ডব্লিউ. ই. বি. ডু বয়েজ

উইলিয়াম এডৱাৰ্ড বাৰ্ঘাৰ্ড ডু বয়েজ (; ২৩ ফেব্ৰুৱাৰী, ১৮৬৮ – ২৭ আগষ্ট, ১৯৬৩) এগৰাকী আমেৰিকান সমাজতত্ত্ববিদ, লেখক, ইতিহাসবিদ আৰু পান-আফ্ৰিকান নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মী আছিল। মেছাচুচেটছৰ গ্ৰেট বেৰিংটনত জন্মগ্ৰহণ কৰা ডু বয়েজ এটি তুলনামূলকভাৱে সহনশীল আৰু সংহত সম্প্ৰদায়ৰ মাজত ডাঙৰ-দীঘল হৈছিল। তেওঁ হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত উচ্চ শিক্ষা সম্পূৰ্ণ কৰিছিল, য'ত তেওঁ ডক্টৰেট ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰা প্ৰথমগৰাকী আফ্ৰিকান আমেৰিকান হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। তেওঁ আটলান্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ অধ্যাপক আছিল আৰু সমগ্ৰ জীৱনকালত বহুতো কিতাপ আৰু প্ৰবন্ধ ৰচনা কৰিছিল। তেওঁ জীৱনৰ শেষৰ বছৰবোৰ ঘানাত অতিবাহিত কৰিছিল আৰু ১৯৬৩ চনৰ ২৭ আগষ্টত আক্ৰাত তেওঁৰ মৃত্যু হৈছিল।

ডু বয়েজ 'নিয়াগ্ৰা মুভমেণ্ট'ৰ (Niagara Movement) এজন নেতা হিচাপে ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত খ্যাতি অৰ্জন কৰিছিল, যি আছিল সমান অধিকাৰ বিচৰা কৃষ্ণাংগ নাগৰিক অধিকাৰ কৰ্মীসকলৰ এক গোট। ডু বয়েজ আৰু তেওঁৰ সমৰ্থকসকলে 'আটলান্টা কম্প্ৰমাইজ'ৰ (Atlanta Compromise) বিৰোধিতা কৰিছিল। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে, ডু বয়েজে সম্পূৰ্ণ নাগৰিক অধিকাৰ আৰু বৰ্ধিত ৰাজনৈতিক প্ৰতিনিধিত্বৰ ওপৰত জোৰ দিছিল, যিটো তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে আফ্ৰিকান-আমেৰিকান বৌদ্ধিক শ্ৰেণীৰ জৰিয়তে সম্ভৱ হ'ব। তেওঁ এই গোটটোক 'টেলেন্টেড টেন্থ' (talented tenth) বুলি অভিহিত কৰিছিল, যিটো বৰ্ণগত উত্থানৰ অন্তৰ্গত এক ধাৰণা আছিল, আৰু বিশ্বাস কৰিছিল যে আফ্ৰিকান আমেৰিকানসকলক তেওঁলোকৰ নেতৃত্ব বিকাশৰ বাবে উচ্চ শিক্ষাৰ সুযোগৰ প্ৰয়োজন। ১৯০৯ চনত 'নেচনেল এছোচিয়েশ্যন ফৰ দ্য এডভান্সমেণ্ট অৱ কালাৰড পিপল'ৰ (National Association for the Advancement of Colored People বা NAACP) প্ৰতিষ্ঠাপকসকলৰ ভিতৰত ডু বয়েজ অন্যতম আছিল। ডু বয়েজে বৰ্ণবাদী ঘটনাসমূহৰ প্ৰতিবাদ কৰিবলৈ এন.এ.এ.চি.পি.-ত (NAACP) থকা তেওঁৰ পদবীটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

তেওঁ পান-আফ্ৰিকানবাদৰ সমৰ্থক আছিল আৰু ইউৰোপীয় শক্তিসমূহৰ পৰা আফ্ৰিকান উপনিবেশসমূহৰ স্বাধীনতাৰ বাবে যুঁজ দিবলৈ পান-আফ্ৰিকান কংগ্ৰেছৰ কেইবাখনো বৈঠক আয়োজন কৰাত সহায় কৰিছিল। ডু বয়েজে ইউৰোপ, আফ্ৰিকা আৰু এছিয়ালৈ কেইবাবাৰো ভ্ৰমণ কৰিছিল। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ পিছত তেওঁ পান-আফ্ৰিকান কংগ্ৰেছসমূহত অংশগ্ৰহণ কৰিছিল, সমাজবাদক আঁকোৱালি লৈছিল আৰু আটলান্টা বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধ শেষ হোৱাৰ পিছত, তেওঁ শান্তি আন্দোলনত জড়িত হৈ পৰিছিল আৰু ফেডাৰেল ব্যুৰো অৱ ইনভেষ্টিগেশ্যনৰ (Federal Bureau of Investigation) লক্ষ্যত পৰিছিল। ডু বয়েজে বিশ্বাস কৰিছিল যে পুঁজিবাদেই আছিল বৰ্ণবাদৰ এটা প্ৰাথমিক কাৰণ, আৰু তেওঁ সমাজবাদী চিন্তাধাৰাৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল আছিল।

ডু বয়েজ এগৰাকী বিপুল সৃষ্টিশীল লেখক আছিল। তেওঁৰ লেখাসমূহত মূলতঃ বৰ্ণবাদক লক্ষ্য কৰি লোৱা হৈছিল, যিয়ে লিঞ্চিং (lynching/গণপ্ৰহাৰ), জিম ক্ৰ' আইন (Jim Crow laws) আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক প্ৰতিষ্ঠানসমূহত হোৱা বৰ্ণগত বৈষম্যৰ তীব্ৰ প্ৰতিবাদ কৰিছিল। তেওঁৰ সংগ্ৰামৰ মাজত পৃথিৱীৰ সৰ্বত্ৰে থকা বৰ্ণিল লোকসকল (people of color), বিশেষকৈ উপনিবেশসমূহত থকা আফ্ৰিকান আৰু এছিয়ানসকল অন্তৰ্ভুক্ত আছিল। তেওঁৰ প্ৰবন্ধ সংকলন 'দ্য ছ'লছ অৱ ব্লেক ফ'ক' (The Souls of Black Folk) আফ্ৰিকান-আমেৰিকান সাহিত্যৰ এখন যুগান্তকাৰী গ্ৰন্থ; আৰু ১৯৩৫ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ সৰ্বশ্ৰেষ্ঠ কৃতি (magnum opus) 'ব্লেক ৰিকনষ্ট্ৰাকশ্যন ইন আমেৰিকা'ই (Black Reconstruction in America) সেই সময়ত প্ৰচলিত ৰক্ষণশীল ধাৰণাক প্ৰত্যাহ্বান জনাইছিল যে পুনৰ্নিৰ্মাণ যুগৰ (Reconstruction era) ব্যৰ্থতাৰ বাবে কৃষ্ণাংগসকল দায়ী আছিল। ফ্ৰেডেৰিক ডগলাছৰ পৰা এটি বাক্যাংশ ধাৰলৈ লৈ, তেওঁ আমেৰিকান সামাজিক আৰু ৰাজনৈতিক জীৱনত প্ৰচলিত 'পৃথক কিন্তু সমান' (separate but equal) মতবাদৰ অন্যায়ক প্ৰতিফলিত কৰিবলৈ 'কালাৰ লাইন' (color line/বৰ্ণৰেখা) শব্দটোৰ ব্যৱহাৰ জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল। ১৯৪০ চনত প্ৰকাশিত তেওঁৰ আত্মজীৱনী 'ডাস্ক অৱ ডন'ক (Dusk of Dawn) আংশিকভাৱে আমেৰিকান সমাজতত্ত্বৰ ক্ষেত্ৰখনত অন্যতম প্ৰথম বৈজ্ঞানিক নিৱন্ধ বা গ্ৰন্থ (scientific treatises) হিচাপে গণ্য কৰা হয়। এন.এ.এ.চি.পি.-ৰ (NAACP) মুখপত্ৰ 'দ্য ক্ৰাইচিছ'ৰ (The Crisis) সম্পাদক হিচাপে তেওঁ বহুতো প্ৰভাৱশালী লেখা প্ৰকাশ কৰিছিল।

প্ৰাৰম্ভিক জীৱন

পৰিয়াল আৰু শৈশৱ

১৮৬৮ চনৰ ২৩ ফেব্ৰুৱাৰীত মেছাচুচেটছৰ গ্ৰেট বেৰিংটনত আলফ্ৰেড আৰু মেৰী চিলভিনা বাৰ্ঘহাৰ্ড ডু বয়েজৰ ঘৰত ডু বয়েজৰ জন্ম হৈছিল। মেৰী চিলভিনা বাৰ্ঘহাৰ্ডৰ পৰিয়ালটো গ্ৰেট বেৰিংটনৰ অতি কম সংখ্যক স্বাধীন কৃষ্ণাংগ লোকৰ অংশ আছিল আৰু ৰাজ্যখনত তেওঁলোকৰ বহুদিনৰ পৰাই নিজস্ব মাটি-বাৰী আছিল। তেওঁ ডাচ (ওলন্দাজ), আফ্ৰিকান আৰু ইংৰাজ পূৰ্বপুৰুষৰ বংশধৰ আছিল। উইলিয়াম ডু বয়েজৰ মাতৃৰ ফালৰ আজো-আজোককাক (great-great-grandfather) আছিল টম বাৰ্ঘহাৰ্ড, এজন ক্ৰীতদাস (১৭৩০ চনৰ আশে-পাশে পশ্চিম আফ্ৰিকাত জন্মগ্ৰহণ কৰা) যাক ওলন্দাজ উপনিৱেশকাৰী কনৰেড বাৰ্ঘহাৰ্ডে দাস হিচাপে নিজৰ অধীনত ৰাখিছিল। আমেৰিকাৰ বিপ্লৱী যুদ্ধৰ (American Revolutionary War) সময়ত টমে কন্টিনেণ্টেল আৰ্মীত (Continental Army) কিছু সময়ৰ বাবে সেৱা আগবঢ়াইছিল, যাৰ বাবেই হয়তো ১৮ শতিকাৰ শেষৰ ফালে তেওঁ স্বাধীনতা লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। তেওঁৰ পুত্ৰ জেক বাৰ্ঘহাৰ্ড আছিল অথেলো বাৰ্ঘহাৰ্ডৰ পিতৃ, আৰু এই অথেলো বাৰ্ঘহাৰ্ড আকৌ মেৰী চিলভিনা বাৰ্ঘহাৰ্ডৰ পিতৃ আছিল।

উইলিয়াম ডু বয়ছৰ পিতৃৰ ফালৰ পৰা প্ৰাক্তন পিতৃ-মাতৃ আছিল নিউয়ৰ্কৰ প'কিপচিৰ জেমছ ডু বয়ছ, হুগুয়েনট মূলৰ এজন জনগোষ্ঠীয় ফৰাচী-আমেৰিকান যিয়ে দাসত্বত ৰখা মহিলাৰ সৈতে কেইবাটাও সন্তান জন্ম দিছিল। জেমছৰ মিশ্ৰ জাতিৰ এজন পুত্ৰ আছিল আলেকজেণ্ডাৰ, যি ১৮০৩ চনত বাহামাৰ লং কেত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল; ১৮১০ চনত তেওঁ পিতৃৰ সৈতে আমেৰিকালৈ প্ৰব্ৰজন কৰে। ^১ আলেকজেণ্ডাৰ ডু বয়ছে হাইটি ভ্ৰমণ কৰি কাম কৰে আৰু তেওঁৰ এগৰাকী মিষ্ট্ৰেছৰ সৈতে আলফ্ৰেড নামৰ এজন পুত্ৰৰ জন্ম হয়। আলফ্ৰেডক মাকৰ সৈতে হাইটিত এৰি আলেকজেণ্ডাৰ কানেকটিকাটলৈ উভতি যায়।

১৮৬০ চনৰ কিছু সময়ৰ আগতে আলফ্ৰেড ডু বয়ছে আমেৰিকালৈ প্ৰব্ৰজন কৰি মেছাচুচেটছত বসতি স্থাপন কৰে। ১৮৬৭ চনৰ ৫ ফেব্ৰুৱাৰীত গ্ৰেট বেৰিংটনৰ এখন গাঁও হাউছাটনিকত মেৰী ছিলভিনা বাৰ্ঘাৰ্ডৰ সৈতে তেওঁৰ বিবাহ হয়। তেওঁলোকৰ পুত্ৰ উইলিয়ামৰ জন্মৰ দুবছৰৰ পিছত ১৮৭০ চনত আলফ্ৰেডে মেৰীক এৰি থৈ যায়। মেৰী ডু বয়ছে পুত্ৰৰ সৈতে গ্ৰেট বেৰিংটনত থকা পিতৃ-মাতৃৰ ঘৰলৈ উভতি যায় আৰু তেওঁৰ পাঁচ বছৰ বয়সলৈকে তেওঁলোকে তাতেই থাকে। ১৮৮০ চনৰ আৰম্ভণিতে ষ্ট্ৰোক নোহোৱালৈকে তাই পৰিয়াল পোহপাল দিবলৈ কাম কৰিছিল (ভাইক আৰু ওচৰ-চুবুৰীয়াৰ পৰা কিছু সহায় লাভ কৰিছিল)। ১৮৮৫ চনত তেওঁৰ মৃত্যু হয়। ^২

গ্ৰেট বেৰিংটনত ইউৰোপীয় আমেৰিকান সম্প্ৰদায়ৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা আছিল, যিয়ে সাধাৰণতে ডু বয়ছৰ সৈতে ভাল ব্যৱহাৰ কৰিছিল। স্থানীয় সংহত পাব্লিক স্কুলত পঢ়িছিল আৰু বগা ৰঙৰ স্কুলীয়া সহপাঠীৰ সৈতে খেলিছিল। তেওঁৰ শিক্ষকসকলে তেওঁৰ ক্ষমতাক চিনি পাইছিল আৰু তেওঁৰ বৌদ্ধিক সাধনাক উৎসাহিত কৰিছিল আৰু শৈক্ষিক অধ্যয়নৰ সৈতে তেওঁৰ পুৰস্কাৰজনক অভিজ্ঞতাই তেওঁক বিশ্বাস কৰিবলৈ বাধ্য কৰাইছিল যে তেওঁ নিজৰ জ্ঞান ব্যৱহাৰ কৰি আফ্ৰিকান আমেৰিকানসকলক শক্তিশালী কৰিব পাৰে। ১৮৮৪ চনত গ্ৰেট বেৰিংটন হাইস্কুলৰ পৰা সন্মানসহ স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰে। ^{৩ ৪ ৫} যেতিয়া তেওঁ কলেজত পঢ়িবলৈ সিদ্ধান্ত লয়, তেতিয়া তেওঁৰ শৈশৱৰ গীৰ্জাৰ মণ্ডলী, গ্ৰেট বেৰিংটনৰ ফাৰ্ষ্ট কংগ্ৰেগেচনেল চাৰ্চে তেওঁৰ টিউচনৰ বাবে ধন সংগ্ৰহ কৰে।

বিশ্ববিদ্যালয়ৰ শিক্ষা

চুবুৰীয়াসকলে বৰঙণি হিচাপে আগবঢ়োৱা এই ধনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি, ডু বয়েজে ১৮৮৫ চনৰ পৰা ১৮৮৮ চনলৈকে টেনিছীৰ নেছভিলত অৱস্থিত এখন ঐতিহাসিক কৃষ্ণাংগ শিক্ষানুষ্ঠান 'ফিষ্ক বিশ্ববিদ্যালয়'ত (Fisk University) অধ্যয়ন কৰিছিল। ^৬ যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ দক্ষিণাঞ্চললৈ কৰা যাত্ৰা আৰু তাত বসবাস কৰাটোৱেই আছিল দক্ষিণৰ বৰ্ণবাদৰ সৈতে ডু বয়েজৰ প্ৰথম অভিজ্ঞতা, যাৰ মাজত সেই সময়ত জিম ক্ৰ' আইন (Jim Crow laws), বৰ্ণবিদ্বেষ, কৃষ্ণাংগসকলৰ ভোটাধিকাৰ দমন বা খৰ্ব কৰা প্ৰৱণতা, আৰু লিঞ্চিং (lynchings/গণপ্ৰহাৰ) আদি অন্তৰ্ভুক্ত আছিল; ইয়াৰ একেবাৰে শেষৰটোৱে (অৰ্থাৎ লিঞ্চিং) পৰৱৰ্তী দশকত এক চূড়ান্ত পৰ্যায় বা শিখৰত উপনীত হৈছিলগৈ।

ফিস্ক বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা স্নাতক ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত ডু বয়ছে ১৮৮৮ চনৰ পৰা ১৮৯০ চনলৈকে হাৰ্ভাৰ্ড কলেজত (যিখনে ফিস্কৰ পৰা পাঠ্যক্ৰমৰ ক্ৰেডিট গ্ৰহণ কৰা নাছিল) পঢ়িছিল আৰু ইয়াৰ ইতিহাসত ষষ্ঠজন নামভৰ্তি কৰা আফ্ৰিকান আমেৰিকান হিচাপে পৰিগণিত হৈছিল। আমেৰিকান দৰ্শনৰ বিশিষ্ট অধ্যাপক উইলিয়াম জেমছৰ তেওঁৰ ওপৰত বিশেষ প্ৰভাৱ পৰিছিল। গ্ৰীষ্মকালীন বন্ধৰ সময়ত কৰা কাম, উত্তৰাধিকাৰ সূত্ৰে পোৱা ধন, জলপানী আৰু বন্ধুবৰ্গৰ পৰা লোৱা ধাৰৰ টকাৰে ডু বয়েজে হাৰ্ভাৰ্ডত নিজৰ তিনি বছৰীয়া শিক্ষাৰ ব্যয় বহন কৰিছিল। ১৮৯০ চনত, হাৰ্ভাৰ্ডে ডু বয়েজক 'কুম লাউডে' (cum laude বা সন্মানসহকাৰে) তেওঁৰ দ্বিতীয়টো স্নাতক ডিগ্ৰী প্ৰদান কৰিছিল। ১৮৯১ চনত ডু বয়েজে হাৰ্ভাৰ্ডৰ সমাজতত্ত্বৰ গ্ৰেজুৱেট স্কুলত (স্নাতকোত্তৰ শাখাত) অধ্যয়ন কৰিবলৈ জলপানী লাভ কৰিছিল আৰু তাৰপৰাই কলা শাখাৰ স্নাতকোত্তৰ ডিগ্ৰী অৰ্জন কৰিছিল। ^৭

এন.এ.এ.চি.পি.ৰ যুগ

এন এ এ চি পিৰ নেতাসকলে ডু বয়েজক প্ৰচাৰ আৰু গৱেষণাৰ সঞ্চালকৰ পদৰ প্ৰস্তাৱ দিয়ে। তেওঁ ১৯১০ চনৰ গ্ৰীষ্মকালত এই চাকৰিটো গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু আটলান্টা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পৰা পদত্যাগ কৰি নিউয়ৰ্কলৈ গুচি গৈছিল। তেওঁৰ প্ৰধান দায়িত্ব আছিল এন.এ.এ.চি.পি.-ৰ (NAACP) মাহেকীয়া আলোচনীখন সম্পাদনা কৰা, যাৰ নাম তেওঁ 'দ্য ক্ৰাইচিছ' (The Crisis) ৰাখিছিল। ১৯১০ চনৰ নৱেম্বৰ মাহত ইয়াৰ প্ৰথমটো সংখ্যা প্ৰকাশ পাইছিল, আৰু ডু বয়েজে লিখিছিল যে ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল "সেই তথ্য আৰু যুক্তিসমূহ দাঙি ধৰা যিয়ে বৰ্ণ-বিদ্বেষৰ ভয়াবহতা প্ৰদৰ্শন কৰে, বিশেষকৈ আজিৰ সময়ত 'কালাৰড' (colored) লোকসকলৰ প্ৰতি ই যিদৰে প্ৰকাশ পাইছে"। সফল হয় আৰু ১৯২০ চনত ইয়াৰ প্ৰচলন এক লাখ হয়। প্ৰাচীন ইজিপ্তৰ প্ৰতি ডু বয়ছৰ আফ্ৰিকান কেন্দ্ৰিক দৃষ্টিভংগীয়ে তেওঁৰ দিনৰ বহু ইজিপ্তবিজ্ঞানীৰ প্ৰত্যক্ষ বিৰোধিতা কৰিছিল, য'ত ডু বয়ছে এখন সন্মিলনত লগ পোৱা ফ্লিণ্ডাৰছ পেট্ৰিও আছিল। ^৮

১৯১১ চনত প্ৰকাশিত ডু বয়েজৰ এটা সম্পাদকীয়ই যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় চৰকাৰক লিঞ্চিং বা গণপ্ৰহাৰ বেআইনী বুলি ঘোষণা কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱাৰ উদ্দেশ্যে দেশজুৰি এক প্ৰচেষ্টা গঢ়ি তোলাত সহায় কৰিছিল। পেনচিলভেনিয়াত সংঘটিত এনে এক গণপ্ৰহাৰৰ ঘটনাক লৈ ডু বয়েজে তেওঁৰ চিৰাচৰিত ব্যংগাত্মক শৈলীৰে মন্তব্য কৰিছিল: "আচল কথাটো হ'ল তেওঁ এজন কৃষ্ণাংগ লোক আছিল। কৃষ্ণাংগ হোৱাৰ শাস্তি তেওঁ পাবই লাগিব। কৃষ্ণাংগ হোৱাটোৱেই হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ অপৰাধ... সেয়েহে, সমগ্ৰ দেশৰ প্ৰতিগৰাকী শ্বেতাংগ দুৰ্বৃত্তই জনাৰ দৰেই, এই মহা-অপৰাধৰ শাস্তি দিয়াৰ কোনো সুযোগেই আমি হাতছাড়া কৰা অনুচিত। অৱশ্যে সম্ভৱ হ'লে, ইয়াৰ আঁৰৰ অজুহাতটো ডাঙৰ আৰু প্ৰবল হ'ব লাগে – কোনোবা ভয়ংকৰ অপৰাধ, যাক সাংবাদিকসকলৰ কল্পনাই আৰু অধিক ভয়াবহ কৰি তোলে। যদি সেয়া সম্ভৱ নহয়, তেন্তে সাধাৰণ হত্যা, অগ্নিসংযোগ, ভঁৰালত জুই লগোৱা বা কেৱল ঔদ্ধত্য প্ৰকাশেই ইয়াৰ বাবে যথেষ্ট হ'ব পাৰে।"

বৰ্ণবাদৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া

ডু বয়েজে এন.এ.এ.চি.পি.-ত (NAACP) থকা তেওঁৰ প্ৰভাৱশালী পদৱীটোৰ জৰিয়তে বিভিন্ন বৰ্ণবাদী ঘটনাৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। ১৯১৫ চনত যেতিয়া 'দ্য বাৰ্থ অৱ এ নেচন' (The Birth of a Nation) নামৰ নিৰ্বাক (silent) চলচ্চিত্ৰখন প্ৰথমবাৰৰ বাবে মুক্তি পাইছিল, তেতিয়া ডু বয়েজ আৰু এন.এ.এ.চি.পি.-য়ে ছবিখন নিষিদ্ধ কৰাৰ দাবীত এক আন্দোলনৰ নেতৃত্ব দিছিল। কাৰণ ছবিখনত কৃষ্ণাংগসকলক নিষ্ঠুৰ আৰু কামুক হিচাপে অতি বৰ্ণবাদী দৃষ্টিভংগীৰে উপস্থাপন কৰা হৈছিল।অৱশ্যে তেওঁলোকৰ এই প্ৰচেষ্টা সফল হোৱা নাছিল, আৰু ই ওলোটাই ছবিখনৰ জনপ্ৰিয়তা বৃদ্ধিতহে সহায় কৰিছিল বুলি ধাৰণা কৰা হয়। কিন্তু এই বিৰোধিতাৰ ফলত যি ব্যাপক চৰ্চা হৈছিল, তাৰ জৰিয়তে এন.এ.এ.চি.পি.-য়ে বহুতো নতুন সমৰ্থক লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল।

বৰ্ণবাদৰ প্ৰভাৱ কেৱল ব্যক্তিগত খণ্ডতেই সীমাবদ্ধ নাছিল। ৰাষ্ট্ৰপতি উইলছনৰ শাসনকালত চৰকাৰী চাকৰিত কৰ্মৰত আফ্ৰিকান আমেৰিকানসকলৰ অৱস্থাও অতি শোচনীয় হৈ পৰিছিল। সেই সময়ত বহুতো ফেডাৰেল (যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়) সংস্থাই কেৱল শ্বেতাংগ লোককহে নিয়োগ কৰাৰ নীতি গ্ৰহণ কৰিছিল। আনকি সেনাবাহিনীতো কৃষ্ণাংগসকলক বিষয়া পদৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হৈছিল আৰু ইয়াৰ লগতে প্ৰব্ৰজন বিভাগেও আফ্ৰিকান বংশোদ্ভৱ লোকসকলৰ আমেৰিকালৈ হোৱা প্ৰব্ৰজনৰ ওপৰত নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰিছিল। ১৯১৪ চনত ডু বয়েজে ফেডাৰেল (যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়) চৰকাৰী পদসমূহৰ পৰা কৃষ্ণাংগসকলক বৰ্খাস্ত কৰা কাৰ্যৰ তীব্ৰ নিন্দা কৰি এটা সম্পাদকীয় লিখিছিল। তদুপৰি, নিৰ্বাচনী প্ৰচাৰৰ সময়ত কৃষ্ণাংগসকলক ন্যায় প্ৰদান কৰিব বুলি দিয়া প্ৰতিশ্ৰুতি ৰাষ্ট্ৰপতি উইলছনে পূৰণ কৰাত ব্যৰ্থ হোৱাৰ বাবে যেতিয়া উইলিয়াম মনৰো ট্ৰটাৰে তেওঁক কঠোৰভাৱে জবাবদিহি কৰিছিল, তেতিয়া ডু বয়েজে ট্ৰটাৰৰ সেই কাৰ্যক পূৰ্ণ সমৰ্থন আগবঢ়াইছিল।

'দ্য ক্ৰাইচিছ' আলোচনীখনে লিঞ্চিং বা গণপ্ৰহাৰৰ বিৰুদ্ধে ধাৰাবাহিকভাৱে নিজৰ অভিযান অব্যাহত ৰাখিছিল। ১৯১৫ চনত আলোচনীখনত ১৮৮৪ চনৰ পৰা ১৯১৪ চনৰ ভিতৰত সংঘটিত হোৱা ২,৭৩২ টা গণপ্ৰহাৰৰ ঘটনাৰ বছৰভিত্তিক পৰিসংখ্যা দাঙি ধৰি এক প্ৰবন্ধ প্ৰকাশ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৯১৬ চনৰ এপ্ৰিল সংখ্যাটোত জৰ্জিয়াৰ লী কাউণ্টিত ছগৰাকী আফ্ৰিকান আমেৰিকানক দলবদ্ধভাৱে কৰা গণপ্ৰহাৰৰ ঘটনাটো সামৰি লোৱা হয়। পিছলৈ ১৯১৬ চনৰ জুন মাহৰ সংখ্যাটোত প্ৰকাশিত 'ৱাকো হৰৰ' নামৰ প্ৰবন্ধটোত জেছী ৱাশ্বিংটন নামৰ এগৰাকী ১৭ বছৰীয়া মানসিকভাৱে বিশেষভাৱে সক্ষম আফ্ৰিকান আমেৰিকান কিশোৰৰ গণপ্ৰহাৰৰ মৰ্মান্তিক ঘটনাটো বৰ্ণনা কৰা হৈছিল। ডু বয়েজে প্ৰবন্ধটোৰ সৈতে সেই জঘন্য ঘটনাটোৰ আলোকচিত্ৰও সংযোগ কৰিছিল। টেক্সাছৰ ৱাকো অঞ্চলৰ স্থানীয় শ্বেতাংগসকলৰ নিষ্ঠুৰ কাৰ্যকলাপ উদঙাই দিবলৈ এই প্ৰবন্ধটোত গোপন বা আণ্ডাৰকভাৰ ৰিপৰ্টিঙৰ সহায় লোৱা হৈছিল, যিয়ে সেই সময়ৰ সাংবাদিকতাত এক নতুন পথৰ সূচনা কৰিছিল।

বিংশ শতিকাৰ প্ৰথমভাগ আছিল আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰৰ দক্ষিণাঞ্চলৰ পৰা উত্তৰ-পূব, মধ্য-পশ্চিম আৰু পশ্চিমাঞ্চললৈ কৃষ্ণাংগসকলৰ 'মহা প্ৰব্ৰজন'ৰ (Great Migration) যুগ। ডু বয়েজে এই প্ৰব্ৰজনক সমৰ্থন জনাই এখন সম্পাদকীয় লিখিছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে এই প্ৰব্ৰজনৰ জৰিয়তে কৃষ্ণাংগসকলে দক্ষিণাঞ্চলৰ ভয়ংকৰ বৰ্ণবাদৰ পৰা পৰিত্ৰাণ পাব, নতুন অৰ্থনৈতিক সুযোগ লাভ কৰিব আৰু সামগ্ৰিকভাৱে আমেৰিকান সমাজৰ সৈতে মূলসুঁতিত চামিল হ'বলৈ সক্ষম হ'ব।

১১৯১০-ৰ দশকটোত আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত 'ইউজেনিক্স' (Eugenics বা সুপ্ৰজননবিদ্যা) আন্দোলন ইয়াৰ একেবাৰে প্ৰাৰম্ভিক পৰ্যায়ত আছিল। এই আন্দোলনৰ বহুতো আগশাৰীৰ সমৰ্থক মুকলিকৈয়ে বৰ্ণবাদী আছিল, যিসকলে কৃষ্ণাংগসকলক "নিম্ন শ্ৰেণীৰ জাতি" বুলি গণ্য কৰিছিল। ডু বয়েজে তেওঁলোকৰ এই ধাৰণাক এক 'অবৈজ্ঞানিক ভ্ৰান্তি' বুলি অভিহিত কৰি ইয়াৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা কৰিছিল। অৱশ্যে, তেওঁ ইউজেনিক্সৰ মূল নীতিটোক মানি চলিছিল। তেওঁ বিশ্বাস কৰিছিল যে প্ৰতিগৰাকী ব্যক্তিৰ মাজত কিছুমান পৃথক জন্মগত বৈশিষ্ট্য থাকে, যিয়ে তেওঁলোকক নিৰ্দিষ্ট কিছুমান কামৰ বাবে কম বা বেছি উপযোগী কৰি তোলে। লগতে তেওঁ এইটোও বিশ্বাস কৰিছিল যে সকলো জাতিৰে আটাইতকৈ প্ৰতিভাৱান লোকসকলক বংশবৃদ্ধিৰ বাবে উৎসাহিত কৰিব পাৰিলে সমগ্ৰ মানৱ জাতিৰেই অধিক উন্নতি সাধন হ'ব। ^৯

নিৰ্বাচিত ৰচনা

• The Study of the Negro Problems (1898)
• The Philadelphia Negro (1899)
• The Negro in Business (1899)
• The Souls of Black Folk (1903)
• "The Talented Tenth", second chapter of The Negro Problem, a collection of articles by African Americans (September 1903)
• Voice of the Negro II (September 1905)
• John Brown (1909)
• Efforts for Social Betterment among Negro Americans (1909)
• Atlanta University's Studies of the Negro Problem (1897–1910)
• The Negro (1915)
• The Gift of Black Folk: The Negroes in the Making of America (1924)^১০
• Africa, Its Geography, People and Products (1930)
• Africa: Its Place in Modern History (1930)
• Black Reconstruction in America (1935)
• What the Negro Has Done for the United States and Texas (1936)
• Black Folk, Then and Now (1939)
• Color and Democracy: Colonies and Peace (1945)
• The Encyclopedia of the Negro (1946)
• The World and Africa (1946)
• The World and Africa, an Inquiry into the Part Which Africa Has Played in World History (1947)
• Peace Is Dangerous (1951)
• I Take My Stand for Peace (1951)
• In Battle for Peace (1952)
• Africa in Battle Against Colonialism, Racialism, Imperialism (1960)

প্ৰবন্ধ

• Du Bois. (1898). The Study of the Negro Problems. The Annals of the American Academy of Political and Social Science. পৃ. 1–23
• Du Bois. (June 1919). An Essay Toward a History of the Black Man in the Great War. The Crisis. পৃ. 63–87
• Du Bois. (1933). Liberia, The League and the United States. Foreign Affairs. পৃ. 682–695
• Du Bois. (1935). Inter-Racial Implications of the Ethiopian Crisis: A Negro View. Foreign Affairs. পৃ. 82–92
• Du Bois. (1938). Black Africa Tomorrow. Foreign Affairs. পৃ. 100–110

আত্মজীৱনী

• Darkwater: Voices from Within the Veil (1920)
• Dusk of Dawn: An Essay Toward an Autobiography of a Race Concept (1940)
• The Autobiography of W. E. Burghardt Du Bois (1968)

উপন্যাস

• The Quest of the Silver Fleece (1911)
• Dark Princess: A Romance (1928)
• The Black Flame Trilogy:
• The Ordeal of Mansart (1957)
• Mansart Builds a School (1959)
• Worlds of Color (1961)

ডিচাৰ্টেচন

• The Suppression of the African Slave Trade to the United States of America: 1638–1870 (Ph.D. dissertation), Harvard Historical Studies, Longmans, Green, and Co. (1896)

ভাষণ

• Foner. (1970). W. E. B. Du Bois Speaks: Speeches and Addresses, 1890–1919. Pathfinder Press. ISBN 978-0-87348-181-6
• Foner. (1970). W. E. B. Du Bois Speaks: Speeches and Addresses, 1920–1963. Pathfinder Press. ISBN 978-0-87348-182-3