খোটা (সম্প্ৰদায়)

খোটাসকল ভাৰতৰ পশ্চিমবংগ ৰাজ্যত বাস কৰা এটা চুন্নী মুছলমান সম্প্ৰদায়।

ইতিহাস

খোটা মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ উৎপত্তি নবাব আলিবৰ্দি খানৰ ৰাজত্বকালত বিহাৰ আৰু উত্তৰ প্ৰদেশৰ পৰা আহি বসতি স্থাপন কৰা কিছুমান পাঠান মুছলমান পৰিয়ালৰ পৰাই পোৱা যায়।^১ খোটা জনগোষ্ঠীৰ একাংশই বিশেষকৈ বিহাৰ ৰাজ্যৰ দৰভংগা আৰু মুজাফ্ফৰপুৰ জিলাৰ পৰাই উৎপত্তিৰ সূত্ৰপাত ঘটায়। ইয়াৰ ভিতৰত প্ৰচলিত উপাধিসমূহ হ’ল মূলতঃ খান, পাঠান, মিৰ, মিৰ্জা ইত্যাদি। এই উপাধিবোৰৰ উপৰিও শ্বেখ, মল্লিক আদিও উপস্থিত থাকে। বংগত তেওঁলোকৰ উপস্থিতি কেইবাটাও দশকৰ আগৰ আৰু ২০ শতিকাৰ সাহিত্যিক শৰৎচন্দ্ৰ চট্টোপাধ্যায়ৰ শ্ৰীকান্ত উপন্যাসত তেওঁলোকৰ উল্লেখ আছে।

ভৌগোলিক বিতৰণ

এওঁলোকে মূলতঃ মুৰ্ছিদাবাদ জিলাৰ মালদা আৰু ফাৰক্কা, ছামছেৰগঞ্জ, ৰঘুনাথগঞ্জ আৰু হৰিশ্চন্দ্ৰপুৰ, ৰাতুৱা আৰু মাণিকচাক ব্লকত বাস কৰে। বীৰভুম, মেদিনীপুৰ আৰু হুগলীৰ কিছু অংশতো এওঁলোক সিঁচৰতি হৈ থকা দেখা যায়।^২

সংস্কৃতি

খোটা মুছলমান সম্প্ৰদায়ৰ লোকসকলে সাধাৰণতে কোনো চুবুৰী বা গাঁৱত দলবদ্ধভাৱে বাস কৰে। তাত কেইটামান পৰিয়ালে মিলি ‘সমাজ’ বা ‘দশ’ গঠন কৰে। সমাজৰ মুৰব্বীক ‘চৰ্দাৰ’ বুলি কোৱা হয়। এইবোৰৰ বাহিৰেও সমাজত ‘মৰাল’ আৰু ‘ছৰিদাৰ’ নামৰ দুটা পদ আছে। জন্ম, বিবাহ আৰু মৃত্যুৰ লগত জড়িত সকলো অনুষ্ঠান সম্পন্ন কৰাৰ দায়িত্ব সমাজ বা দাসৰ জনসাধাৰণৰ। তদুপৰি সমাজৰ এই লোকসকলে পৰিয়াল আৰু মাটিৰ বিবাদো স্থানীয়ভাৱে চম্ভালে।

খোটা মুছলমান লোকসকল সাধাৰণতে অন্তঃবিবাহী মানুহ যদিও শেহতীয়াকৈ বিবাহ তেওঁলোকৰ বংশৰ বাহিৰতো ঘটা দেখা যায়। তেওঁলোকৰ নিজা লোক সংগীত, অন্ত্যেষ্টিক্ৰিয়া, বিবাহ আদি আছে যাৰ বৈশিষ্ট্য আৰু বৈশিষ্ট্য কেৱল নিজৰ সম্প্ৰদায়ৰ বাবেহে বৈশিষ্ট্য। এওঁলোকৰ খাদ্যৰ বিশেষ অভ্যাস যেনে কডোকা গিলাভাট, গুৰভট্টা, চিনাকা গিলাভাট, পালো আদি।^২

ভাষা

খোটা মুছলমান লোকে ঘৰত খোটা ভাষা কয়। তেওঁলোকৰ ভাষাৰ বৈচিত্ৰ্য যিটো হিন্দী-উৰ্দু আৰু বাংলাৰ একপ্ৰকাৰ মিশ্ৰিত উপভাষা। কিন্তু তেওঁলোক সকলোৱে দ্বিভাষিক আৰু বাংলা কথা কয় আৰু শিকে, কিয়নো খোট্টা ভাষাৰ কোনো লিখিত ৰূপ নাই। বৰ্তমান ভাষাটোৰ মাত্ৰ ইন্ট্ৰা কমিউনিটি কথোপকথনৰ মৰ্যাদা আছে। তেওঁলোকৰ শিক্ষাৰ মাধ্যম বৰ্তমান বাংলা।^২৩

বৰ্তমানৰ পৰিস্থিতি

পশ্চিমবংগ ৰাজ্যত খোটা মুছলমান লোকৰ মুঠ জনসংখ্যা প্ৰায় ১০ লাখ। সমাজৰ পৰম্পৰাগত বৃত্তি হৈছে খেতি। কিন্তু তেওঁলোকে জীৱিকাৰ বাবে ক্ষুদ্ৰ কৃষক, ভূমি শ্ৰমিক, প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক আদিৰ কামত পিছুৱাই যাবলগীয়া হয়।^২