আংগুলিমাল

আংগুলিমাল (আক্ষৰিক অৰ্থ: 'আঙুলিৰ হাৰ')^১২ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্যক্তিত্ব, বিশেষকৈ থেৰাভাদা পৰম্পৰাৰ ভিতৰত। বৌদ্ধ ধৰ্ম সংস্পৰ্শলৈ অহাৰ পাছত সম্পূৰ্ণৰূপে সলনি হৈ যোৱা নিৰ্দয় ডকাইত হিচাপে চিত্ৰিত আংগুলিমালক বুদ্ধৰ শিক্ষাৰ মুক্তিদায়ক শক্তি আৰু বুদ্ধ জ্ঞানৰ শিক্ষক হিচাপে উৎকৃষ্ট উদাহৰণ বুলি ধৰা দেখা যায়। আংগুলিমালক বৌদ্ধসকলে প্ৰসৱৰ "পৃষ্ঠপোষক সাধু" হিচাপে গণ্য কৰে আৰু দক্ষিণ আৰু দক্ষিণ-পূব এছিয়াত ইয়াক উৰ্বৰতাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়।

আংগুলিমালৰ কাহিনী পালি, সংস্কৃত, তিব্বতী আৰু চীনা ভাষাৰ অসংখ্য উৎসত পোৱা যায়। আংগুলিমালৰ জন্ম অহিংসক। শ্ৰাৱস্তিত এজন বুদ্ধিমান যুৱক হিচাপে ডাঙৰ-দীঘল হয় আৰু গুৰুৰ প্ৰিয় ছাত্ৰ হৈ পৰে। অৱশ্যে ঈৰ্ষাত সহপাঠী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে তেওঁক শিক্ষকৰ বিৰুদ্ধে থিয় কৰায়। আংগুলিমালৰপৰা মুক্তি পোৱাৰ প্ৰয়াসত শিক্ষকে তেওঁক পঢ়া-শুনা সম্পূৰ্ণ কৰিবলৈ মানুহৰ হাজাৰটা আঙুলি বিচাৰি মাৰাত্মক অভিযানত পঠিয়াই দিয়ে। এই অভিযান সম্পন্ন কৰিবলৈ চেষ্টা কৰি আংগুলিমাল এজন নিষ্ঠুৰ ডকাইত হৈ পৰে, যাৰ ফলত বহুতৰ মৃত্যু হয় আৰু সমগ্ৰ গাঁৱৰ মানুহ পলায়ন কৰে। অৱশেষত ইয়াৰ ফলত ৰজা পাচেনাদিয়ে, হত্যাকাৰীক ধৰিবলৈ সৈন্যবাহিনী পঠিয়ায়। ইফালে আংগুলিমালৰ মাকে হস্তক্ষেপ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে যদিও পুত্ৰই তেওঁকো হত্যাৰ চেষ্টা কৰে। বুদ্ধই অৱশ্যে ইয়াক ৰোধ কৰিবলৈ সক্ষম হয় আৰু নিজৰ শক্তি আৰু শিক্ষাৰ সহায়ত আংগুলিমালক সঠিক পথলৈ লৈ যায়। আংগুলিমাল বুদ্ধৰ অনুগামী হৈ পৰে আৰু ৰজা আৰু আন লোকক আচৰিত কৰি তেওঁৰ নিৰ্দেশনাত সন্ন্যাসী হয়। গাঁৱৰ মানুহে এতিয়াও আংগুলিমালৰ ওপৰত খং কৰে যদিও আংগুলিমালে সত্যৰ কাৰ্য্যৰ জৰিয়তে এগৰাকী মাতৃক প্ৰসৱৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰাত অৱস্থা কিছু উন্নত হয়।

পণ্ডিতসকলে তত্ত্ব আগবঢ়াইছে যে, আংগুলিমাল ধৰ্মান্তৰিত হোৱাৰ আগতে হয়তো হিংসুক দলৰ অংশ আছিল। ভাৰতবিজ্ঞানী ৰিচাৰ্ড গমব্ৰিচে তেওঁক তন্ত্ৰৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰূপৰ অনুগামী বুলি মত প্ৰকাশ কৰিছে যদিও এই দাবীক কেইবাজনো পণ্ডিতে প্ৰত্যাহ্বান জনাইছে।[3][4] বৌদ্ধসকলে আংগুলিমালক আধ্যাত্মিক পৰিৱৰ্তনৰ প্ৰতীক বুলি গণ্য কৰে আৰু তেওঁৰ কাহিনীটোক এনে এক শিক্ষা হিচাপে গণ্য কৰে যে সকলোৱে নিজৰ জীৱনটো ভালৰ দিশত সলনি কৰিব পাৰে, আনকি কম সম্ভাৱনাপূৰ্ণ লোকেও। ইয়াৰ ফলত ব্ৰিটেইনৰ চৰকাৰী বৌদ্ধ কাৰাগাৰৰ চেপলেন্সীয়ে তেওঁৰ নামেৰে তেওঁলোকৰ সংস্থাটোৰ নামকৰণ কৰিবলৈ অনুপ্ৰাণিত হয়। তদুপৰি ন্যায় আৰু পুনৰ্বাসনৰ বিদ্বান আলোচনাত আংগুলিমালৰ কাহিনীৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু ধৰ্মতত্ত্ববিদ জন থম্পছনে ইয়াক নৈতিক সংঘাতৰ সৈতে মোকাবিলা কৰাৰ এক উত্তম উদাহৰণ আৰু নৈতিকতাপূৰ্ণ জীৱন-যাপনৰ চেষ্টা হিচাপে লয়। আংগুলিমাল চিনেমা আৰু সাহিত্যৰ বিষয়-বস্তু হৈ আহিছে, একে নামৰ এখন থাই চিনেমাই তেওঁক প্ৰাচীন উৎস অনুসৰণ কৰি চিত্ৰিত কৰিছে আৰু সতীশ কুমাৰৰ দ্য বুদ্ধ এণ্ড দ্য টেৰৰিষ্ট নামৰ কিতাপখনে বিশ্বজুৰি হিংসাৰ যুদ্ধৰ প্ৰতি অহিংস সঁহাৰি হিচাপে কাহিনীটোক অভিযোজিত কৰিছে।

পাঠ্য উৎস আৰু এপিগ্ৰাফিক তথ্য

আংগুলিমালৰ কাহিনী থেৰাবাদ পৰম্পৰাত আটাইতকৈ বেছি পোৱা যায়।^৩ পালি ভাষাৰ প্ৰাৰম্ভিক কথাসমূহৰ দুখন গ্ৰন্থত আংগুলিমালৰ বুদ্ধৰ সৈতে প্ৰাৰম্ভিক সাক্ষাৎকাৰ আৰু তেওঁৰ ধৰ্মান্তৰকৰণৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে আৰু ইয়াত কাহিনীটোৰ আটাইতকৈ পুৰণি সংস্কৰণটো উপস্থাপন কৰা হৈছে বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।^৪৫ প্ৰথমটো হৈছে থেৰাগাথা, সম্ভৱতঃ দুয়োটাৰ ভিতৰত আটাইতকৈ পুৰণি,^৬ আৰু দ্বিতীয়টো হৈছে মজ্জিম নিকায়ৰ আংগুলিমাল সুত্ত।^৭ দুয়োখনতে আংগুলিমালৰ বুদ্ধৰ সৈতে হোৱা সাক্ষাৎকাৰৰ চমু বৰ্ণনা দিয়া আছে আৰু পিছলৈ কাহিনীটোত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা পটভূমিৰ তথ্যৰ বহুখিনি উল্লেখ কৰা হোৱা নাই (যেনে আংগুলিমাল এজন শিক্ষকৰ বচনত আবদ্ধ থকা)।^৮৯ পালি গ্ৰন্থৰ উপৰি সংস্কৃতৰপৰা উৎপত্তি হোৱা তিব্বতী আৰু চীনা গ্ৰন্থতো আংগুলিমালাৰ জীৱনৰ বৰ্ণনা পোৱা যায়।^১০১১ প্ৰাথমিক মুলাছাৰ্বস্তিভাদ ধাৰাৰ সংযুক্তগম নামৰ সংস্কৃত সংকলনটো, প্ৰাৰম্ভিক সৰ্বস্তিবাদ আৰু কাশ্যপীয়া ধাৰাৰদ্বাৰা দুখন চীনা গ্ৰন্থত (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব চতুৰ্থ–৫ম শতিকাত) কাহিনীটো অনুবাদ কৰা হৈছে আৰু ইয়াত কাহিনীৰ সংস্কৰণো সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে।^{১২১৩১৪} মহাসংঘীক ধাৰাৰ সংস্কৃত একত্তৰা আগমৰপৰা চীনা ভাষাত অনুবাদ কৰা এটা গ্ৰন্থও জনা যায়। ইয়াৰ উপৰি আংগুলিমালৰ বিষয়ে আন তিনিখন চীনা গ্ৰন্থও পোৱা গৈছে, যিবোৰৰ উৎপত্তি অজ্ঞাত যদিও প্ৰথম তিনিখন চীনা গ্ৰন্থৰপৰা পৃথক।^১৫

এই প্ৰাচীন গ্ৰন্থসমূহৰ উপৰি পিছৰ অনুবাদসমূহো আছে, যিবোৰ বুদ্ধঘোষৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব পঞ্চম শতিকা) বুলি কোৱা মজ্জিমা নিকায়ৰ টীকা আৰু ধম্মপালৰ (খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ শতিকা) বুলি কোৱা থেৰাগাথাৰ টীকাত পোৱা যায়।^১৬ এই দুই ধাৰাবাহিক ইটোৱে সিটোৰপৰা স্বাধীন যেন নালাগে: ধম্মপালে বুদ্ধঘোষৰ নকল বা নিবিড়ভাৱে ৰূপান্তৰ কৰা যেন লাগে, যদিও কিছুমান অসামঞ্জস্যৰ ব্যাখ্যা যোগ কৰিছে।^১৭১৮ আংগুলিমালৰ জীৱনৰ আদিম বিৱৰণীত আংগুলিমালৰ নিৰ্ভীক হিংসা আৰু ইয়াৰ বিপৰীতে বুদ্ধৰ শান্তিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হৈছে। পিছৰ বিৱৰণীসমূহে বৌদ্ধ মতবাদৰ সৈতে মিল নোহোৱা যিকোনো কথা অধিক বিশদভাৱে অন্তৰ্ভুক্ত আৰু স্পষ্ট কৰাৰ চেষ্টা কৰে।^১৯ উদাহৰণস্বৰূপে, এটা সমস্যা যিয়ে প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰাৰ সম্ভাৱনা আছে, সেয়া হ'ল হত্যাকাৰীৰপৰা জ্ঞানপ্ৰাপ্ত শিষ্যলৈ হঠাতে ৰূপান্তৰিত হোৱা—পৰৱৰ্তী বিৱৰণীসমূহে এই কথা ব্যাখ্যা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।^২০ পিছৰ বিৱৰণীসমূহত অধিক অলৌকিকতাও সন্নিৱিষ্ট কৰা হৈছে, আৰু বহুতো আখ্যানমূলক বিৱৰণৰ সৈতে ই কাহিনীটোৰ মূল কথাবোৰক ছাঁ পেলোৱাৰ প্ৰৱণতা থাকে।^২১ প্ৰাথমিক পালি কথাসমূহত (পালি: সুত্ত) আংগুলিমালৰ কাৰ্যৰ বাবে কেৱল নিষ্ঠুৰতাৰ বাহিৰে আন কোনো উদ্দেশ্যৰ ব্যৱস্থা কৰা হোৱা নাই।^২২ পিছৰ গ্ৰন্থসমূহে পিছৰ ধাৰাভাষ্যকাৰসকলে আংগুলিমালৰ চৰিত্ৰটোক "পুনৰুদ্ধাৰ" কৰাৰ প্ৰচেষ্টাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিব পাৰে, যাৰ ফলত তেওঁক এজন দুষ্ট হত্যাকাৰী হিচাপে নহয়, পৰিস্থিতিৰ আবদ্ধ হৈ থকা মৌলিকভাৱে ভাল মানুহ হিচাপে দেখা দিব পাৰে।^২৩২৪ কথা আৰু পদ্যৰ উপৰি জাতক কাহিনী, মিলিন্দপান্হা আৰু মঠৰ শাখাৰ কিছু অংশ আংগুলিমালৰ বিষয়ে লিখা আছে, লগতে পিছৰ মহাবংশৰ বুৰঞ্জীও আছে।^২৫

আংগুলিমালৰ জীৱনৰ সৈতে জড়িত আন ভাষাৰ পিছৰ গ্ৰন্থসমূহৰ ভিতৰত সতক নামৰ অৱদান গ্ৰন্থ^২৬ আৰু লগতে পৰৱৰ্তী সময়ত জ্ঞানী আৰু মূৰ্খৰ ওপৰত বক্তৃতা নামৰ কাহিনীৰ সংকলনও আছে, যিটো তিব্বতী আৰু চীনা ভাষাত বিদ্যমান।^২৭ চীনা তীৰ্থযাত্ৰীসকলৰ ভ্ৰমণৰ বিৱৰণীতো আংগুলিমালৰ বিষয়ে চমুকৈ উল্লেখ কৰা হৈছে।^২৮ আংগুলিমালৰ জীৱনৰ বৰ্ণনাৰ উপৰিও আংগুলিমালীয়া সূত্ৰ নামৰ মহাযান কথা আছে, যাক গৌতম বুদ্ধই আংগুলিমালক সম্বোধন কৰিছে। বুদ্ধ প্ৰকৃতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা বক্তৃতাৰ এটা গোট তথাগতগৰ্ভ সূত্ৰৰ ভিতৰত এইখন অন্যতম।^২২৯ চীনা গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা একে নামৰ আন এখন সূত্ৰ আছে, যিটো সূত্ৰ মদ্যপানৰ বিৰুদ্ধে বৌদ্ধ ধৰ্মৰ স্থিতি ৰক্ষা কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এই গ্ৰন্থখন অৱশ্যে পোৱা হোৱা নাই।^৩০ পাঠ্য প্ৰমাণৰ উপৰিও প্ৰাৰম্ভিক এপিগ্ৰাফিক প্ৰমাণো পোৱা গৈছে। আংগুলিমালাৰ চিত্ৰ অংকন কৰা আদিম ৰিলিফসমূহৰ ভিতৰত এটা প্ৰায় খ্ৰীষ্টপূৰ্ব তৃতীয় শতিকাৰ।^৩১

কাহিনী

পূৰ্বৰ অৱতাৰবোৰ

গ্ৰন্থসমূহত আংগুলিমালে বুদ্ধ গৌতমক লগ পোৱাৰ পূৰ্বে পূৰ্বৰ অৱতাৰৰ বৰ্ণনা কৰিছে। এই জীৱনত তেওঁ যক্ষলৈ পৰিণত হোৱা নৰভোজী ৰজা (পালি: যক্ষ, এক প্ৰকাৰৰ দানৱ; সংস্কৃত: যক্ষ),^৩২৩৩ সৌদাস নামেৰে জন্মগ্ৰহণ কৰাৰ কথা কিছুমান গ্ৰন্থত আছে।^৩৪ এটা মৃত কেঁচুৱাৰ মাংস পৰিৱেশন কৰি সৌদাসে মানুহৰ মাংস খোৱাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী হৈ উঠে। যেতিয়া তেওঁ আৰু অধিক বিচাৰে, তেতিয়া তেওঁৰ প্ৰজাসকলে নিজৰ সন্তানৰ সুৰক্ষাৰ বাবে চিন্তা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে আৰু তেওঁক নিজৰ ৰাজ্যৰ পৰা খেদি পঠিয়ায়।^৩৫ দানৱলৈ পৰিণত হৈ সৌদাসে এজন দেৱতাক লগ পায়, যিয়ে প্ৰতিশ্ৰুতি দিয়ে যে সৌদাসে আন এশ ৰজাক বলি দিলে ৰজাৰ মৰ্যাদা উদ্ধাৰ কৰিব পাৰিব।^৩৬ ৯৯ জন ৰজাক হত্যা কৰি সুতসোম নামৰ এজন ৰজাই সৌদাসৰ মন সলনি কৰি ধৰ্মপৰায়ণ মানুহ কৰি দিয়ে আৰু তেওঁ সকলো হিংসা ত্যাগ কৰে। গ্ৰন্থসমূহত সুতসোমক বুদ্ধৰ পূৰ্বৰ অৱতাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে,^৩৭৩৮ আৰু সৌদাসক আংগুলিমালৰ পূৰ্বৰ অৱতাৰৰ সৈতে চিনাক্ত কৰা হৈছে।^৩৯

একোত্তৰ আগমৰ মতে অৱশ্যে পূৰ্বৰ অৱতাৰত আংগুলিমাল এজন যুৱৰাজ, যাৰ শৌৰ্য আৰু বীৰ্যই তেওঁৰ শত্ৰুক বিৰক্ত কৰে। যেতিয়া তেওঁৰ শত্ৰুৱে তেওঁক হত্যা কৰে, তেতিয়া তেওঁ মৃত্যুৰ ঠিক আগতেই প্ৰতিজ্ঞা কৰে যে তেওঁ নিজৰ মৃত্যুৰ প্ৰতিশোধ ল’ব পাৰে, আৰু এজন প্ৰভুৰ নিৰ্দেশনাত ভৱিষ্যতৰ জীৱনত নিৰ্বাণ লাভ কৰিব পাৰে। এই সংস্কৰণত আংগুলিমালৰ হত্যাকাণ্ডক অতীত জীৱনত তেওঁৰ ওপৰত কৰা বেয়া কামৰ পৰিণতি হিচাপে ন্যায্যতা প্ৰদান কৰা হৈছে আৰু তেওঁৰ বলি হোৱা লোকসকলেও এসময়ত আংগুলিমালক কৰা ব্যৱহাৰৰ দৰেই দশা লাভ কৰে।^৪০

যৌৱন

বেছিভাগ গ্ৰন্থতে আংগুলিমালৰ জন্ম সাৱঠিত (শ্ৰাৱস্তী),^৪১, জাতিত গৰ্গ বংশৰ ব্ৰাহ্মণ (পুৰোহিত), তেওঁৰ পিতৃ ভগৱ কোশল ৰজাৰ পাৰিষদ আৰু মাতৃক মন্তানী বুলি কোৱা হয়।^৪২ ধাৰাবাহিক গ্ৰন্থ অনুসৰি শিশুটিৰ জন্মৰ সময়ত দেখা শংকাই (অস্ত্ৰৰ জিলিকণি আৰু আকাশত "ধূমকেতু সদৃশ নক্ষত্ৰমণ্ডল"ৰ আবিৰ্ভাৱ)^৪৩ ইংগিত দিয়ে যে শিশুটিৰ ভাগ্যত ডকাইত হোৱাৰ বিধান আছে।^৪৪৪৫ পিতৃয়ে ৰজাৰ বাবে শংকাৰ ব্যাখ্যা কৰি থাকোঁতে ৰজাই সুধিলে যে, শিশুটি অকলশৰীয়া ডকাইত হ’ব নে ডকাইতৰ চৰ্দাৰ হ’ব। যেতিয়া ভগৱে উত্তৰ দিয়ে যে, তেওঁ এজন অকলশৰীয়া ডকাইত হ'ব, তেতিয়া ৰজাই তেওঁক জীয়াই থাকিবলৈ দিয়ে।^৪৬

বুদ্ধঘোষে বৰ্ণনা কৰিছে যে, পিতৃয়ে শিশুটিৰ নাম অহিংসক ৰাখিছে, যাৰ অৰ্থ হৈছে 'নিৰাপদ'।^৪৭ এইটো অহিংসা (অহিংসা) শব্দৰ পৰা উদ্ভৱ হৈছে, কাৰণ তেওঁৰ জন্মৰ সময়ত কোনোৱেই আঘাত নাপায়, বেয়া শংকাৰ সত্ত্বেও।^২ ধম্মপালৰ টীকাত কোৱা হৈছে যে চিন্তিত ৰজাই প্ৰথমতে তেওঁক হিংসক ('ক্ষতিকাৰক') নাম দিছিল যদিও পিছলৈ নামটো সলনি কৰা হৈছে।^৪৮

ডাঙৰ হৈ অহিংসক সুদৰ্শন, বুদ্ধিমান আৰু সৎ স্বভাৱৰ ল’ৰা হৈ পৰিল।^৪৯৫০ মাক-দেউতাকে তেওঁক এজন সুপৰিচিত শিক্ষকৰ ওচৰত পঢ়িবলৈ তক্ষশীলালৈ পঠিয়াই দিয়ে। তাতে তেওঁ শিক্ষকৰ ঘৰত বিশেষ সুবিধা ভোগ কৰি পঢ়া-শুনাত পাৰদৰ্শিতা দেখুৱাই শিক্ষকৰ প্ৰিয় ছাত্ৰ হৈ পৰে। কিন্তু আন ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে অহিংসকৰ দ্ৰুত অগ্ৰগতিৰ বাবে ঈৰ্ষা বাঢ়ি যায় আৰু তেওঁৰ গুৰুক তেওঁৰ বিৰুদ্ধে কথা লগাই দিয়াৰ উপায় বিচাৰে।^৫১ সেই উদ্দেশ্যে তেওঁলোকে অহিংসকে গুৰু পত্নীৰ সৈতে অধিক মিলামিছা কৰা বুলি কথা উলিয়ালে।^৫২ অহিংসকক পোনপটীয়াকৈ আক্ৰমণ কৰিবলৈ অনিচ্ছুক বা অক্ষম, শিক্ষকে কয় যে, অহিংসকৰ প্ৰকৃত ব্ৰাহ্মণ হিচাপে প্ৰশিক্ষণ প্ৰায় সম্পূৰ্ণ হৈছে, কিন্তু তেওঁ এজন শিক্ষকক পৰম্পৰামতে আগবঢ়োৱা দক্ষিণা দিব লাগিব আৰু তাৰ পিছত তেওঁ নিজৰ শাস্তি প্ৰদান কৰিব। এই ভয়ংকৰ পুৰস্কাৰ বিচৰাৰ দ্বাৰা আংগুলিমালক হত্যা কৰা হ'ব বুলি ভাবি শিক্ষকে প্ৰত্যেকটো বেলেগ মানুহৰ পৰা হাজাৰটা আঙুলি লাগে বুলি দাবী কৰে।^৫৩৫৪ বুদ্ধঘোষৰ মতে, অহিংসকে এই কথাত আপত্তি কৰি কয় যে, তেওঁ শান্তিপূৰ্ণ পৰিয়ালৰ পৰা আহিছে, কিন্তু শেষত শিক্ষকে তেওঁক সেইটোৱে লাগিব বুলি কয়।^৫৫ কিন্তু আন সংস্কৰণ অনুসৰি অহিংসকে শিক্ষকৰ আদেশৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ নকৰে।^৫৬

আন এটা গল্প সংস্কৰণত শিক্ষকৰ পত্নীয়ে অহিংসকক ভুলাবলৈ চেষ্টা কৰে। যেতিয়া অহিংসকে তেওঁৰ আবেদন নাকচ কৰে, তেতিয়া গুৰুপত্নী ক্ষোভিত হয় আৰু গুৰুক কয় যে অহিংসকে তেওঁক প্ৰেম প্ৰস্তাৱ দিছে। পিছলৈয়ো কাহিনীটো একেদৰেই চলি আছে।^২৫৭

ডকাইত হিচাপে জীৱন

গুৰুৰ নিৰ্দেশ অনুসৰি আংগুলিমালে ঘাইপথত ৰৈ থকা ঘাতক হৈ পৰে। জালিনী নামৰ অৰণ্য এখনৰ শিলৰ ওপৰত বহি অপেক্ষা কৰে য'ৰ পৰা তেওঁ মানুহক পাৰ হৈ যোৱা দেখিব পাৰে আৰু তেওঁ সেই যাত্ৰীসকলক হত্যা কৰে বা আঘাত কৰে।^৫৮৫৯ তেওঁৰ এই কাৰ্যৰ বাবে অতি সোনকালেই তেওঁ কুখ্যাত হৈ পৰে।^৬০ যেতিয়া ৰাইজে সেই ৰাস্তা এৰাই চলিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে, তেতিয়া গাঁৱে-ভূঞে সোমাই মানুহক ঘৰৰ পৰা টানি টানি হত্যা কৰে। গোটেই গাঁওবোৰ পৰিত্যক্ত হৈ পৰিল।^৬১৬২ কিন্তু তেওঁ কেতিয়াও নিজৰ ভুক্তভোগীৰ পৰা কাপোৰ বা মণি-মুকুতা লোৱা নাই, কেৱল আঙুলিহে লয়।^৬৩ তেওঁ আক্ৰমণ কৰা নিৰ্যাতিতৰ সংখ্যাৰ হিচাপ ৰাখিবলৈ আঙুলিবোৰ ৰছীৰে মালা সাজি বান্ধি গছত ওলোমাই ৰাখে। কিন্তু চৰাইয়ে আঙুলিৰ পৰা মাংস খাবলৈ আৰম্ভ কৰাৰ বাবে তেওঁ আঙুলিবোৰ মালা হিচাপে পিন্ধিবলৈ আৰম্ভ কৰে। এইদৰে তেওঁক আংগুলিমাল বুলি জনা যায়, যাৰ অৰ্থ হৈছে 'আঙুলিৰ হাৰ'।^২৬৪ কিছুমান চিত্ৰত তেওঁক হাৰতকৈ আঙুলিৰে মূৰত পোছাক পিন্ধা বুলি চিত্ৰিত কৰা হৈছে।^৬৫

বুদ্ধৰ সৈতে সাক্ষাৎ

গাঁৱৰ জীৱিত লোকসকলে সেই অঞ্চলৰ পৰা পলায়ন কৰে আৰু কোশলৰ ৰজা পাচেনাদিৰ ওচৰত অভিযোগ কৰে।^৬৬৬৭ পাচেনাদিয়ে ইয়াৰ উত্তৰত ৫০০ সৈন্যৰ সৈন্যবাহিনী পঠিয়াই আংগুলিমালক আক্ৰমণ কৰিবলৈ আগবাঢ়ে।^৬৮ ইফালে আংগুলিমালৰ পিতৃ-মাতৃয়ে পাচেনাদিয়ে এজন আইন অপৰাধীক আক্ৰমণ কৰিবলৈ অহাৰ খবৰটো শুনিবলৈ পায়। যিহেতু আংগুলিমালৰ জন্ম হৈছিল কু-সংকেত লৈ, গতিকে তেওঁলোকে এই সিদ্ধান্তত উপনীত হয় যে সেয়া নিশ্চয় তেওঁলোকৰ পুত্ৰই। যদিও পিতৃয়ে এই ক্ষেত্ৰত হস্তক্ষেপ নকৰাটো পছন্দ কৰে, মাতৃ কিন্তু এই কথাত একমত নহয়।^৬৯৭০ পুত্ৰৰ প্ৰাণৰ শংকাত তেওঁ পুত্ৰক বিচাৰি ৰজাৰ উদ্দেশ্যৰ বিষয়ে সতৰ্ক কৰি দিবলৈ আৰু যত্ন ল’বলৈ ৰাওনা হয়।^৭১৭২ বুদ্ধই ধ্যান-দৃষ্টিৰ দ্বাৰা (পালি: abhiññā) অনুভৱ কৰে যে, আংগুলিমালে ৯৯৯ জন বাটৰুৱাক হত্যা কৰিছে, আৰু হাজাৰতম কৰিবলৈ এজন লোকক নিশ্চয় বিচাৰিছে।^৭৩ যদি সেইদিনা বুদ্ধই আংগুলিমালৰ সম্মুখীন হয়, তেন্তে আংগুলিমাল সন্ন্যাসী হ'ব আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত অভিন্না লাভ কৰিব।^৭৪ কিন্তু যদি আংগুলিমালে তাৰ পৰিৱৰ্তে মাকক হত্যা কৰে তেন্তে তেওঁ তেওঁৰ হাজাৰতম বলি হ'ব আৰু তেওঁক ৰক্ষা কৰিব নোৱাৰা হ'ব,^২৭৫ যিহেতু বৌদ্ধ ধৰ্মত মাতৃক হত্যা কৰাটো এজন ব্যক্তিয়ে কৰিব পৰা পাঁচটা আটাইতকৈ বেয়া কামৰ ভিতৰত অন্যতম বুলি গণ্য কৰা হয়।^৭৬৭৭

স্থানীয় গাঁৱৰ মানুহে নাযাবলৈ সঁকিয়াই দিয়াৰ পিছতো^৭৮৭৯ বুদ্ধই আংগুলিমালক বাধা দিবলৈ ৰাওনা হয়।^৮০। কোশলৰ অৰণ্যৰ মাজেৰে যোৱা বাটত আংগুলিমালে প্ৰথমে মাকক দেখা পায়।^২ কাহিনীটোৰ কিছুমান সংস্কৰণ অনুসৰি, তাৰ পিছত তেওঁৰ পুত্ৰৰ সৈতে মিলনৰ মুহূৰ্ত হয়, মাতৃয়ে তেওঁৰ বাবে খাদ্যৰ ব্যৱস্থা কৰে।^৮১ কিছু দ্বিধা-দ্বন্দ্বৰ অন্তত অৱশ্যে সি মাককেই নিজৰ হাজাৰতম ব্যক্তি কৰি লোৱাৰ সিদ্ধান্ত লয়। কিন্তু তাৰ পিছত যেতিয়া বুদ্ধও আহি পায়, তেতিয়া তেওঁ তাৰ পৰিৱৰ্তে বুদ্ধক হত্যা কৰিবলৈ ঠিৰাং কৰি লয়। তেওঁ তৰোৱালখন উলিয়াই, বুদ্ধৰ ফালে দৌৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। কিন্তু যদিও আংগুলিমালে যিমান পাৰে বেগেৰে দৌৰিছে, তথাপি শান্তভাৱে খোজ কাঢ়ি গৈ থকা বুদ্ধক লগ ধৰিব নোৱাৰে।^২ বুদ্ধই কিছুমান অলৌকিক সাফল্য (পালি: ইদ্ধি; সংস্কৃত: ঋদ্ধি) ব্যৱহাৰ কৰি আছে, যিয়ে আংগুলিমালক প্ৰভাৱিত কৰে:^৮২৮৩ এখন গ্ৰন্থত কোৱা হৈছে যে, এই শক্তিসমূহৰ জৰিয়তে বুদ্ধই যিখন পৃথিৱীত থিয় হৈ আছে, সেই পৃথিৱীখন সংকুচিত আৰু সম্প্ৰসাৰণ কৰে, যাৰ ফলত আংগুলিমালৰ দূৰত্ব বজাই ৰাখে।^৮৪ এই কথাই আংগুলিমালক ইমানেই বিমোৰত পেলায় যে তেওঁ বুদ্ধক খোজ কঢ়াটো বন্ধ কৰিবলৈ কয়। তেতিয়া বুদ্ধই কয় যে, তেওঁ নিজেই ইতিমধ্যে খোজ কঢ়া বন্ধ কৰিছে, এতিয়া আংগুলিমালেহে বন্ধ কৰিব লাগে:^২৮৫

আংগুলিমাল, মই থিয় হৈ আছোঁ (পালি: থিতা), সকলো সত্ত্বাৰ বাবে দণ্ড (পালি: দণ্ডা) এফালে ৰাখিছোঁ; কিন্তু আপুনি জীৱৰ ক্ষেত্ৰত অসংযত (পালি: asaññato); সেয়েহে মই থিয় হৈ আছোঁ, তুমি থিয় হৈ থকা নাই।^৮৬

আংগুলিমালে অধিক ব্যাখ্যা বিচাৰে; তাৰ পিছত বুদ্ধই কয় যে, এজন ভাল সন্ন্যাসীয়ে নিজৰ কামনা নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব লাগে।^৮৭ আংগুলিমাল বুদ্ধৰ উৎসাহভৰা মাতত আপ্লুত হয়,^৮৮ আৰু তেওঁ কৰা কামৰ বাবে অপৰাধবোধেৰে পীড়িত হয়।^৮৯ বুদ্ধৰ কথা শুনাৰ পিছত আংগুলিমালে নিজকে ধৰ্মান্তৰিত বুলি শ্ৰদ্ধাৰে ঘোষণা কৰে, ডকাইত হিচাপে নিজৰ জীৱন বন্ধ কৰাৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰে আৰু বৌদ্ধ মঠ-মন্দিৰত যোগদান কৰে।^{৯০৯১৯২} তেওঁক জেতবন মঠত ভৰ্তি কৰা হয়।^৯৩

সন্ন্যাসী জীৱন আৰু মৃত্যু

ইফালে ৰজা পাচেনাদি আংগুলিমালক হত্যা কৰিবলৈ ৰাওনা হয়। তেওঁ প্ৰথমে জেতবন মঠত বুদ্ধ আৰু তেওঁৰ অনুগামীসকলৰ ওচৰলৈ যাবলৈ যোৱাটো বন্ধ কৰে।^৯৪ তেওঁ বুদ্ধক নিজৰ কথা বুজাই কোৱাত বুদ্ধই সুধিলে যে, যদি তেওঁ এইটো আৱিষ্কাৰ কৰে যে আংগুলিমালে ঘাইপথৰ ডকাইত এজনৰ জীৱন ত্যাগ কৰি সন্ন্যাসী হৈছে তেন্তে ৰজাই কেনে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰিব। ৰজাই কয় যে তেওঁ তেওঁক প্ৰণাম কৰিব আৰু তেওঁৰ মঠৰ বৃত্তিত তেওঁক নিযুক্ত হোৱাৰ প্ৰস্তাৱ দিব। তাৰ পিছত বুদ্ধই কয় যে আংগুলিমাল তেওঁৰ পৰা মাত্ৰ কেইফুটমান দূৰতে বহি আছে, চুলি আৰু দাড়ি কাটিছে, তেওঁ এতিয়া বৌদ্ধ শ্ৰেণীৰ এজন সদস্য। ৰজাই বিস্মিত হোৱাৰ লগতে আনন্দিত হৈ আংগুলিমালক নিজৰ বংশ আৰু মাকৰ নামেৰে সম্বোধন কৰে (পালি: গগ্গা মন্তনীপুত্ত) আৰু আংগুলিমালাক বস্ত্ৰ সামগ্ৰী দান কৰিবলৈ আগবঢ়ায়। আংগুলিমালে অৱশ্যে উপহাৰ গ্ৰহণ নকৰে, কাৰণ তেওঁ তেতিয়া তপস্বী ধৰ্ম পালন কৰি আছে।^৯৫৯৬

শেষত ৰজাই আংগুলিমালক শাস্তি দিয়াটো বন্ধ কৰে। এই অংশটোৱে বৌদ্ধবিজ্ঞানী আন্দ্ৰে বেৰ’ৰ পৰ্যবেক্ষণৰ সৈতে একমত যে বুদ্ধ আৰু সেই সময়ৰ ৰজা আৰু শাসকসকলৰ মাজত পাৰস্পৰিক হস্তক্ষেপ নকৰাৰ এক অলিখিত চুক্তি আছিল।^৯৭

পিছলৈ আংগুলিমালে প্ৰসৱৰ সময়ত কঠিন প্ৰসৱকালীন যন্ত্ৰণাৰ সম্মুখীন হোৱা এগৰাকী নাৰীৰ সম্মুখীন হয়। আংগুলিমালে নাৰীগৰাকীৰ যন্ত্ৰণা গভীৰভাৱে অনুভৱ কৰি ইমানেই সহৃদয়তা অনুভৱ কৰে যে তেওঁ কেতিয়া ডকাইত আছিল সেই কথা পাহৰি গৈছিল।^{৯৮৯৯১০০} তেওঁ বুদ্ধৰ ওচৰলৈ গৈ সোধে যে নাৰীগৰাকীৰ কষ্ট লাঘৱ কৰিবলৈ তেওঁ কি কৰিব পাৰে। বুদ্ধই আংগুলিমালক নাৰীৰ ওচৰলৈ গৈ ক’বলৈ কয়:

ভনী, জন্মাৱধি মই কেতিয়াও ইচ্ছাকৃতভাৱে কোনো জীৱক জীৱনৰ কোনো অধিকাৰৰপৰা বঞ্চিত কৰা নাই। এই সত্যৰদ্বাৰা আপুনি ভাল হওক আৰু আপোনাৰ কেঁচুৱাটোও ভাল হওক।

তেতিয়া আংগুলিমালে বুদ্ধক ক’লে, তেওঁৰ বাবে এই কথা কোৱাটো অসত্য হ’ব, যাৰ উত্তৰত বুদ্ধই এই সংশোধিত স্তৱকটোৰে উত্তৰ দিছে:

ভনী, যেতিয়াৰপৰা মই সৎ হিচাপে জন্ম লৈ বাস কৰিছোঁ, তেতিয়াৰপৰাই মই কেতিয়াও ইচ্ছাকৃতভাৱে কোনো জীৱক জীৱনৰপৰা বঞ্চিত কৰিছোঁ, সেই কথা মনত নাই। এই সত্যৰদ্বাৰা আপুনি ভাল হওক আৰু আপোনাৰ কেঁচুৱাটোও ভাল হওক।^২ [জোৰ দিয়া হৈছে]

বুদ্ধই ইয়াত আংগুলিমালক তেওঁ সন্যাসীৰ জীৱন বাছি লোৱা কথাটোৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিছে,^২ ইয়াক দ্বিতীয় জন্ম বুলি বৰ্ণনা কৰিছে, যিটো তেওঁৰ পূৰ্বৰ জীৱনৰ সৈতে বিপৰীতমুখী।^{১০১১০২} জাতিৰ অৰ্থ জন্ম, কিন্তু পালি ধাৰাবাহিকত এই শব্দটোক বংশ বা বংশ (পালি: গট্টা) বুলিও উল্লেখ কৰা হৈছে। এইদৰে ইয়াত জাতি শব্দটোৱে বুদ্ধসকলৰ বংশ অৰ্থাৎ মঠৰ সম্প্ৰদায়কো বুজায়।^১০৩

আংগুলিমালে এই "সত্য কাৰ্য্য" কৰাৰ পাছত মহিলাগৰাকীয়ে নিৰাপদে নিজৰ সন্তানক জন্ম দিয়ে। এই পদটো পিছলৈ সুৰক্ষামূলক পদসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম হৈ পৰে, যাক সাধাৰণতে আংগুলিমালা পৰিত্ত বুলি কোৱা হয়।^{১০৪১০৫} থেৰাভাদা দেশসমূহৰ গৰ্ভৱতী মহিলাসকলৰ বাবে আশীৰ্বাদ দিয়াৰ সময়ত মঠৰ লোকসকলে এই গ্ৰন্থখন পাঠ কৰে^{১০৬১০৭} আৰু মঠৰ প্ৰশিক্ষণৰ অংশ হিচাপে প্ৰায়ে ইয়াক মুখস্থ কৰে।^১০৮ এইদৰে আংগুলিমালক ভক্তসকলে প্ৰসৱৰ "প্ৰতিষ্ঠানিক সাধু" হিচাপে গ্ৰহণ কৰা বহুলভাৱে দেখা পায়। আংগুলিমালক হত্যাকাৰীৰ পৰা নিৰাপদ প্ৰসৱ নিশ্চিত কৰা ব্যক্তিলৈ সলনি হোৱাটো এক বৃহৎ পৰিৱৰ্তন হৈছে।^১০৯

এই অনুষ্ঠানে আংগুলিমালক শান্তি লাভ কৰাত সহায় কৰে^৯৮। সত্যৰ কাৰ্য সম্পাদন কৰাৰ পাছত তেওঁক "নগৰবাসীক মৃত্যুৰ পৰিৱৰ্তে জীৱন দিয়া"^৯৮ দেখা যায় আৰু মানুহে তেওঁৰ ওচৰলৈ আহি তেওঁক দান-বৰঙণিৰ ব্যৱস্থা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।^১১০

অৱশ্যে ক্ষোভিত কেইজনমানে পাহৰিব নোৱাৰে যে তেওঁলোকৰ আপোনজনৰ মৃত্যুৰ বাবে তেওঁ জগৰীয়া আছিল। ভিক্ষাৰ বাবে খোজ কাঢ়ি যোৱাৰ সময়ত লাঠি আৰু শিলেৰে আক্ৰমণ কৰে। তেজ নিগৰা মূৰ, ফাটি যোৱা চোলা আৰু ভিক্ষাৰ ভঙা বাটি লৈ অংগুলিমালে মঠলৈ উভতি যাবলৈ সক্ষম হয়। বুদ্ধই আংগুলিমালক নিজৰ যন্ত্ৰণা সহনশীলতাৰে সহ্য কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে; তেওঁ ইংগিত দিয়ে যে আংগুলিমালে সেই কৰ্মৰ ফল লাভ কৰি আছে, যি নকৰিলে তেওঁ অন্যথাই নৰকলৈ যাবলগীয়া হ’লহেঁতেন।^{১১১২১১২} জ্ঞানপ্ৰাপ্ত শিষ্য হৈ আংগুলিমাল দৃঢ়মনা আৰু অটল হৈ থাকে।^২ বৌদ্ধ ধৰ্মৰ শিক্ষা অনুসৰি জ্ঞানপ্ৰাপ্ত শিষ্যসকলে কোনো নতুন কৰ্ম সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে, কিন্তু তথাপি তেওঁলোকে এসময়ত কৰা পুৰণি কৰ্মৰ প্ৰভাৱৰ বলি হ'ব পাৰে।^{১১৩১১৪} তেওঁৰ কৰ্মৰ প্ৰভাৱ অনিবাৰ্য, আনকি বুদ্ধয়ো ইয়াৰ সংঘটনত বাধা দিব নোৱাৰে।^১১৫

মঠত আংগুলিমালক ভৰ্তি কৰাৰ পিছত বুদ্ধই এটা নিয়ম জাৰি কৰে যে এতিয়াৰ পৰা কোনো অপৰাধীক সেই ক্ৰমত সন্ন্যাসী হিচাপে গ্ৰহণ কৰিব নালাগে।^{১১৬১১৭} বুদ্ধঘোষে কৈছে যে অংগুলিমালৰ সন্ন্যাসী হোৱাৰ কিছু সময়ৰ পিছতে মৃত্যু হয়।^{১১৮১১৯} তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত সন্ন্যাসীসকলৰ মাজত আলোচনাৰ সৃষ্টি হয় যে অংগুলিমালৰ মৃত্যুৰ পিছৰ গন্তব্যস্থান কি? বুদ্ধই যেতিয়া অংগুলিমালে নিৰ্বাণ লাভ কৰিছে বুলি কয়, তেতিয়া এই কথাই কিছুমান সন্ন্যাসীক আচৰিত কৰি তোলে। তেওঁলোকে ভাবে যে ইমানবোৰ মানুহক হত্যা কৰা এজন ব্যক্তিয়ে এতিয়াই নিৰ্বাণ লাভ কৰাটো কেনেকৈ সম্ভৱ। বুদ্ধই উত্তৰ দিয়ে যে বহু বেয়া কাম কৰাৰ পিছতো এজন ব্যক্তিয়ে ভাল দিশলৈ পৰিৱৰ্তন আৰু জ্ঞান লাভ কৰাৰ সম্ভাৱনা থাকে।^১২০