মাউ লিজা

মাউ-লিজা ওৰফে মাহু, এগৰাকী সৃষ্টিকৰ্তা দেৱী, গবে(Gbe) পৌৰাণিক কাহিনী আৰু পশ্চিম আফ্ৰিকান ভোডুনত সূৰ্য্য আৰু চন্দ্ৰৰ কাহিনীৰ সৈতে জড়িত। মাৱু আৰু লিজা ঐশ্বৰিক, একেলগে ৰাখিলে তেওঁলোক এজন এজেণ্ডাৰ দেৱতা। মাহু (মাহু, মাউ) আৰু লিজা নানা বুলুকুৰ সন্তান, আৰু ফনসকলৰ মাজত হেবিঅ'ছ' নামেৰে জনাজাত ওবা ক’ছ(শ্বাংগো)ৰ পিতৃ-মাতৃ।

মিথ অনুসৰি মাউৱেই হৈছে মাটিৰ দ্বাৰা মানুহৰ একমাত্ৰ সৃষ্টিকৰ্তা, আনহাতে তেওঁৰ স্বামী লিজাক তেওঁৰ দ্বাৰা নিৰ্দেশ দিয়া হৈছিল যে, মানুহক কেনেকৈ সভ্য গঢ়ি তুলিব লাগে সেই বিষয়ে শিকাব লাগে। মিথটোৱে কোৱাৰ দৰে পৃথিৱী আৰু সকলো জীৱ আৰু ইয়াৰ ওপৰত থকা সকলো বস্তু সৃষ্টি কৰাৰ পিছত মাউৱে চিন্তিত হৈ পৰিল যে, ই হয়তো অতি জটিল হ’ব পাৰে, গতিকে তেওঁ আদিম সাপ আইডো হুৱেডোক পৃথিৱীৰ তলত কুণ্ডলী পকাই আকাশক ওপৰলৈ ঠেলি দিবলৈ ক’লে। তেওঁ যেতিয়া তেৱেঁই সৃষ্টি কৰা বান্দৰ আৱেক সহায় কৰিবলৈ ক’লে, তেতিয়া আৰু কিছুমান জীৱ-জন্তু মাটিৰ পৰা সৃষ্টি কৰিবলৈ ক’লে, তেতিয়া তেওঁ আন জীৱ-জন্তুবোৰৰ আগত গৌৰৱ কৰিলে আৰু মাৱুক প্ৰত্যাহ্বান জনালে। লিজাৰ সৈতে প্ৰেমৰ সম্পৰ্কৰ পৰা জন্ম লোৱা প্ৰথম লোয়া মাভুৱেৰ ভিতৰত এগৰাকী গ্বাডুৱে পৃথিৱীৰ সকলো বিশৃংখলতা দেখি নিজৰ সন্তানক মানুহৰ মাজলৈ ওলাই গৈ সোঁৱৰাই দিবলৈ ক’লে যেক কেৱল মাউৱেহে চেকপলিক দিব পাৰে - জীৱনৰ উশাহ। গ্বাডুৱে তেওঁৰ ছোৱালী মিনোনাক মানুহৰ মাজলৈ ওলাই গৈ মাউ-লিজাৰ পৰা পামগছৰ গুটি শংকা হিচাপে ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে শিকাবলৈ নিৰ্দেশ দিলে। যেতিয়া আৱে নামৰ অহংকাৰী বান্দৰে মাউৱুক দেখুৱাবলৈ চেষ্টা কৰিলে যে, তেৱোঁ জীৱন দিব পাৰে, তেতিয়া তেওঁ দুৰ্ভাগ্যজনকভাৱে বিফল হ’ল। লিজাই তেওঁক মৃত্যুৰ কাৰণ নিহিত হৈ থকা এটা মণ্ডৰ বাটি বনাই দিলে আৰু তেওঁক সোঁৱৰাই দিলে যে, কেৱল তেওঁৰ পত্নী মাউৱেহে জীৱন দিব পাৰে আৰু তায়ো সেইখিনি লৈ যাব পাৰে।

ইয়োৰুবা সংযোগ

ঐতিহাসিক দৃষ্টিভংগীৰে চালে মাউ-লিজাৰ পূজা প্ৰকৃততে ইয়াৰ শিপা থকা গ্বেভাষী জনগোষ্ঠীসমূহৰ সামাজিক-ধৰ্মীয় চেতনালৈ, প্ৰথমে অতি কেন্দ্ৰীভূত ডাহোমে ৰাজ্যৰ নিয়ন্ত্ৰণলৈ অহা আগবোমে (আবোমেই) মালভূমিৰ পৰা ইয়োৰুবালেণ্ডৰ পৰা পশ্চিম দিশলৈ বিয়পি পৰিছিল। মাভু হৈছে ম'ৱ' (য়েই ম'ৱো), যি ইফেত ওৰিছা (অবাটালা)ৰ নাৰী আৰু পত্নী, আনহাতে লিজা হৈছে ওবাটালা আৰু ওচেগবো/অচেৰেমাগবো নামেৰেও জনাজাত ওৰিছা,^১ইয়োৰুবাৰ সৃষ্টিকৰ্তা আৰু আকাশ দেৱতা। ইয়োৰুবাৰ সাংস্কৃতিক দোলনা ইফেত দুয়োজন দেৱতাক সংযুক্ত মন্দিৰত ওৰিছা-য়েমোৱ’ হিচাপে যমজ ৰূপত ৰখা হৈছে।

ক্ৰমান্বয়ে ওৰিছা শব্দৰ পৰা লিজালৈ ৰূপান্তৰিত হোৱাটো গবেলিকনত ইয়োৰুবা মূলৰ ধাৰ লোৱা শব্দৰ ৰূপান্তৰৰ সাধাৰণ নিয়মৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূৰ্ণ, যাতে ফন-গ্বে ধ্বনিবিজ্ঞানৰ লগত খাপ খাই পৰে, যিবোৰৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে কিছুমান শব্দৰ পৰিৱৰ্তন যেনে; প্ৰাৰম্ভিক স্বৰবৰ্ণ অৰ্থাৎ অগুনক গুন/গুলৈ, ধ্বনি [B]ৰ পৰা [V]লৈ অৰ্থাৎ ওবা আডজোৰ পৰা আভাডজোলৈ বা অয়িনবোৰ পৰা য়োভোলৈ,^২ আৰু [R]ৰ পৰা [L]লৈ, অৰ্থাৎ ইৰোকোৰ পৰা লোকোলৈ^৩, আৰু পৰ্টো নভোৰ আকোৰো/অকোৰো চতুৰ্থাংশক আক্লনলৈ সলনি কৰা।^৪

ফনৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা নৃতাত্ত্বিক গৱেষণা/তথ্য আৰু মৌখিক বিৱৰণী দুয়োটাই এই তথ্যসমূহৰ প্ৰমাণ দিয়ে।^৫ গবে ভাষী লোকসকলৰ মাজত বিশেষকৈ মাউৱু কিন্তু যমজ মাউৱু-লিজা ডুপ্লেক্সকো উন্নীত কৰি ভোডুনছৰ স্তৰত শিখৰ স্থান দখল কৰা হৈছিল। ই ডাহোমেৰ ৰাজ্যিক দেৱতা হৈ পৰিছিল যদিও শেষত মাউৱু প্ৰথমে ফন পৰিঘটনা নাছিল। আন গবে ভাষী লোকসকলৰ ভিতৰত বিশেষকৈ ইৱেসকলৰ মাজত মাৱুক খ্ৰীষ্টান মিছনেৰীসকলৰ প্ৰভাৱত সৰ্বশক্তিমান ঈশ্বৰলৈ উন্নীত কৰা হৈছে।^৬