৰিছিল, মনোবল উচ্চ পৰ্যায়লৈ বৃদ্ধি পাইছিল, পুৰণি প্ৰতিপত্তিৰ বহুখিনি পুনৰ লাভ কৰিছিল আৰু শেষত, যুদ্ধৰ পিছত পৰ্তুগীজসকলে সাগৰত সাময়িকভাৱে আধিপত্য বিস্তাৰ কৰিছিল। ^১০

বাহ্যিক সংযোগ

• Dutch and Portuguese colonial legacy throughout Africa and Asia
• Wars Directory
• Naval Battles of Portugal (Portuguese)
• Portuguese Armada's history of naval battles (Portuguese)