ধাংকা

ধাংকা (Dhanka) এক জনজাতীয় সম্প্ৰদায়। তেওঁলোকে ৰাজস্থান, হাৰিয়ানা, পঞ্জাব, ভাৰত, গুজৰাট, মহাৰাষ্ট্ৰ, ছত্তীসগঢ় আৰু মধ্য প্ৰদেশত বাস কৰে। ধনুকা বা কুৰ্মীসকলৰ সৈতে তেওঁলোকৰ কোনো সম্পৰ্ক নাই। তেওঁলোক ঐতিহাসিকভাৱে হিন্দু আৰু পৰিস্থিতিৰ তাৰণাত জীয়াই থাকিবলৈ তেওঁলোকৰ বৃত্তি সময়ৰ লগে লগে সলনি হৈছে।

ব্যুৎপত্তি

ধাংকা নামটো কিছু পৰিমাণে তুচ্ছ অৰ্থত ব্যৱহৃত ধাৰাক শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হ’ব পাৰে, যাৰ অৰ্থ হ’ল অৰণ্যবাসী।^১ অৱশ্যে, ই ধনুষ শব্দৰ পৰাও আহিব পাৰে, যাৰ অৰ্থ হ’ল ধনু; ই এই অস্ত্ৰটোৰ সৈতে থকা ঐতিহাসিক সম্পৰ্কক প্ৰতিফলিত কৰিব পাৰে।^২ কৃষক আৰু চিকাৰী হিচাপে জনজাতীয় লোকসকলে ঐতিহাসিকভাৱে সকলো ঠাইতে নিজৰ লগত ধনু কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিছিল।^৩ নৃতত্ত্ববিদ মেগান মুডীৰ মতে তেওঁলোকৰ ইতিহাস আৰু সংস্কৃতিৰ নথিপত্ৰ অতি কম আৰু যিখিনি আছে সেইবোৰে তেওঁলোকৰ "নগণ্যতা" আৰু নিম্নমানৰ ওপৰতহে গুৰুত্ব দিয়ে। তেওঁ উল্লেখ কৰিছে যে তেওঁলোক ভিলসকলৰ এটা উপ-জনজাতি, যিসকলক আজি পশ্চিম ভাৰতৰ বহু ঠাইত পোৱা যায়। তেওঁলোকৰ পৰিচয়ক লৈ চৰকাৰী পৰ্যায়ত যথেষ্ট বিভ্ৰান্তি আছে, যাৰ ফলত তেওঁলোকৰ অনুসূচিত জনজাতি (ST) হিচাপে পোৱা সংৰক্ষণৰ সুবিধা লাভৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰভাৱ পৰিছে। এই বিভ্ৰান্তিৰ বেছিভাগেই ধাংকিয়া আৰু ভালভিৰ দৰে সমাৰ্থক বুলি গণ্য কৰা বিভিন্ন নামবোৰক কেন্দ্ৰ কৰি সৃষ্টি হৈছে।^৪

সংস্কৃতি

ধাংকাসকলৰ ৰাথৱা আৰু নাইকডা জনজাতীয় লোকসকলৰ সৈতে বহুতো সাংস্কৃতিক মিল আছে আৰু তেওঁলোকৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰাটো কঠিন। ৰাথৱাসকলে ধাংকাসকলৰ ঘৰৰ ভিতৰৰ দেৱালত পিথোৰা ধৰ্মীয় চিত্ৰ অংকন কৰি দিয়ে। চিৰিন ৰত্নগৰে ইয়াক "উজ্জ্বল ৰঙৰ... দেৱতা, মানুহ, উদ্ভিদ, চৰাই আৰু প্ৰাণীৰে পৰিপূৰ্ণ" বুলি বৰ্ণনা কৰিছে; এই শিল্পশৈলীৰ সৃষ্টি কেৱল ৰাথৱাসকলৰ মাজতে সীমাবদ্ধ।^৫

জনগাঁথনি

২০০১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লত ৰাজস্থান ৰাজ্যৰ ৩০টা অনুসূচিত জনজাতিৰ (ST) ভিতৰত ধাংকাসকলক অন্যতম হিচাপে নথিভুক্ত কৰা হৈছে, যিসকল ভিল, মিনা আৰু ভিল মিনা জনজাতিৰ অন্তৰ্ভুক্ত নহয়। সেই সময়ত শেহতীয়াকৈ উল্লেখ কৰা সম্প্ৰদায়কেইটাই ৰাজ্যখনৰ মুঠ অনুসূচিত জনজাতি জনসংখ্যাৰ ৯৩ শতাংশ আছিল; আনহাতে ধাংকা, তাড়ৱী, টেটৰীয়া আৰু ভালভি—যিহেতু তেওঁলোকক একেলগে এটা সম্প্ৰদায় হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল—তেওঁলোকৰ মুঠ জনসংখ্যা আছিল ৭৭,০৪৭ জন।^৬

হাৰিয়ানা

হাৰিয়ানাৰ ধাংকাসকলক দেলু (যিসকল খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৮০০ চনত বিশ্বনৈ হৈছিল) বুলিও জনা যায়। এওঁলোক মূলত শিপিনী সম্প্ৰদায়ৰ লোক। সংৰক্ষণ ব্যৱস্থাত তেওঁলোকক অনুসূচিত জাতিৰ (SC) মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু ৰাজ্যখনৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত তেওঁলোকক পোৱা যায়।^৭

উত্তৰ প্ৰদেশ

উত্তৰ প্ৰদেশত ধনুকা সকলক অনুসূচিত জাতিৰ মৰ্যাদা দিয়া হৈছে আৰু ২০১১ চনৰ ভাৰতৰ লোকপিয়লৰ সময়ত তেওঁলোকৰ জনসংখ্যা আছিল ৬৫১,৩৫৫ জন।^৮

ৰাজ্যখনত ধনুকা শব্দটোৰ ব্যৱহাৰক লৈ কিছু অস্পষ্টতা আছে। কিছুমান পণ্ডিতৰ মতে, এই জাতিটো বহুলাংশে অনুসূচিত জনজাতি ভিলৰ সৈতে জড়িত আছিল। অৱশ্যে প্ৰফেচৰ চুচান ৱাডলীৰ দৰে কিছু পণ্ডিতে ধনুকা সকলক "ধাই বা সুঁতিনী জাতি" (midwife caste) বুলি বৰ্ণনা কৰিছে। জেনেট চাৱলাই উল্লেখ কৰিছে যে সুঁতিনী আৰু আৱৰ্জনাৰ সৈতে কাম কৰা লোকসকলৰ বাবে এই শব্দটোৰ ব্যৱহাৰে "জন্ম সম্পৰ্কীয় কাম"ৰ ধাৰণাটোক প্ৰকট কৰে।^৯

নৃতত্ত্ববিদ চাৰাহ পিণ্টোৱে মন কৰিছে যে বেছিভাগ লোকেই কৃষি কৰ্মৰ সৈতে জড়িত। তেওঁ বিশ্বাস কৰে যে "এক বিশেষ ধৰণৰ শ্ৰমৰ সৈতে জাতিক অতিৰিক্তভাৱে চিনাক্ত কৰা" হৈছে, যিটো বাস্তৱতকৈ ব্ৰাহ্মণ আৰু পৰৱৰ্তী ব্ৰিটিছ উপনিৱেশিকসকলৰ বিশ্বদৰ্শনৰ প্ৰতিফলনহে আছিল।^১০