হুপ টেম

হুপ টেম (ইংৰাজী ভাষা: Hup taem বা hoop taem) (থাই ভাষা: ฮูปแต้ม; অৰ্থ: ছবি অঁকা) হ’ল এক ইচান লোককলাৰ শৈলী। এই দেৱাল চিত্ৰসমূহ বৌদ্ধ মন্দিৰৰ 'অৰ্ডিনেশ্বন হল' বা চিমত পোৱা যায়। কিছুমান হুপ টেম পৰম্পৰাগত থাই আৰু লান চাং শৈল্পিক ৰীতিৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত, কিন্তু চাং টেম (ช่างแต้ม) নামৰ স্থানীয় শিল্পীসকলে সৃষ্টি কৰা ইচান লোক কলা শৈলীটোত কম উপাদানৰ সৈতে সৰল কৌশল ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই হুপ টেম দেৱাল চিত্ৰসমূহ বেছিভাগ উত্তৰ থাইলেণ্ডৰ খন কেন, ৰয় এট আৰু মহা সাৰাখাম প্ৰদেশত পোৱা যায়।

ব্যুৎপত্তি

হুপ টেম শব্দৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হ’ল ইচান ভাষাত "ছবি অঁকা"। ইচান ভাষাত হুপ হ’ল থাই শব্দ ৰূপৰ দৰে একে, যাৰ অৰ্থ 'ছবি'; আনহাতে টেম মানে ৰঙীন প্ৰলেপেৰে ছবি অঁকা বা বোলোৱা।^১

শৈলী

উত্তৰ-পূব থাইলেণ্ডৰ ইচান অঞ্চলৰ দেৱাল চিত্ৰকলাৰ তিনিটা আঞ্চলিক "স্কুল" বা ধাৰা আছে। ইয়াৰ ভিতৰত খন কেন, মহা সাৰাখাম, কালাচিন আৰু ৰয় এট আদি অভ্যন্তৰীণ প্ৰদেশসমূহৰ হুপ টেমত অন্য অঞ্চলৰ শৈল্পিক প্ৰভাৱ আটাইতকৈ কমকৈ পৰা দেখা যায়।^২ খন কেনৰ ৱাট ছানুৱান ৱাৰী পট্টনাৰামত দেখা পোৱাৰ দৰে, এই অঞ্চলৰ হুপ টেমত এটা বগা পটভূমিত সীমিত ৰং ব্যৱহাৰ কৰাৰ প্ৰৱণতা থাকে। ইয়াৰ গঠন শৈলী এনেকুৱা যে কোনোবাই ভৱনটোৰ চাৰিওফালে ঘূৰি ফুৰোঁতে চুটি কেপচনৰ সৈতে পেনেলবোৰ "পঢ়িব" পাৰে।^৩ দেৱাল চিত্ৰসমূহত মানুহ, দেৱতা আৰু জন্তুৰ ভংগীবোৰে ছাঁ পুতলা খেলৰ ৰীতি অনুসৰণ কৰে, য’ত নায়কসকলক বেছিভাগেই কাতি কৰি (profile) আৰু আনক সম্পূৰ্ণ বা তিনি-চতুৰ্থাংশ মুখমণ্ডলৰ সৈতে দেখুওৱা হয়।^৪ মনোৰঞ্জন আৰু নৈতিক শিক্ষাৰ উদ্দেশ্যে এই দেৱাল চিত্ৰসমূহত প্ৰায়ে কিছুমান ধেমেলীয়া দৃশ্যও অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।^৫ হুপ টেমত ব্যৱহৃত তুলিকাৰ টানবোৰ সাধাৰণতে গধুৰ আৰু পোনপটীয়া হয়। ইয়াত ব্যৱহৃত ৰঙবোৰৰ ভিতৰত নীলা, ইণ্ডিগো, সেউজীয়া আৰু মুগা ৰঙৰ প্ৰাচুৰ্য থাকে, যিবোৰ স্থানীয়ভাৱে উপলব্ধ প্ৰাকৃতিক উৎসৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হয়।^১

১৯৫৭ চনৰ পৰা, হুপ টেমৰ শৈলী চাং টেম বা স্থানীয় শিল্পীসকলৰ স্ব-শিক্ষিত "নাইভ আৰ্ট"ৰ পৰা আঁতৰি আহি অধিক পৰম্পৰাগতভাৱে শিক্ষিত শিল্পীসকলৰ হাতলৈ গৈছে।^৬ নতুন মন্দিৰৰ দেৱাল চিত্ৰবোৰে বেছিভাগেই বেংককৰ এজন ধৰ্মীয় প্ৰকাশক চ’ থাম্মফাকডি এণ্ড ছন্সৰ দ্বাৰা প্ৰস্তুত কৰা ছবিবোৰ অনুসৰণ কৰে। এই পৰম্পৰাগত হুপ টেম সংৰক্ষণ আৰু নথিবদ্ধ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা ১৯৮০-ৰ দশকত শিল্পী পাইৰোট চামোচন (ไพโรจน์ สโมสร) আৰু স্থপতিবিদ ৱিৰোট শ্ৰীচুৰো (วิโรฒ ศรีสุโร)ৰ দ্বাৰা আৰম্ভ হৈছিল। ১৯৮৯ চনত পাইৰোটে কৰা এটা মন্দিৰৰ সমীক্ষাত ৭৪ টা স্থানত হুপ টেম দেৱাল চিত্ৰ চিনাক্ত কৰা হৈছিল। ইয়াৰে ১৫ টা স্থানত চিমৰ বাহিৰ আৰু ভিতৰ উভয়তে দেৱাল চিত্ৰ আছিল। সমীক্ষাটোত এইটোও লক্ষ্য কৰা হৈছিল যে খন কেন, মহা সাৰাখাম আৰু ৰয় এটত হুপ টেম লোককলাৰ শৈলী আটাইতকৈ বেছি প্ৰচলিত আছিল; যাৰ তুলনাত মেকং নদীৰ পাৰৰ বাবে উবন ৰাষ্টচথানিৰ ওচৰৰ হুপ টেমত থাইলেণ্ডৰ অন্যান্য অঞ্চল বা লাওছৰ অধিক প্ৰভাৱ দেখা গৈছিল।^৭

বিষয়বস্তু

যদিও হুপ টেমত সাধাৰণতে পৰম্পৰাগত বৌদ্ধ ধৰ্মগ্ৰন্থসমূহ চিত্ৰায়িত কৰা হয় (যেনে ৱেচান্টাৰা জাতক, মহানিপাত জাতক আৰু অন্যান্য জাতকৰ কাহিনীসমূহ); লগতে নৰকৰ দৃশ্য আৰু পৰম্পৰাগত মহাকাব্য যেনে ফ্ৰা লাক ফ্ৰা ৰাম আৰু ছাং চিনক্সায় আদিও দেখুওৱা হয়। স্থানীয় জীৱন আৰু সম্প্ৰদায়ৰ দৃশ্যবোৰো ইয়াত সাধাৰণতে চিত্ৰিত কৰা দেখা যায়।^৮ এইবোৰে পৰম্পৰাগতভাৱে এক "ধৰ্মীয় মাধ্যম" হিচাপে কাম কৰে, যিয়ে দৰ্শকক বিভিন্ন ধাৰণা, নৈতিক নীতি আৰু ধৰ্মীয় মতবাদ প্ৰদান কৰে।^৯

কিছুমান সমসাময়িক থাই শিল্পীয়ে হুপ টেমৰ পৰা অনুপ্ৰাণিত হৈ লোক দেৱাল চিত্ৰৰ আৰ্হি আৰু ধাৰণাসমূহ তেওঁলোকৰ কামত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছে;^১০ উদাহৰণস্বৰূপে, বেংকক আৰ্ট বিয়েনেলে ২০১৮ ত প্ৰদৰ্শিত "দ্য এডভেঞ্চাৰ অৱ চিনক্সায়" নামৰ দেৱাল চিত্ৰখন, যিখন ইচান আৰু লাওছৰ শিল্পীসকলৰ এটা গোট 'হুপটাম লাওছ-থাই'ৰ দ্বাৰা সৃষ্টি কৰা হৈছিল।^১১

বাহ্যিক সংযোগ

• বৌদ্ধ দেৱাল চিত্ৰত গণতন্ত্ৰৰ সন্ধান
• ইচান কিউবিজম: ইচান লোক কলাৰ পুনৰুজ্জীৱন
• হুপ টেম: থাই উত্তৰ-পূব পৰম্পৰাৰ পৰা সমসাময়িক চিত্ৰকলালৈ, চিলপাকৰ্ন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আৰ্ট চেন্টাৰৰ প্ৰদৰ্শনী