সুৰবাহাৰ

সুৰবাহাৰ ^১ কেতিয়াবা বেছ চেতাৰ নামে জনাজাত, হৈছে ভাৰতীয় উপমহাদেশৰ হিন্দুস্থানী শাস্ত্ৰীয় সংগীতত ব্যৱহৃত এটা টানা তাঁৰৰ যন্ত্ৰ। ই চেতাৰৰ সৈতে ঘনিষ্ঠভাৱে সম্পৰ্কিত, কিন্তু ইয়াৰ সুৰ নিম্ন। যন্ত্ৰৰ আকাৰৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি, ই সাধাৰণ চেতাৰতকৈ দুইৰ পৰা পাঁচটা পূৰ্ণ স্তৰ নিম্নত টিউন কৰা হয়।

সংক্ষিপ্ত বিবৰণ

সুৰবাহাৰৰ দৈৰ্ঘ্য ১৩০ চেণ্টিমিটাৰ (৫১ ইঞ্চি)ৰো অধিক। ইয়াত শুকান লাও (দ্ব্যৰ্থতা দূৰীকৰণ পৃষ্ঠা) এটা ধ্বনি সংনাদক হিচাপে ব্যৱহৃত হয়, আৰু ইয়াৰ এটা অতি প্ৰশস্ত ফ্ৰেটৰ গলা থাকে, যি একে ফ্ৰেটত টানি এটা অষ্টকৰ গ্লিছাণ্ডো বা "মীণ্ড"ৰ সুবিধা দিয়ে। গলাটো টুনা বা মেহগনি কাঠৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়। ইয়াত ৩-৪টা তালৰ তাঁৰ (চিকাৰী), চাৰিটা বজোৱা তাঁৰ (আটাইতকৈ বহল ১ মিলিমিটাৰ), আৰু ১০ৰ পৰা ১১টা চিম্পেথেটিক তাঁৰ থাকে। ইয়াত দুটা সেতু থাকে; বজোৱা তাঁৰবোৰ ডাঙৰ সেতুৰ ওপৰেৰে পাৰ হয়, যি সৰু পাৰৰ সৈতে তবলীৰ সৈতে সংযুক্ত, যি আঠাৰে তবলীত লগোৱা হয়। চিম্পেথেটিক তাঁৰবোৰ সৰু সেতুৰ ওপৰেৰে পাৰ হয় যি প্ৰত্যক্ষভাৱে তবলীত (ধ্বনি ব’ৰ্ড) আঠাৰে লগোৱা হয়। সেতুবোৰৰ তাঁৰৰ সমান্তৰালভাৱে সামান্য বক্ৰ উপৰিভাগ থাকে যি কম্পনৰ সময়ত তাঁৰে স্পৰ্শ কৰে, ফলত জৱাৰী নামৰ এটা গুঞ্জন ধ্বনি উৎপন্ন হয়। যন্ত্ৰৰ শৰীৰ চেতাৰৰ দৰে, এটা ডাঙৰ শুকান লাউৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয় যাৰ এফালে খোদিত কাঠৰ মুখ আৰু গলাৰ সৈতে খোদিত কাঠৰ যোক বা "গুলু"ৰ দ্বাৰা সংযোজিত। ইয়াৰ পাৰ্থক্য এইটোত যে সুৰবাহাৰৰ লাউ সাধাৰণতে অধিক ডাঙৰ আৰু ৯০ ডিগ্ৰী হেলনীয়া হয় যাতে লাউৰ তলৰ অংশ যন্ত্ৰৰ পিছফালে থাকে, নিম্ন ধ্বনিৰ প্ৰতিক্ৰিয়া বৃদ্ধিৰ বাবে এটা অগভীৰ আৰু গোলাকাৰ শৰীৰ সৃষ্টি কৰে। বাদকে তাঁৰবোৰ এটা বেঁকা ষ্টীলৰ তাঁৰৰ প্লেকট্ৰাম ব্যৱহাৰ কৰি বজায়, যাক মিজৰাব বোলা হয়, যি বাদকৰ সোঁহাতৰ তৰ্জনীত স্থিৰ কৰা হয়। তিনিটা প্লেকট্ৰাম প্ৰথম তিনিটা আঙুলিত ব্যৱহাৰ কৰা হয় সুৰবাহাৰত ধ্ৰুপদ শৈলীৰ আলাপ, জোৰ, আৰু ঝালা বজাবলৈ। ধ্ৰুপদ শৈলীত, চেতাৰখানী আৰু মাচিতখানী গতৰ পৰিৱৰ্তে, বাদকে লাহে লাহে ধ্ৰুপদ ৰচনা পখাৱাজৰ সংগতত বজায়। কিছুমান গৱেষকে বিশ্বাস কৰে যে সুৰবাহাৰ প্ৰায় ১৮২৫ চনত উদ্ভাৱিত হৈছিল। সেই সময়ত, বীণা, যাক সৰস্বতী দেৱীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত পবিত্ৰ যন্ত্ৰ হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল, কেৱল বীণা বাদকৰ বংশধৰসকলক শিকোৱা হৈছিল। সুৰবাহাৰৰ বিকাশ আংশিকভাৱে বীণাৰ দৰে নিম্ন পৰিসৰত বজাবলৈ ইচ্ছাৰ বাবে হৈছিল। সুৰবাহাৰৰ উদ্ভাৱক আছিল উমৰাও খান বীণকাৰ আৰু গোলাম মহম্মদ আছিল তেওঁৰ শিষ্য। উমৰাও খান বীণকাৰ আছিল ৱাজিৰ খানৰ ককা। উদ্ভাৱনটো ওস্তাদ ছাহেবদাদ খানৰ নামতো জড়িত। শেহতীয়া গৱেষণাই দেখুৱাইছে যে লক্ষ্ণৌ-ভিত্তিক চেতাৰবাদক ওস্তাদ গোলাম মহম্মদো উদ্ভাৱক হ’ব পাৰে।^২ সেই সময়ছোৱাত মহাকছপী বীণা নামৰ এটা একেধৰণৰ যন্ত্ৰৰ অস্তিত্বও আছিল।^৩

উল্লেখযোগ্য বাদক

• অন্নপূৰ্ণা দেৱী (১৯২৭ - ২০১৮)
• ইমদাদ খান (১৮৪৮ - ১৯২০)
• ৱাহিদ খান
• এনায়ত খান (১৮৯৪ - ১৯৩৮)
• ইমৰত খান (১৯৩৫ - ২০১৮)
• মুস্তাক আলি খান (১৯১১ - ১৯৮৯)
• পুষ্পৰাজ কোষ্টি (জন্ম ১৯৫০) ^৪
• অশ্বিন এম. ডালৱি (জন্ম ১৯৭৭)^৫
• ইৰশাদ খান
• বুধাদিত্য মুখাৰ্জী (জন্ম ১৯৫৫)
• মণিলাল নাগ (জন্ম ১৯৩৯)
• কুশল দাস (জন্ম ১৯৫৯)
• ৰাজীৱ জনাৰ্দন (জন্ম ১৯৬৭)
• সুবীৰ মিশ্ৰ
• দেৱব্ৰত মিশ্ৰ (জন্ম ১৯৭৬)
• বাবু খান
• ৰামেশ্বৰ পাঠক (১৯৩৮ - ২০১০)

অধিক পঠন

• হিন্দুস্থানী শাস্ত্ৰীয় সংগীত
• অন্নপূৰ্ণা দেৱী
• চেতাৰ