জল মহল

জলমহল ভাৰতৰ ৰাজস্থান ৰাজ্যৰ ৰাজধানী জয়পুৰ চহৰৰ মান সাগৰ হ্ৰদৰ মাজভাগত থকা এটা ৰাজপ্ৰসাদ। এই ৰাজপ্ৰসাদটো প্ৰথমে ১৬৯৯ চনৰ আশে-পাশে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল; পিছলৈ ১৮ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে আমেৰৰ মহাৰাজ দ্বিতীয় জয় সিংহই এই অট্টালিকা আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা হ্ৰদটো সংস্কাৰ আৰু বৃদ্ধি কৰে।

ৰাজপ্ৰসাদ

জলমহল প্ৰাসাদ হৈছে ৰাজপুত শৈলীৰ স্থাপত্য (ৰাজস্থানত সাধাৰণ) এক বৃহৎ পৰিসৰত স্থাপত্য প্ৰদৰ্শন। এই অট্টালিকাটোৰ পৰা মান সাগৰ হ্ৰদৰ বিশাল চিত্ৰময় দৃশ্য দেখা যায় যদিও স্থলভাগৰ পৰা নিৰ্জন হোৱাৰ বাবে ই সমানেই চাৰিওফালৰ নাহৰগড় ("বাঘৰ বাসস্থান") পাহাৰৰ পটভূমিৰ সন্মুখত হ্ৰদটোৰ পূব দিশৰ মান সাগৰ বান্ধৰ পৰা এটা দৃশ্যপটৰ কেন্দ্ৰবিন্দু। স্থানীয় বেলেগ শিলেৰে নিৰ্মিত এই ৰাজপ্ৰসাদটো তিনিমহলীয়া অট্টালিকা, তৃতীয় মহলাটো কেৱল ৰাজপ্ৰসাদৰ পূব দিশতহে আছে। ৰাজপ্ৰসাদৰ পশ্চিম দিশৰ পথৰ কাষৰ ৰাজহুৱা প্ৰমেনেডৰ পৰা পূব দিশটো দেখা নাযায়। পূব দিশৰ অতিৰিক্ত নিম্নস্তৰবোৰ হ্ৰদটো ভৰি পৰিলে পানীৰ তলত থাকে। জলমহলৰ টেৰেচৰ মজিয়াত বাগিচা আছে, আৰু বাগিচাখনত উত্তৰ, দক্ষিণ, পূব আৰু পশ্চিমমুখী চাৰিখন তিবাৰী আছে। বংগৰ ছাদৰ শৈলীৰ স্থাপত্যত তিবাৰী ডিজাইন কৰাৰ বিপৰীতে ছাদত থকা চাৰিখন অষ্টভুজ ছাত্ৰীয়ে কীৰ্তিচিহ্নটোৰ চুকবোৰ চিহ্নিত কৰিছে। ৰাজস্থান চৰকাৰৰ পুনৰুদ্ধাৰ প্ৰকল্পৰ অধীনত মেৰামতি কৰা পানী জমা হোৱাৰ ফলত (আৰ্দ্ৰতা বৃদ্ধিৰ বাবে প্লাষ্টাৰৰ কাম আৰু দেৱালৰ ক্ষতি)ৰ বাবে ৰাজপ্ৰসাদটো পূৰ্বতে ডুব যোৱাৰ লগতে আংশিকভাৱে লিক হোৱাৰ সন্মুখীন হৈছে।^১

জয়পুৰৰ উত্তৰ-পূব দিশত হ্ৰদ অঞ্চলটোক আগুৰি থকা পাহাৰবোৰত কোৱাৰ্টজাইট শিলৰ গঠন (মাটিৰ আৱৰণৰ পাতল তৰপ থকা) আছে, যিটো আৰাৱল্লী পাহাৰ ৰেঞ্জৰ অংশ। প্ৰকল্প এলেকাৰ কিছুমান অংশত পৃষ্ঠত থকা শিলৰ উন্মুক্ত অংশও অট্টালিকা নিৰ্মাণৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। উত্তৰ-পূব দিশৰ পৰা কনক বৃন্দাবন উপত্যকা, য’ত এটা মন্দিৰ কমপ্লেক্স বহি আছে, পাহাৰবোৰ লাহে লাহে হ্ৰদৰ পাৰৰ ফালে ঢাল খাইছে। হ্ৰদ অঞ্চলৰ ভিতৰত মাটিৰ ডাঠ আৱৰণ, উৰি যোৱা বালি আৰু জলজ পদাৰ্থৰে গঠিত। বিশেষকৈ পাহাৰীয়া অঞ্চলত বনাঞ্চলৰ ক্ষয়-ক্ষতিৰ ফলত মাটিৰ খহনীয়া হৈছে, যিটো বতাহ আৰু পানীৰ ক্ৰিয়াৰ ফলত আৰু বেছিকৈ বৃদ্ধি পাইছে। ফলত হ্ৰদটোত জমা হোৱা পলিয়ে হ্ৰদৰ বিচনাখন ক্ৰমান্বয়ে ওপৰলৈ তুলি লয়।^২ ৰাজপ্ৰসাদৰ টেৰেচত খিলানযুক্ত পথেৰে এখন বাগিচা নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। এই ৰাজপ্ৰসাদৰ প্ৰতিটো চুকত অৰ্ধ-অষ্টভুজ টাৱাৰ এটা মাৰ্জিত কুপোলাৰ সৈতে নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল।^৩

ৰাজপৰিয়ালৰ ছাত্ৰী আৰু সমাধি

হ্ৰদটোৰ বিপৰীতে গাইটোৰেত জয়পুৰৰ কিছুমান কাচৱাহা শাসকৰ দাহ মঞ্চৰ ওপৰত স্থাপন কৰা ছাট্ৰি আৰু সমাধি আছে। দ্বিতীয় জয় সিংহই এইবোৰ লেণ্ডস্কেপিং বাগিচাৰ ভিতৰত নিৰ্মাণ কৰিছিল।^৪ প্ৰতাপ সিং, দ্বিতীয় মাধো সিং আৰু দ্বিতীয় জয় সিং আদিৰ সন্মানত এই সমাধি স্থাপন কৰা হৈছে। দ্বিতীয় জয় সিংহৰ সমাধি মাৰ্বলৰ আৰু ইয়াত আকৰ্ষণীয় জটিল খোদিত শিল্পকৰ্ম আছে। ইয়াৰ এটা গম্বুজ আছে য'ত ২০টা খোদিত খুঁটা আছে।^১

পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্য

২০০৪ চনত ৰাজস্থান পৰ্যটন উন্নয়ন নিগমে 'জলমহল ৰিজৰ্টছ'ৰ সৈতে এটা চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে। এই চুক্তি অনুসৰি মান সাগৰ হ্ৰদ (যাৰ মাজত জলমহল অৱস্থিত) আৰু ইয়াৰ ১০০ একৰ ভূমি ৯৯ বছৰীয়া লীজত পৰ্যটনৰ বিকাশৰ বাবে প্ৰদান কৰা হয়।^৫ ২০০৫ চনৰ পৰা কোম্পানীটোৱে হ্ৰদটো চাফা কৰা, অঞ্চলটোৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰৰ পুনৰুজ্জীৱিত কৰা আৰু প্ৰাসাদটোৰ সংৰক্ষণৰ কাম কৰি আহিছে।

যুটীয়া খণ্ডৰ প্ৰকল্প

মান সাগৰ হ্ৰদৰ সংৰক্ষণ প্ৰকল্পটোত প্ৰায় ১.৫ বিলিয়ন টকা বিনিয়োগ কৰা হৈছে। এই প্ৰকল্পটোৰ সৈতে ৰাজস্থান চৰকাৰৰ গড়কাপ্টানি বিভাগ (PWD), জয়পুৰ উন্নয়ন কৰ্তৃপক্ষ (JDA) আৰু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পৰিৱেশ আৰু বন মন্ত্ৰালয় আদি জড়িত হৈ আছে।^৬

এই পুনৰুদ্ধাৰ কাৰ্যৰ ভিতৰত চহৰৰ নলাসমূহৰ পুনৰ বিন্যাস, হ্ৰদৰ পৰা পলস আঁতৰোৱা, আমেৰৰ পৰা মান সাগৰ বান্ধলৈ ২.৭ কিলোমিটাৰ পথ নিৰ্মাণ আৰু পৰিভ্ৰমী পক্ষীৰ বাবে তিনিটা বিশেষ দ্বীপ নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উপৰিও অঞ্চলটোত বৰ্ধিত নগৰীকৰণৰ বাবে হোৱা প্ৰদূষণ ৰোধ কৰিবলৈ বনাঞ্চল বৃদ্ধি কৰা হৈছে আৰু স্থানীয় উদ্ভিদ যেনে— দেশী বাবুল, অৰ্জুন, নিম আৰু আঁহত গছ আদি ৰোপণ কৰা হৈছে।^২৭

হ্ৰদৰ পানীৰ গুণগত মান উন্নত কৰিবলৈ 'বায়’ৰেমিডিয়েশ্যন' পদ্ধতি অৱলম্বন কৰা হৈছে। চহৰৰ নলাৰ অশোধিত পানী হ্ৰদত পেলোৱাৰ পৰিৱৰ্তে তাক পানী শোধন কেন্দ্ৰৰ জৰিয়তে পৰিষ্কাৰ কৰিহে হ্ৰদত এৰি দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে। হ্ৰদটোৰ পৰা প্ৰায় ৫,০০,০০০ ঘনমিটাৰ পলস আঁতৰাই তাক মথাউৰি শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰু পক্ষীৰ বাবে দ্বীপ সাজিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।^৮

বৰ্তমান জলমহল প্ৰাসাদৰ ভিতৰৰ অংশ দৰ্শনাৰ্থীৰ বাবে খোলা নাই।