টুম্বুকা সাহিত্য

টুম্বুকা সাহিত্য হ’ল টুম্বুকা ভাষাত ৰচিত লিখিত আৰু মৌখিক ৰচনাৰ সমষ্টি। টুম্বুকা হ’ল এটা বাণ্টু ভাষা, যি মূলতঃ মালাউই, জাম্বিয়া আৰু টাঞ্জানিয়াৰ কিছু অংশত প্ৰচলিত। ইয়াৰ ভিতৰত পৰম্পৰাগত মৌখিক আখ্যান, কবিতা, ফকৰা যোজনা, লোককথাৰ লগতে আধুনিক কল্পকাহিনী, নাটক আৰু পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ কৰ্মৰাজি অন্তৰ্ভুক্ত।^১

ঐতিহাসিক পটভূমি

টুম্বুকা লোকসকলৰ মৌখিক সাহিত্যৰ এক চহকী পৰম্পৰা আছে। ইয়াৰ ভিতৰত কাহিনী কোৱা (নথানো), সাঁথৰ, গীত, প্ৰশংসামূলক কবিতা আৰু ফকৰা যোজনা আদি অন্যতম। মৌখিক আখ্যানসমূহে সামাজিক, নৈতিক আৰু শৈক্ষিক কামত সহায় কৰিছিল আৰু প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি সাংস্কৃতিক নীতি-নিয়মসমূহ বহন কৰি আহিছিল।^১

ঊনবিংশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে আৰু বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে খ্ৰীষ্টধৰ্ম মিছনেৰীসকলে, বিশেষকৈ চাৰ্চ অৱ স্কটলেণ্ডৰ মিছনেৰীসকলে টুম্বুকা ভাষাটো লিখিত ৰূপত নথিবদ্ধ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁলোকে বাইবেল অনুবাদ কৰিছিল, ধৰ্মীয় শিক্ষাৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰিছিল আৰু সাক্ষৰতাৰ প্ৰসাৰ ঘটাইছিল।

মৌখিক সাহিত্য

মৌখিক সাহিত্য এতিয়াও টুম্বুকা সাংস্কৃতিক জীৱনৰ কেন্দ্ৰবিন্দু হৈ আছে। ইয়াৰ সাধাৰণ ৰূপসমূহ হ’ল:

• নথানো (লোককথা): যিবোৰত প্ৰায়ে জন্তুৰ চৰিত্ৰ আৰু নৈতিক শিক্ষা থাকে।
• নযিম্বো (গান): ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান, কাম বা মনোৰঞ্জনৰ সময়ত পৰিৱেশন কৰা হয়।
• জিথোকোজো (প্ৰশংসামূলক কবিতা): যিবোৰ মুখিয়াল আৰু পূৰ্বপুৰুষসকলক সন্মান জনাবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
• মিয়ম্বি (প্ৰবচন): যিবোৰে সামূহিক জ্ঞানক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে আৰু দৈনন্দিন কথা-বতৰাত বহুলভাৱে ব্যৱহৃত হয়।^২

লিখিত সাহিত্য

মিছনেৰী শিক্ষাৰ সৈতে সংগতি ৰাখি লিখিত টুম্বুকা সাহিত্যৰ উত্থান ঘটে। আৰম্ভণিৰ প্ৰকাশনসমূহৰ ভিতৰত ধৰ্মীয় গ্ৰন্থৰ অনুবাদ আৰু বিদ্যালয়ৰ পাঠ্যপুথি আছিল। বহু বছৰৰ পাছত চুটিগল্প, কবিতা আৰু নাটকসহ ধৰ্মনিৰপেক্ষ ৰচনাৰ বিকাশ ঘটে।^৩

উল্লেখনীয় অৱদানকাৰীসকল হ’ল:

• যেচায়া জেৰেঞ্জী মৱাচী (১৮৯২–১৯৮২): কবিতা আৰু গদ্য প্ৰকাশ কৰা প্ৰথম টুম্বুকা লেখকসকলৰ ভিতৰত এগৰাকী।
• এডৱাৰ্ড বনালা: টুম্বুকা ভাষাত নাটক আৰু চুটি গল্পৰ বাবে পৰিচিত।
• সমসাময়িক লেখকসকল: তেওঁলোকে টুম্বুকা আৰু ইংৰাজী ভাষা দুয়োটা ভাষাতে সাহিত্য ৰচনা কৰে। তেওঁলোকৰ ৰচনাত প্ৰায়ে পৰিচয়, ৰাজনীতি আৰু সাংস্কৃতিক ধাৰাবাহিকতাৰ বিষয়বোৰ প্ৰকাশ পায়।^১

গৱেষণা আৰু সংৰক্ষণ

বিংশ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা টুম্বুকা সাহিত্যৰ প্ৰতি পণ্ডিতসকলৰ আগ্ৰহ বৃদ্ধি পায়। গৱেষকসকলে মৌখিক পৰম্পৰাসমূহ নথিবদ্ধ কৰিছে, অভিধান সংকলন কৰিছে আৰু প্ৰবচন তথা লোককথাসমূহ বিশ্লেষণ কৰিছে। মালাউইৰ মযুজু বিশ্ববিদ্যালয় আৰু জাম্বিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ে টুম্বুকা সাংস্কৃতিক ঐতিহ্যৰ ওপৰত বিভিন্ন প্ৰকল্পত সহায় আগবঢ়াই আহিছে।^৪