সংস্কৃত সাহিত্য

সংস্কৃত সাহিত্যই (Sanskrit Literature, সংস্কৃত: संस्कृत साहित्य) ব্যাপকভাৱে সংস্কৃত ভাষা ভাষাৰ সকলো সাহিত্যকে সামৰি লৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত বৈদিক সংস্কৃত নামেৰে জনাজাত আদি-ভাৰত-আৰ্য্য ভাষাৰ প্ৰাচীন প্ৰমাণিত বংশধৰত ৰচিত গ্ৰন্থ, ধ্ৰুপদী সংস্কৃতৰ গ্ৰন্থৰ লগতে সংস্কৃতৰ কিছুমান মিশ্ৰিত আৰু অমান্য ৰূপও অন্তৰ্ভুক্ত।^১২ পুৰণি ভাষাৰ সাহিত্য ১৫০০ আৰু ১০০০ খ্ৰীষ্টপূৰ্বৰ ভিতৰত ঋকবেদৰ ৰচনাৰ পৰা আৰম্ভ হয়, তাৰ পিছত খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ষষ্ঠ বা চতুৰ্থ শতিকাৰ আশে-পাশে ব্যাকৰণবিদ পাণিনিৰ সময়লৈকে অন্যান্য বৈদিক গ্ৰন্থ (যাৰ পিছত ধ্ৰুপদী সংস্কৃত গ্ৰন্থসমূহ ক্ৰমান্বয়ে নিয়মত পৰিণত হয়) ৰচিত হয়।

বৈদিক সংস্কৃত বৈদিক ধৰ্মৰ বিস্তৃত লিটাৰ্জিকেল (ৰাজহুৱা উপাসনা) গ্ৰন্থৰ ভাষা, আনহাতে ধ্ৰুপদী সংস্কৃত হৈছে প্ৰধান ভাৰতীয় ধৰ্ম, বিশেষকৈ হিন্দু ধৰ্ম, কিন্তু বৌদ্ধ, জৈন ধৰ্মৰ সৈতে জড়িত বহুতো বিশিষ্ট গ্ৰন্থৰ ভাষা।^৩}} কিছুমান সংস্কৃত বৌদ্ধ গ্ৰন্থ সংস্কৃতৰ এটা সংস্কৰণতো ৰচনা কৰা হয় যাক প্ৰায়ে বৌদ্ধ সংকৰ সংস্কৃত বা বৌদ্ধ সংস্কৃত বুলি কোৱা হয়, য'ত সংস্কৃতৰ অন্য ৰূপত পোৱা নোপোৱা বহুতো মধ্য ভাৰতীয় (প্ৰকৃত) উপাদান আছে।^৪

সংস্কৃত সাহিত্যৰ প্ৰাৰম্ভিক ৰচনাসমূহ পাণ্ডুলিপি ৰূপত লিখাৰ আগতে শতিকাজুৰি মৌখিক পৰম্পৰাৰ জৰিয়তে প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল।^৫।^৬৭৮

প্ৰায়বোৰ সংস্কৃত গ্ৰন্থ প্ৰাচীন ভাৰতত ৰচনা কৰা হৈছিল যদিও আন কিছুমান গ্ৰন্থ মধ্য এছিয়া, পূব এছিয়া বা দক্ষিণ-পূব এছিয়াত ৰচনা কৰা হৈছিল।

সংস্কৃত সাহিত্য বিশাল আৰু এই সাহিত্যই ধৰ্মীয় শাস্ত্ৰ, বিভিন্ন ধৰণৰ কবিতা (যেনেঃ মহাকাব্য আৰু গীতি), নাটক আৰু আখ্যানমূলক গদ্য সামৰি লোৱা হৈছে। ইয়াৰ উপৰিও ধৰ্মনিৰপেক্ষ আৰু কাৰিকৰী বিজ্ঞান আৰু কলাক সামৰি লোৱা গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰচনাসমূহো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। ইয়াৰে কিছুমান বিষয় হ’ল- আইন আৰু ৰীতি-নীতি, ব্যাকৰণ, ৰাজনীতি, অৰ্থনীতি, চিকিৎসা বিজ্ঞান, জ্যোতিষ-জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান, গাণিতিক, জ্যামিতি, সংগীত, নৃত্য, নাটক, যাদু আৰু ভৱিষ্যদ্বাণী, যৌনতা। ^৯

ধ্ৰুপদী সংস্কৃত সাহিত্য অধিক বৈচিত্ৰ্যময় আৰু ইয়াত তলত উল্লেখ কৰা ধাৰাসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে: শাস্ত্ৰ (হিন্দু, বৌদ্ধ আৰু জৈন), মহাকাব্য, দৰবাৰ কবিতা (কাব্য), গীতি, নাটক, ৰোমাঞ্চ, সাধুকথা, উপকথা, ব্যাকৰণ, নাগৰিক আৰু ধৰ্মীয় আইন (ধৰ্ম), ৰাজনীতি আৰু ব্যৱহাৰিক জীৱন বিজ্ঞান, প্ৰেম আৰু যৌন সম্পৰ্ক বিজ্ঞান (কাম), দৰ্শন, চিকিৎসা বিজ্ঞান, জ্যোতিৰ্বিজ্ঞান, জ্যোতিষ আৰু গণিত আৰু বিষয়-বস্তুৰ ক্ষেত্ৰত ই বহুলাংশে ধৰ্মনিৰপেক্ষ।^১০ আনহাতে,আংশিকভাৱে পাণিনিৰ দৰে সংস্কৃত ব্যাকৰণবিদ আৰু তেওঁৰ ধাৰাভাষ্যকাৰৰ প্ৰভাৱৰ বাবেই ধ্ৰুপদী সংস্কৃত ভাষা বহু বেছি আনুষ্ঠানিক আৰু সমজাতীয় আছিল।

মধ্যযুগীয় ভাৰতীয় ধৰ্মীয় সাহিত্যৰ বাবে সংস্কৃত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভাষা আছিল। প্ৰাক্-আধুনিক হিন্দু সাহিত্য আৰু দৰ্শনৰ বেছিভাগেই সংস্কৃতত আছিল আৰু বৌদ্ধ সাহিত্যৰ এটা উল্লেখযোগ্য অংশ ধ্ৰুপদী সংস্কৃত বা বৌদ্ধ সংকৰ সংস্কৃততো লিখা হৈছিল।^১১ এই সংস্কৃত বৌদ্ধ গ্ৰন্থসমূহৰ বহুতো পিছলৈ চীনা বৌদ্ধ নীতি আৰু তিব্বতী নীতিলৈ অনুবাদৰ ভিত্তি আছিল।^১২১৩ তত্বৰ্থসূত্ৰৰ দৰে বহুতো জৈন গ্ৰন্থও সংস্কৃতত ৰচিত হৈছিল।

ত্ৰয়োদশ শতিকাত উত্তৰ ভাৰতত ইছলাম শক্তিৰ আক্ৰমণে ভাৰতীয় সংস্কৃত পণ্ডিতসকলৰ যথেষ্ট ক্ষতিসাধন কৰে। ভাৰতৰ ওপৰত ইছলাম শক্তিৰ আধিপত্যই অৱশেষত এই পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ ভাষাৰ অৱক্ষয়ত অৰিহণা যোগাইছিল। কাৰণ মুছলমান শাসকসকলে মধ্যপ্ৰাচ্যৰ ভাষাসমূহক প্ৰচাৰ কৰিছিল।^{১৪১৫১৬} কিন্তু সংস্কৃত ভাষা সমগ্ৰ ভাৰততে প্ৰচলিত হৈয়েই আছে। ৰীতি-নীতি, ধৰ্মীয় আচাৰ-ব্যৱহাৰ, পণ্ডিত, শিল্প, আৰু অন্যান্য ভাৰতীয় পৰম্পৰাত ইয়াৰ ব্যৱহাৰ হয়। ^১৭

টোকা

• ৰেনেছাঁৰ পিছৰে পৰা সংস্কৃতিৰ ইতিহাসত অষ্টাদশ শতিকাৰ শেষৰ ফালে সংস্কৃত সাহিত্যৰ আৱিষ্কাৰৰ দৰে বিশ্বব্যাপী তাৎপৰ্য্যৰ কোনো পৰিঘটনা হোৱা নাই" - মেকডনেল
• বৈদিক ৰচনাসমূহৰ শৈলী অধিক সহজ আৰু স্বতঃস্ফূৰ্ত হোৱাৰ বিপৰীতে পিছৰ ৰচনাসমূহৰ শৈলীত ঠাট্টা-মস্কৰা, অহংকাৰ আৰু দীঘলীয়া যৌগসমূহৰ প্ৰচুৰতা আছে। অলংকাৰবোৰ অধিক প্ৰচুৰ আৰু জটিল। সময়ৰ লগে লগে কাব্যিক আৰু ব্যাকৰণৰ নিয়মবোৰ অধিক কঠোৰভাৱে পালন কৰা হয়।' - আয়েংগাৰ
• বিশিষ্ট সংস্কৃতবিদ ছাৰ উইলিয়াম জোনছক সংস্কৃত গ্ৰন্থৰ সংস্কৰণ (কালিদাসৰ ঋতুসংহাৰ) ছপা কৰা প্ৰথমজন ব্যক্তি বুলি কোৱা হয়।