সেউজ ৰাজনীতি

সেউজ ৰাজনীতি (ইংৰাজী: Green politics) বা পাৰিস্থিতিক ৰাজনীতি হৈছে এক বিশ্বজোৰা ৰাজনৈতিক মতাদৰ্শ, যি পৰিৱেশবাদ, অহিংসা, সামাজিক ন্যায় আৰু তৃণমূল গণতন্ত্ৰৰ দৰে মূল নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত।^১২৩ বিশ্বায়নৰ যুগত জলবায়ু পৰিৱৰ্তন, গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি, আৰু জৈৱ-বৈচিত্ৰ্যৰ দ্ৰুত অৱনতিৰ দৰে মহাসংকটৰ সন্মুখীন হৈ মানৱ জাতিয়ে যেতিয়া নিজৰ অস্তিত্ব ৰক্ষাৰ সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হৈছে, তেতিয়াই সেউজ ৰাজনীতিয়ে এক নতুন পথপ্ৰদৰ্শক হিচাপে থিয় দিছে। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য কেৱল মাত্ৰ নিৰ্বাচনী যুঁজত অৱতীৰ্ণ হৈ ক্ষমতা দখল কৰাই নহয়, বৰঞ্চ এখন পৰিৱেশগতভাৱে বহনক্ষম আৰু সামাজিকভাবে সমতা-ভিত্তিক পৃথিৱী গঢ়ি তোলা।^৪

ইতিহাস আৰু ক্ৰমবিকাশ

সেউজ ৰাজনীতিৰ বীজ ৰোপণ হৈছিল বিংশ শতিকাৰ ষাঠি আৰু সত্তৰৰ দশকত। এই সময়ছোৱাত সমগ্ৰ বিশ্বতে পাৰমাণৱিক অস্ত্ৰ বিৰোধী আন্দোলন, ভিয়েটনাম যুদ্ধৰ বিৰোধিতা, আৰু মানৱ অধিকাৰ আন্দোলনসমূহে গা কৰি উঠিছিল। ঔদ্যোগিক বিপ্লৱৰ পাছত প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ যি অবাধ লুণ্ঠন আৰম্ভ হৈছিল, তাৰ বিৰুদ্ধে এক সচেতনতা গঢ় লৈ উঠিছিল।

• ১৯৭২ চনত 'ক্লাব অৱ ৰোম' (Club of Rome) নামৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় গৱেষণা গোষ্ঠীটোৱে প্ৰকাশ কৰা "লিমিটছ টু গ্ৰোথ" (Limits to Growth) নামৰ ঐতিহাসিক প্ৰতিবেদনখনে বিশ্ববাসীক সকীয়াই দিছিল যে প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ অবাধ ব্যৱহাৰে পৃথিৱীক অচিৰেই ধ্বংসৰ গৰাহলৈ নিব পাৰে।
• ৰাজনৈতিক মঞ্চত বিশ্বৰ প্ৰথমটো সেউজ দল হিচাপে ১৯৭২ চনত অষ্ট্ৰেলিয়াত 'ইউনাইটেড তাছমানিয়া গ্ৰুপ' (United Tasmania Group) আৰু নিউজীলেণ্ডত 'ভেল্যুচ পাৰ্টী' (Values Party) গঠন হৈছিল।
• পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৮০ চনত ইউৰোপত, বিশেষকৈ জাৰ্মানীত 'গ্ৰীণ পাৰ্টী' (Die Grünen) গঠন হয়। ১৯৮৩ চনত এই দলটোৱে জাৰ্মানীৰ সংসদত প্ৰৱেশ কৰি বিশ্ব ৰাজনীতিত এক নতুন অধ্যায়ৰ সূচনা কৰে।

মূল নীতিসমূহ

২০০১ চনত বিশ্বৰ সেউজ দলসমূহে অষ্ট্ৰেলিয়াৰ কেনবেৰা চহৰত সন্মিলিত হৈ 'গোলকীয় সেউজ চনদ' (Global Greens Charter) গ্ৰহণ কৰে।^৫ সেউজ ৰাজনীতিৰ মূল ভেটি প্ৰধানকৈ ছটা স্তম্ভৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত:

1. পাৰিস্থিতিক জ্ঞান (Ecological Wisdom): প্ৰকৃতি আৰু মানৱ সমাজৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কক স্বীকৃতি দিয়া। প্ৰাকৃতিক সম্পদসমূহ ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰা আৰু বহনক্ষম বিকাশ (Sustainable Development) সুনিশ্চিত কৰা।
2. সামাজিক ন্যায় (Social Justice): সমাজৰ পৰা শ্ৰেণী বৈষম্য, দৰিদ্ৰতা আৰু বৰ্ণবাদ নিৰ্মূল কৰা। শিক্ষা, স্বাস্থ্য আৰু নিয়োগৰ ক্ষেত্ৰত সকলোৰে বাবে সমান অধিকাৰ নিশ্চিত কৰা।
3. তৃণমূল গণতন্ত্ৰ (Participatory Democracy): ৰাজনৈতিক সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ প্ৰক্ৰিয়াটো মাত্ৰ কেইজনমান নেতাৰ মাজত সীমাবদ্ধ নাৰাখি জনসাধাৰণৰ প্ৰত্যক্ষ অংশগ্ৰহণ সুনিশ্চিত কৰা। ক্ষমতাৰ সৰ্বাধিক বিকেন্দ্ৰীকৰণ ইয়াৰ অন্যতম লক্ষ্য।
4. অহিংসা (Nonviolence): আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আৰু ঘৰুৱা বিবাদসমূহ শান্তিপূৰ্ণ আলোচনাৰ জৰিয়তে সমাধান কৰা। অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ নিৰ্মাণ আৰু সামৰিক ব্যয় হ্ৰাস কৰি সেই ধন মানৱ কল্যাণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা।
5. বহনক্ষমতা (Sustainability): বৰ্তমানৰ প্ৰয়োজন পূৰণ কৰোঁতে ভৱিষ্যত প্ৰজন্মৰ প্ৰয়োজনীয়তাত যাতে কোনো বাধা নপৰে, তাৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি অৰ্থনৈতিক নীতি প্ৰস্তুত কৰা।
6. বৈচিত্ৰ্যৰ প্ৰতি সন্মান (Respect for Diversity): পাৰিস্থিতিক বৈচিত্ৰ্যৰ (Biodiversity) লগতে মানৱ সমাজৰ সাংস্কৃতিক, ভাষিক আৰু ধৰ্মীয় বৈচিত্ৰ্যক স-সন্মানে স্বীকৃতি প্ৰদান কৰা।

ৰাজনৈতিক বৰ্ণালী আৰু মতাদৰ্শগত বিতৰ্ক

পৰম্পৰাগত ৰাজনৈতিক বৰ্ণালীত সেউজ দলসমূহক সাধাৰণতে বাঁওপন্থী ৰাজনীতিৰ ওচৰ চাপৰ বুলি গণ্য কৰা হয় যদিও, সেউজ ৰাজনীতিৰ ভিতৰতো কেইবাটাও ধাৰা দেখা পোৱা যায়:

• ইক'-ছচিয়েলিজম (Eco-socialism): এই ধাৰাই বিশ্বাস কৰে যে পুঁজিবাদী ব্যৱস্থাই পৰিৱেশ ধ্বংসৰ মূল কাৰণ, সেয়েহে এক সমাজবাদী পৰিৱেশ-ব্যৱস্থাৰ প্ৰয়োজন।
• সেউজ পুঁজিবাদ (Green Capitalism): আনহাতে আন একাংশই বিশ্বাস কৰে যে মুক্ত বজাৰ অৰ্থনীতিৰ জৰিয়তেই পৰিৱেশ-অনুকূল প্ৰযুক্তি, নৱীকৰণযোগ্য শক্তি (যেনে- সৌৰ আৰু বতাহ শক্তি) আৰু 'সেউজ অৰ্থনীতি'ৰ বিকাশ সম্ভৱ।