পিপলান্ত্ৰি

পিপলান্ত্ৰি ভাৰতৰ ৰাজস্থান ৰাজ্যৰ ৰাজসমন্দ জিলাত অৱস্থিত এখন গাঁও। গাঁওখন ছোৱালী সন্তানৰ জন্ম উদ্‌যাপনৰ সৈতে গছপুলি ৰোপণৰ এক অভিনৱ সামাজিক আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণমূলক উদ্যোগৰ বাবে পৰিচিত। প্ৰতিগৰাকী ছোৱালী সন্তান জন্ম হ'লে গাঁওবাসীয়ে তেওঁৰ নামত ১১১টা গছপুলি ৰোপণ কৰে আৰু সেইবোৰৰ যত্ন লয়।^১

এই উদ্যোগে ছোৱালী সন্তানৰ সামাজিক মৰ্যাদা, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, জল সংৰক্ষণ আৰু গ্ৰাম্য জীৱিকাক একেলগে সংযোগ কৰিছে। পিপলান্ত্ৰিৰ এই আৰ্হি ভাৰতৰ বিভিন্ন অঞ্চলত তৃণমূল পৰ্যায়ৰ সামূহিক উন্নয়নৰ এক উদাহৰণ হিচাপে আলোচিত হৈছে।^২

ভূগোল

পিপলান্ত্ৰি ৰাজস্থানৰ ৰাজসমন্দ জিলাত অৱস্থিত। গাঁওখন ৰাজসমন্দ চহৰৰ ওচৰত অৱস্থিত আৰু ইয়াৰ পিন ক'ড ৩১৩৩২৪।

পিপলান্ত্ৰি অৰ্ধ-শুষ্ক ৰাজস্থানৰ এটা অঞ্চলত অৱস্থিত। অঞ্চলটোত পানীৰ অভাৱ আৰু খৰাং পৰিস্থিতি এটা সময়ত গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যা আছিল। ইয়াৰ উপৰি ওচৰৰ পাহাৰীয়া অঞ্চলত বৃহৎ পৰিসৰৰ মাৰ্বল খননৰ ফলত প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশৰ ওপৰতো চাপ পৰিছিল।^৩

ইতিহাস

পিপলান্ত্ৰিৰ পৰিৱেশ আৰু সামাজিক পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে শ্যাম সুন্দৰ পালিৱালৰ নাম বিশেষভাৱে জড়িত। তেওঁ গাঁওখনৰ প্ৰাক্তন সৰপঞ্চ আছিল।

পালিৱাল সৰপঞ্চ হোৱাৰ সময়ত গাঁওখনত পানীৰ অভাৱ, কৰ্মসংস্থাপনৰ সমস্যা আৰু কৃষিৰ বাবে পৰ্যাপ্ত জলসম্পদ নথকাৰ দৰে সমস্যা আছিল। বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণৰ বাবে গাঁওখনত বিভিন্ন স্থানত সৰু বান্ধ আৰু জল সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ ফলত মাটিৰ তলৰ পানীৰ স্তৰ উন্নত হোৱা বুলি বিভিন্ন প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে।^৪

কন্যা সন্তানৰ জন্ম আৰু ১১১টা গছপুলি

পিপলান্ত্ৰিৰ আটাইতকৈ পৰিচিত সামাজিক উদ্যোগ হৈছে প্ৰতিগৰাকী কন্যা সন্তানৰ জন্মৰ সময়ত ১১১টা গছপুলি ৰোপণ কৰা। এই পৰম্পৰা শ্যাম সুন্দৰ পালিৱালে তেওঁৰ কন্যা কিৰণৰ মৃত্যুৰ পাছত আৰম্ভ কৰিছিল। বিভিন্ন উৎসত এই উদ্যোগৰ আৰম্ভণিৰ বছৰ ২০০৬ বা ২০০৭ বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।^৫

কন্যা সন্তান জন্ম হ'লে পৰিয়াল আৰু গাঁওবাসীয়ে মিলি ১১১টা গছপুলি ৰোপণ কৰে। গছপুলিবোৰ ডাঙৰ নোহোৱালৈকে পানী দিয়া আৰু সুৰক্ষা দিয়াৰ দায়িত্বও সামূহিকভাৱে পালন কৰা হয়।^৬

এই পৰম্পৰাৰ জৰিয়তে কন্যা সন্তানৰ জন্মক পৰিৱেশৰ সৈতে সংযোগ কৰা হৈছে। কন্যাৰ সৈতে গছৰো বৃদ্ধি আৰু যত্নক এক প্ৰতীকী সম্পৰ্ক হিচাপে দেখা হয়।

কিৰণ নিধি আঁচনি

কন্যা সন্তানৰ ভৱিষ্যৎ আৰ্থিকভাৱে সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবেও পিপলান্ত্ৰিত এটা সামূহিক সঞ্চয় ব্যৱস্থা গঢ়ি উঠিছে। কন্যা সন্তান জন্মৰ পাছত পৰিয়াল আৰু গাঁওবাসীয়ে মিলি এটা নিৰ্দিষ্ট ধন বেংকৰ স্থায়ী জমা হিচাপে ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰে।^৭

পুৰণি প্ৰতিৱেদনসমূহত গাঁওবাসীয়ে ২১,০০০ টকা আৰু কন্যাৰ পিতৃ-মাতৃয়ে ১০,০০০ টকা যোগান ধৰি মুঠ ৩১,০০০ টকা স্থায়ী জমা কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল। এই ধন কন্যাৰ ভৱিষ্যৎ ব্যৱহাৰৰ বাবে ৰখা হয়।^৮

বৰ্তমান পিপলান্ত্ৰিৰ নিজা তথ্যত এই আৰ্থিক উদ্যোগক কিৰণ নিধি যোজনা নামেৰে উল্লেখ কৰা হৈছে।^৯

শিক্ষা আৰু বাল্যবিবাহ প্ৰতিৰোধ

কন্যা সন্তানৰ জন্ম উদ্‌যাপনৰ লগতে তেওঁলোকৰ শিক্ষা আৰু ভৱিষ্যৎ সুৰক্ষাৰ ওপৰতো গুৰুত্ব দিয়া হয়। পুৰণি প্ৰতিৱেদন অনুসৰি কন্যাৰ পিতৃ-মাতৃৰপৰা কন্যাক শিক্ষা দিয়াৰ আৰু বৈধ বিবাহযোগ্য বয়সৰ আগতে বিবাহ নিদিয়াৰ প্ৰতিশ্ৰুতি লোৱা হৈছিল।^১০

এই ব্যৱস্থাই কন্যা সন্তানৰ জন্ম, শিক্ষা, আৰ্থিক সুৰক্ষা আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণক একেটা সামাজিক উদ্যোগৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে।

পৰিৱেশ সংৰক্ষণ

পিপলান্ত্ৰিত গছ ৰোপণৰ কাৰ্যসূচী কেৱল কন্যা সন্তানৰ জন্ম উদ্‌যাপনতে সীমাবদ্ধ নহয়। গাঁওবাসীয়ে গাঁওখনৰ উমৈহতীয়া ভূমিতো বৃহৎ পৰিসৰত গছপুলি ৰোপণ কৰিছে।

নিম, শ্বীশম, আম, আমলখি আৰু অন্যান্য প্ৰজাতিৰ গছ ৰোপণ কৰা হৈছে।^১১

ভাৰত চৰকাৰৰ প্ৰকাশিত এক তথ্য অনুসৰি পিপলান্ত্ৰিত চাৰি লাখৰো অধিক গছ থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে।^১২

গছ ৰোপণৰ ফলত গাঁওখনৰ সেউজ আৱৰণ বৃদ্ধি পাইছে আৰু মাটিৰ ক্ষয় হ্ৰাস, জৈৱ-বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ আৰু জলসম্পদ পুনৰুজ্জীৱনৰ ক্ষেত্ৰত সহায় হোৱা বুলি প্ৰতিৱেদনসমূহত উল্লেখ কৰা হৈছে।

জল সংৰক্ষণ

পিপলান্ত্ৰিৰ পৰিৱৰ্তনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈছে জল সংৰক্ষণ। বৰষুণৰ পানী ধৰি ৰখাৰ বাবে গাঁওখনত সৰু বান্ধ, পুখুৰী আৰু অন্যান্য জল সংৰক্ষণ ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলা হৈছিল।^১৩

এই ব্যৱস্থাসমূহৰ ফলত বৰষুণৰ পানী মাটিৰ ভিতৰলৈ সোমোৱাৰ সুযোগ বৃদ্ধি পায় আৰু ভূ-গৰ্ভস্থ জলস্তৰ উন্নত হোৱা বুলি বিভিন্ন উৎসত উল্লেখ কৰা হৈছে।^১৪

মাৰ্বল খনন আৰু পৰিৱেশ

ৰাজসমন্দ অঞ্চল মাৰ্বল খননৰ বাবে পৰিচিত। পিপলান্ত্ৰিৰ ওচৰৰ অঞ্চলতো মাৰ্বল খননৰ ফলত পাহাৰ আৰু প্ৰাকৃতিক উদ্ভিদৰ ক্ষতি হোৱা বুলি সংবাদ প্ৰতিৱেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে।^১৫

এই পৰিস্থিতিৰ প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে গাঁওবাসীয়ে উমৈহতীয়া ভূমি সেউজীয়া কৰা, বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ আৰু গছপুলি ৰোপণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে।

ঘৃতকুমাৰী আৰু গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি

গছসমূহক কীট-পতংগৰপৰা সুৰক্ষা দিয়াৰ লগতে বিকল্প জীৱিকা সৃষ্টিৰ উদ্দেশ্যে পিপলান্ত্ৰিত বৃহৎ পৰিসৰত ঘৃতকুমাৰী খেতি কৰা হৈছে।^১৬

পিছলৈ গাঁওবাসীয়ে ঘৃতকুমাৰীৰপৰা বিভিন্ন সামগ্ৰী প্ৰস্তুত আৰু বিক্ৰী কৰাৰ সম্ভাৱনা উপলব্ধি কৰে। ঘৃতকুমাৰীৰ ৰস আৰু জেলকে ধৰি বিভিন্ন সামগ্ৰী উৎপাদন আৰু বিপণনৰ সৈতে স্থানীয় লোকসকল জড়িত হৈছে।^১৭

মহিলাসকলৰ সামূহিক গোটে ঘৃতকুমাৰীভিত্তিক সামগ্ৰী প্ৰস্তুত কৰাত অংশগ্ৰহণ কৰি স্থানীয় জীৱিকাৰ নতুন সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে।

সামাজিক পৰিৱৰ্তন

পিপলান্ত্ৰিৰ উদ্যোগৰ অন্যতম উদ্দেশ্য আছিল কন্যা সন্তানক পৰিয়ালৰ বোজা হিচাপে গণ্য কৰাৰ সামাজিক ধাৰণাৰ পৰিৱৰ্তন। কন্যাৰ জন্মক গছ ৰোপণ, সামূহিক উৎসৱ আৰু আৰ্থিক সুৰক্ষাৰ সৈতে সংযোগ কৰাৰ ফলত কন্যা সন্তানৰ জন্মৰ প্ৰতি ইতিবাচক সামাজিক মনোভাব গঢ় লৈ উঠিছে।^১৮

গছৰ সৈতে ৰাখীবন্ধন

পিপলান্ত্ৰিৰ কন্যাসকলে ৰাখীবন্ধনৰ সময়ত ৰোপণ কৰা গছসমূহত ৰাখী বা ৰক্ষাসূত্ৰ বান্ধে। এই পৰম্পৰাই গছক পৰিয়ালৰ সদস্যৰ দৰে যত্ন লোৱাৰ প্ৰতীকী অৰ্থ বহন কৰে।^১৯

এই পৰম্পৰাত কন্যা সন্তান আৰু প্ৰকৃতিৰ মাজৰ সম্পৰ্কক প্ৰতীকীভাৱে প্ৰকাশ কৰা হয়।

সামূহিক অংশগ্ৰহণ

পিপলান্ত্ৰিৰ উদ্যোগসমূহৰ এটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে গাঁওবাসীৰ সামূহিক অংশগ্ৰহণ। গছ ৰোপণ, গছৰ যত্ন, জল সংৰক্ষণ আৰু কন্যা সন্তানৰ জন্ম উদ্‌যাপনত পৰিয়ালৰ লগতে গাঁওবাসীসকলে অংশগ্ৰহণ কৰে।^২০

গাঁওখনৰ মহিলাসকলেও নাৰ্চাৰী, গছপুলি ৰোপণ, পানী দিয়া আৰু গছৰ যত্নৰ কামত অংশগ্ৰহণ কৰে। ইয়াৰ ফলত পৰিৱেশ সংৰক্ষণৰ লগতে স্থানীয় মহিলাসকলৰ বাবে কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি হৈছে।^২১

শ্যাম সুন্দৰ পালিৱাল

শ্যাম সুন্দৰ পালিৱাল পিপলান্ত্ৰিৰ এই সামাজিক আৰু পৰিৱেশ সংৰক্ষণমূলক উদ্যোগৰ সৈতে জড়িত প্ৰধান ব্যক্তি। তেওঁ গাঁওখনৰ প্ৰাক্তন সৰপঞ্চ আছিল।

তেওঁৰ কন্যা কিৰণৰ মৃত্যুৰ পাছত কন্যা সন্তানৰ জন্ম আৰু গছ ৰোপণক একেলগে সংযোগ কৰা উদ্যোগটো আৰম্ভ হয়।^২২

পালিৱালে পিপলান্ত্ৰিত জল সংৰক্ষণ, গছ ৰোপণ, কন্যা সন্তানৰ সুৰক্ষা আৰু গ্ৰাম্য উন্নয়নৰ বিভিন্ন কাৰ্যসূচীৰ সৈতে জড়িত হৈ কাম কৰে।

২০২১ চনত ভাৰত চৰকাৰে তেওঁক সমাজসেৱাৰ ক্ষেত্ৰত অৱদানৰ বাবে পদ্মশ্ৰী বঁটা প্ৰদান কৰে।^২৩

পিপলান্ত্ৰি আৰ্হি

পিপলান্ত্ৰিৰ উন্নয়ন আৰ্হিত কেইবাটাও দিশ একেলগে সংযুক্ত হৈছে—

• কন্যা সন্তানৰ জন্ম উদ্‌যাপন
• প্ৰতিগৰাকী কন্যাৰ নামত ১১১টা গছপুলি ৰোপণ
• গছপুলিৰ দীৰ্ঘম্যাদী যত্ন
• বৰষুণৰ পানী সংৰক্ষণ
• ভূ-গৰ্ভস্থ জলস্তৰ পুনৰুজ্জীৱন
• উমৈহতীয়া ভূমিৰ সেউজীকৰণ
• কন্যা সন্তানৰ শিক্ষা
• কন্যাৰ ভৱিষ্যৎৰ বাবে আৰ্থিক সঞ্চয়
• বাল্যবিবাহ প্ৰতিৰোধ
• মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ
• ঘৃতকুমাৰী আৰু অন্যান্য সামগ্ৰীৰ জৰিয়তে স্থানীয় জীৱিকা
• পৰিৱেশ আৰু সামাজিক উন্নয়নৰ সমন্বয়

ভাৰত চৰকাৰৰ প্ৰকাশিত এক নথিত পিপলান্ত্ৰিৰ এই পদ্ধতিক আন গাঁৱৰ বাবেও অনুকৰণযোগ্য উন্নয়ন আৰ্হি হিচাপে উপস্থাপন কৰা হৈছে।^২৪

স্বীকৃতি

পিপলান্ত্ৰিৰ কন্যা সন্তানৰ জন্মত গছ ৰোপণৰ উদ্যোগ ভাৰত আৰু বিদেশত পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু নাৰী সবলীকৰণৰ এক উদাহৰণ হিচাপে চৰ্চিত হৈছে।^২৫

২০২১ চনত উদ্যোগটোৰ সৈতে জড়িত শ্যাম সুন্দৰ পালিৱালে সমাজসেৱাৰ বাবে পদ্মশ্ৰী লাভ কৰে।^২৬

পৰ্যটন

পিপলান্ত্ৰিৰ সেউজ পৰিৱেশ, গছ ৰোপণৰ সামাজিক পৰম্পৰা আৰু সামূহিক উন্নয়ন আৰ্হিৰ বাবে গাঁওখন পৰিৱেশ আৰু গ্ৰাম্য পৰ্যটনৰ ক্ষেত্ৰতো আগ্ৰহৰ স্থান হিচাপে পৰিগণিত হৈছে।

গাঁওখনৰ বিশেষত্ব হৈছে প্ৰাকৃতিক পৰিৱেশ সংৰক্ষণ আৰু সামাজিক উন্নয়নক একেলগে আগবঢ়োৱা। কন্যা সন্তানৰ নামত ৰোপণ কৰা গছ, জল সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা আৰু সেউজীয়া উমৈহতীয়া ভূমি ইয়াৰ মুখ্য আকৰ্ষণ।

বৰ্তমান অৱস্থা

পিপলান্ত্ৰিৰ উদ্যোগ এতিয়াও অব্যাহত আছে। গাঁওখনৰ নিজা তথ্য অনুসৰি ২০০৭ চনৰপৰা ৩.৫ লাখৰো অধিক গছ ৰোপণ কৰা হৈছে আৰু এই আৰ্হি আন গাঁৱলৈও বিস্তাৰিত হৈছে।^২৭

ভাৰত চৰকাৰৰ আন এটা সাম্প্ৰতিক প্ৰকাশিত নথিত পিপলান্ত্ৰিত চাৰি লাখৰো অধিক গছ থকা বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। উৎসভেদে গছৰ সংখ্যাৰ পাৰ্থক্য থকাৰ বাবে ইয়াক নিৰ্দিষ্ট সংখ্যা হিচাপে নহয়, বৃহৎ পৰিসৰৰ বৃক্ষৰোপণ হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়।^২৮