জাকাত-আল-ফিতৰ

ইছলামত জাকাত আল-ফিতৰ বা জাকাত আল-ফিতৰা (মানৱ প্ৰকৃতিৰ দান)^১ হৈছে মুছলমান লোকে ৰমজানৰ শেষত প্ৰতিজন সক্ষম মুছলমানৰপৰা বিচৰা এক ধৰণৰ দাতব্য দান। ইয়াত দৰিদ্ৰ লোকসকলক ৰমজানৰ ৰোজাৰ অন্ত পেলোৱা উৎসৱ ঈদ আল-ফিতৰ উদ্‌যাপন কৰিবলৈ সক্ষম কৰিবলৈ মূল খাদ্য প্ৰদান কৰা হয়।

ৰমজানৰ শেষৰদিনা সূৰ্যাস্তৰপৰা আৰম্ভ হোৱা এই বাধ্যবাধকতা পাছদিনা ৰাতিপুৱা ঈদৰ নামাজ আৰম্ভ হোৱালৈকে চলি থাকে যদিও আগতেই দিয়া হ’ব পাৰে। ছাহাবা (মুহাম্মাদৰ চাহাবা) কিছুমানে ঈদ-উল-ফিতৰৰ কেইবাদিনো আগতেই সেই ধন পৰিশোধ কৰিছিল। আয় যিয়েই নহওক কিয় সকলোৰে বাবে প্ৰয়োজনীয় পৰিমাণ একে: পৰিয়ালৰ প্ৰতিজন সদস্যৰ বাবে এটা ছা' (আঠ মুঠি বা আজলি) খাদ্য, শস্য বা শুকান ফল বা সমতুল্য আৰ্থিক মূল্য।^১

শ্ৰেণীবিভাজন

জাকাত আল-ফিতৰ হৈছে এনে এক কৰ্তব্য যিটো প্ৰতিজন মুছলমানৰ ৱাজিব (প্ৰয়োজনীয়) বুলি গণ্য কৰা হয়, সেয়া পুৰুষ বা মহিলা, নাবালক বা প্ৰাপ্তবয়স্ক হওক, যেতিয়ালৈকে তেওঁলোকৰ হাতত তেনে কৰাৰ সামৰ্থ্য থাকে।

ইছলামিক পৰম্পৰা (ছুন্নাহ) অনুসৰি ইবনে উমৰে কৈছে যে ইছলামিক হজৰত মহম্মদে মুছলমানৰ ভিতৰত প্ৰতিজন দাস, মুক্ত মানুহ, পুৰুষ, মহিলা, ডেকা-বুঢ়াৰ ওপৰত জাকাত আল-ফিতৰ বাধ্যতামূলক কৰিছিল; শুকান খেজুৰৰ এটা চা' বা যৱৰ এটা চা'।

ঘৰৰ মুৰব্বীয়ে আন সদস্যসকলৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ধন দিব পাৰে। আবু ছাইদ আল খুদ্ৰীয়ে কয়।

“আমাৰ ডেকা-বুঢ়া, মুক্ত পুৰুষ আৰু দাসৰ হৈ আমি আল্লাহৰ ৰাছুলৰ (যাৰ ওপৰত ঈশ্বৰৰ শান্তি আৰু ৰহান হওক) জীৱনকালত শস্য, পনিৰ বা কিচমিচৰ এটা চা` উলিয়াইছিলোঁ।"

তাৎপৰ্য

ইছলামিক সমাজৰ ভিতৰত ধন-সম্পত্তিৰ প্ৰচলনত জাকাতে যি উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছে সেয়াও ছাদাকাত আল-ফিতৰেও পালন কৰিছে। কিন্তু ছাদাকাত আল-ফিতৰৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰতিজন ব্যক্তিয়ে নিজৰ আৰু নিজৰ নিৰ্ভৰশীল লোকৰপৰা কিমান দান-বৰঙনিৰ প্ৰয়োজন সেইটো হিচাপ কৰি সমাজৰ মাজলৈ গৈ এনে দান-বৰঙনিৰ যোগ্য লোকক বিচাৰি উলিয়াব লাগিব। এইদৰে ছাদাকাত আল-ফিতৰে সম্প্ৰদায়ৰ বান্ধোনৰ বিকাশত অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ধনীসকলে দৰিদ্ৰৰ প্ৰত্যক্ষ সংস্পৰ্শলৈ আহিবলৈ বাধ্য হয়, আৰু দুখীয়াক অত্যন্ত দৰিদ্ৰৰ সংস্পৰ্শলৈ অনা হয়। সমাজৰ বিভিন্ন স্তৰৰ মাজত হোৱা এই সংস্পৰ্শই ইছলামিক সম্প্ৰদায়ৰ ভিতৰত আত্মীয়তা আৰু প্ৰেমৰ প্ৰকৃত বান্ধোন গঢ়ি তোলাত সহায় কৰে আৰু যিসকলে নাই তেওঁলোকৰ প্ৰতি উদাৰ হ'বলগীয়াসকলক প্ৰশিক্ষণ দিয়ে।

উদ্দেশ্য

জাকাত আল-ফিতৰৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে দুখীয়াসকলক যোগান ধৰা যিটো তেওঁলোকে বাকী মুছলমানসকলৰ সৈতে ৰোজা ভংগৰ উৎসৱ (`ঈদ আল-ফিতৰ)^২ উদ্‌যাপন কৰিব পাৰে।

ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে:

1. ৰোজাদাৰৰ ওপৰত লেভি হিচাপে। এইটো হাদীছৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে: আল্লাহৰ নবীয়ে কৈছে, "ৰোজা মাহৰ উপবাসৰ গুণ পৃথিৱী আৰু আকাশৰ মাজত ওলমি থাকিব আৰু জাকাত আল-ফিতৰ নিদিয়াকৈ ইয়াক ঐশ্বৰিক সান্নিধ্যলৈ উত্থাপন কৰা নহ'ব।"
2. কোনো অশ্লীল কাম বা বাক্যৰপৰা ৰোজা ৰখাসকলক শুদ্ধ কৰা আৰু দুখীয়া আৰু আৰ্তজনক সহায় কৰা।
3. পিছৰ মতামত ইবনে আব্বাছৰ হাদীছৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ৰচনা কৰা হৈছে, "আল্লাহৰ হজৰত ৰাছুলুল্লাহ চাল্লাল্লাহু আলাইহি অছাল্লামে কোনো অশ্লীল কাম বা বাক্যৰপৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ, আৰু আৰ্তজনৰ বাবে খাদ্য যোগান ধৰাৰ উদ্দেশ্যে, ৰোজাৰ ওপৰত জাকাত আল-ফিতৰৰ নিৰ্দেশ দিছিল। ঈদৰ নামাজৰ আগত যিজনে ইয়াক আদায় দিয়ে, তাৰ বাবে ইয়াক জাকাত হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয় প্ৰাৰ্থনা।"^৩

চৰ্ত

জাকাত আল-ফিতৰ ৱাজিব আৰু ইয়াক এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত বিতৰণ কৰিব লাগিব। যদি কোনোবাই কোনো উচিত কাৰণ নোহোৱাকৈ সময়কাল বাদ দিয়ে তেন্তে তেওঁলোকে পাপ কৰিছে আৰু সেই সময়সীমা পূৰণ কৰিব লাগিব। এই ধৰণৰ দান-বৰঙনি ৰোজাৰ অন্তিম দিনত সূৰ্যাস্তৰপৰা ফৰজ হৈ পৰে আৰু ঈদৰ নামাজ আৰম্ভ হোৱালৈকে (অৰ্থাৎ পাছদিনা সূৰ্য্য উদয়ৰ কিছুসময়ৰ পাছত) ফৰজ হৈ থাকে। কিন্তু ওপৰত উল্লেখ কৰা সময়ছোৱাৰ আগতেই দিব পাৰি, কিয়নো চাহাবাহৰ বহুতেই (মহম্মদৰ চাহাবা) ঈদৰ দুদিনমান আগতে ছাদাকাহ আল-ফিতৰ দিছিল।^৪

ইছলামৰ প্ৰসাৰৰ পিছত ৰমজানৰ আৰম্ভণি আৰু মাজভাগৰপৰাই ফকীহসকলে ইয়াৰ ধন পৰিশোধৰ অনুমতি দিছিল যাতে ঈদৰদিনা জাকাত আল-ফিতৰ ইয়াৰ হিতাধিকাৰীসকলৰ ওচৰলৈ যায়। বিশেষকৈ ঈদৰ নামাজৰ পূৰ্বে বিতৰণ কৰাটো জোৰ দিয়া হয় যাতে লাভ কৰা আৰ্তজনে ঈদৰদিনা নিজৰ নিৰ্ভৰশীল লোকৰ যোগান ধৰিবলৈ ফিতাৰ ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।

নাফীয়ে উল্লেখ কৰিছে যে মহম্মদৰ সংগী ইবনে উমৰে ইয়াক গ্ৰহণ কৰাসকলক দিছিল আৰু মানুহে ইয়াক ঈদৰ এদিন বা দুদিন আগতে দিছিল।^৫

ইবনে উমৰে উল্লেখ কৰিছে যে মহম্মদে আদেশ দিছিল যে মানুহে (`ঈদ) নামাজ কৰিবলৈ যোৱাৰ আগতে ইয়াক (জাকাত আল-ফিতৰ) দিব লাগে।

যিজনে এই জাকাত আল-ফিতৰ সময়মতে দিবলৈ পাহৰি যায়, তেওঁ জাকাত আল-ফিতৰ হিচাপে গণ্য নহ’লেও যিমান পাৰি সোনকালে কৰিব লাগে।

হাৰ

বিভিন্ন আয়ৰ ব্ৰেকেট নিৰ্বিশেষে সকলোৰে বাবে জাকাতৰ পৰিমাণ একে। পৰিয়ালৰ প্ৰতিজন সদস্যৰ বাবে ন্যূনতম পৰিমাণ হ’ল এক চা` (আঠ মুঠি) খাদ্য, শস্য বা শুকান ফল। এই হিচাপ ইবনে উমৰৰ প্ৰতিৱেদনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছে যে মহম্মদে জাকাত আল-ফিতৰ বাধ্যতামূলক কৰিছিল আৰু শুকান খেজুৰৰ এটা চা` বা যৱৰ এটা চা`দ্বাৰা পৰিশোধ কৰিব লাগিব। হানাফী বিদ্যালয়ে ওপৰৰ ধনৰ সমতুল্য নগদ ধনৰ ৰূপত জাকাত আল-ফিতৰ দিয়াৰ অনুমতি দিয়ে, আনহাতে মালিকী, শ্বাফী আৰু হানবালি বিদ্যালয়ত ইয়াৰ অনুমতি নাই।^৬ নগদ ধনক ধন পৰিশোধৰ প্ৰকাৰ হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰাটো বিশ্বৰ বহুতো চৰকাৰী ফাটাও পৰিষদে গ্ৰহণ কৰা স্থিতি হৈ পৰিছিল।^৭৮

মহম্মদৰ এজন সংগী আবু ছাইদ আল-খুদ্ৰীয়ে কৈছিল, "নবীৰ সময়ত আমি ইয়াক (জাকাতল-ফিতৰ) খাদ্য, শুকান খেজুৰ, যৱ, কিচমিচ বা শুকান পনিৰৰ চা` হিচাপে দিছিলোঁ।"^৯ (গৰিষ্ঠসংখ্যক চুন্নী পণ্ডিতৰ মতে এজন চাআৰ ওজন প্ৰায় ২.৬ কিলোগ্ৰামৰপৰা ৩ কিলোগ্ৰামৰ ভিতৰত।

জাকাত আল-ফিতৰৰ বিতৰণ জাকাতৰ বিতৰণৰ সৈতে একে, আৰু ইয়াৰ বহল অৰ্থৰ ভিতৰত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। যিসকলে জাকাত আল-ফিতৰ লাভ কৰিব পাৰে তেওঁলোক হৈছে চুৰাত আল-তাওবাহত উল্লেখ কৰা আঠটা শ্ৰেণীৰ গ্ৰাহক, [৯:৬০]। ইয়াৰ ভিতৰত আছে:

• দুখীয়া,
• আৰ্তজনক,
• জাকা সংগ্ৰাহক,
• হৃদয়ৰ মিলন,
• বন্দী / দাস মুক্ত কৰা (আল-ৰিকাব মাচুল),
• ঋণী,
• যিসকলে কোনো ধৰ্মীয় কাম বা ঈশ্বৰৰ কোনো কাৰণত (ফী ছাবিলিল্লাহ)^১০ বা আল্লাহৰ পথত জেহাদৰ বাবে যুঁজিছে,^{১১১২১৩}
• ভ্ৰমণকাৰী।

জাকাত আল-ফিতৰ ওপৰত উল্লেখ কৰা শিতানবোৰলৈ যাব লাগিব। জাকাত আল-মাল এনেধৰণৰ আন কোনো কামৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰিব নোৱাৰি।