ষ্টোইকবাদ

ষ্টোইকবাদ (Stōicismus,; Στωικισμός, ) হ'ল এক দাৰ্শনিক আন্দোলন আৰু জীৱন জীয়াই থকাৰ এক ব্যাৱহাৰিক নিৰ্দেশিকা, যিয়ে দৈনিক আত্ম-অনুশাসন আৰু নৈতিক উন্নতিৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।^১ ইয়াৰ উৎপত্তি প্ৰাচীন গ্ৰীচৰ হেল্লেনীয়া যুগত হৈছিল আৰু ৰোমীয়া সাম্ৰাজ্যৰ যুগত ই ব্যাপকভাৱে প্ৰসাৰিত হৈছিল।^২ প্ৰাচীন স্তোয়িকসকলে বিশ্বাস কৰিছিল যে ব্ৰহ্মাণ্ডখন যুক্তি বা ল'গ'ছ অনুসৰি পৰিচালিত হয়,^৩ যাৰ ফলত ই যুক্তিসংগত বাৰ্তালাপ, অদ্বৈতবাদী পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু প্ৰকৃতিবাদী নীতিশাস্ত্ৰৰ আদৰ্শৰে গঠিত পৃথিৱীখনৰ এক একীকৃত ধাৰণা প্ৰদান কৰে।^৪ এই আদৰ্শসমূহেৰে সৎ গুণ বা গুণৰাজী গঠিত হয়, যিটো স্তোয়িকসকলৰ 'এক সু-যুক্তিসংগত জীৱন-যাপন কৰা'ৰ লক্ষ্যৰ বাবে অপৰিহাৰ্য।^৫

স্তোয়িক দৰ্শনক পৰম্পৰাগতভাৱে তিনিটা আন্তঃসংযোগকাৰী শাখাত বিভক্ত কৰা হৈছে: তৰ্কশাস্ত্ৰ, পদাৰ্থ বিজ্ঞান আৰু নীতিশাস্ত্ৰ। স্তোয়িক তৰ্কশাস্ত্ৰই বচন, যুক্তি আৰু সত্য-অসত্যৰ মাজৰ পাৰ্থক্য নিৰূপণৰ জৰিয়তে অত্যন্ত সচেতন যুক্তিবাদৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে। ষ্টোইকবাদত দাৰ্শনিক বাৰ্তালাপ সৰ্বোপৰি, য'ত মনটোৱে নিজৰ সৈতেই এক যুক্তিসংগত কথোপকথনত লিপ্ত থাকে বুলি ধাৰণা কৰা হয়।^৬ স্তোয়িক নীতিশাস্ত্ৰই সৎ গুণক সৰ্বোচ্চ মংগল হিচাপে কেন্দ্ৰ কৰে, আৰু আজীৱন সমৃদ্ধি (এউদাইম'নীয়া) অৰ্জন কৰাৰ বাবে আৱেগিক আত্ম-নিয়ন্ত্ৰণ, এক শান্ত সমস্যা-সমাধানকাৰী মানসিক অৱস্থা আৰু যুক্তিসংগত বিচাৰৰ চৰ্চা কৰে। একে সময়তে, প্ৰবল আৱেগ, উদ্বেগ আৰু অসুৰক্ষিতাবোধক বিপথে পৰিচালিত প্ৰতিক্ৰিয়া হিচাপে গণ্য কৰা হয়, যাক আত্ম-অনুশাসিত অভ্যাসৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰণ কৰা উচিত। প্ৰাচীন প্ৰাচ্য-পাশ্চাত্য দৰ্শনৰ সকলো ধাৰাৰ ভিতৰত ষ্টোইকবাদে সম্পূৰ্ণ প্ৰণালীবদ্ধ হোৱাৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ দাবী কৰিছিল।^৭ স্তোয়িক নীতিশাস্ত্ৰৰ মূল কথা আছিল প্ৰকৃতিৰ সৈতে সংগতি ৰাখি জীয়াই থকাৰ ধাৰণা, যাৰ অৰ্থ আছিল নিজৰ জীৱনক নিজৰ যুক্তিবোধ আৰু ব্ৰহ্মাণ্ডৰ যুক্তিসংগত শৃংখলাৰ সৈতে একত্ৰিত কৰা।^৮

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩০০ শতিকাৰ ওচৰা-উচৰি কিতিয়নীয়া জেন'ৰদ্বাৰা প্ৰাচীন আথিনাৰ আগ'ৰাত ষ্টোইকবাদৰ ভেটি প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু খ্ৰীষ্টীয় ৩য় শতিকালৈকে সমগ্ৰ গ্ৰীক-ৰোমীয়া বিশ্বত ই বিকশিত হৈছিল। ষ্টোইকবাদৰ উত্থান ঘটিছিল ক্যুনিক পৰম্পৰাৰপৰা আৰু এখন অংকিত স্তম্ভশালা বা স্তআ পৈকিলেত ৰাজহুৱা শিক্ষাদানৰ জৰিয়তে ই জনপ্ৰিয়তা লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ অনুগামীসকলৰ ভিতৰত ৰোমান সম্ৰাট মাৰ্কুছ আউৰেলিউছ অন্যতম আছিল।

আৰিস্ত'তেলীয় পদ তৰ্কশাস্ত্ৰৰ লগতে স্তোয়িকসকলে বিকশিত কৰা বচনাত্মক তৰ্কশাস্ত্ৰৰ প্ৰণালীটো ধ্ৰুপদী বিশ্বৰ তৰ্কশাস্ত্ৰৰ দুটা বৃহৎ প্ৰণালীৰ ভিতৰত অন্যতম আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩য় শতিকাত স্তোয়িক বিদ্যালয়ৰ তৃতীয়জন প্ৰধান ব্যক্তি খ্ৰ্যুছিপ্প'ছৰদ্বাৰা ই বহুখিনি নিৰ্মিত আৰু গঢ় লৈ উঠিছিল। খ্ৰ্যুছিপ্প'ছৰ তৰ্কশাস্ত্ৰ পদ তৰ্কশাস্ত্ৰতকৈ পৃথক আছিল কাৰণ ই পদৰ পৰিৱৰ্তে বচনৰ বিশ্লেষণৰ ওপৰত আধাৰিত আছিল। খ্ৰীষ্টীয় চতুৰ্থ শতিকাত খ্ৰীষ্টধৰ্ম ৰাষ্ট্ৰীয় ধৰ্মত পৰিণত হোৱাৰ পিছত ষ্টোইকবাদৰ পতন ঘটে, যদিও জ্ঞানবাদ বৰ্তি আছিল আৰু ইয়াত ষ্টোইকবাদ তথা প্লাত'নবাদৰ উপাদানসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত আছিল।

তাৰ পিছৰেপৰা ইয়াৰ পুনৰুত্থান ঘটিছে, বিশেষকৈ নৱ-জাগৰণ (নব্য-ষ্টোইকবাদ) আৰু সমসাময়িক যুগত।^৯ ইয়াৰ প্ৰভাৱ ছেনেকা আৰু এপিক্তেতুছৰ দৰে ৰোমান চিন্তাবিদসকললৈকে প্ৰসাৰিত হৈছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত খ্ৰীষ্টধৰ্ম আৰু নৱ-জাগৰণৰ নব্য-ষ্টোইকবাদ আন্দোলনক প্ৰভাবিত কৰিছিল। ষ্টোইকবাদে তৰ্কশাস্ত্ৰৰ পৰৱৰ্তী বিকাশক গঢ় দিছিল আৰু আধুনিক জ্ঞানাত্মক চিকিৎসা পদ্ধতিসমূহক অনুপ্ৰাণিত কৰিছিল।

ষ্টোইকবাদৰ মূল নীতিসমূহ

ষ্টোইক দৰ্শনৰ ভেটি কেইটামান সৰল কিন্তু শক্তিশালী নীতিৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত:

• নিয়ন্ত্ৰণৰ বিভাজন: ষ্টোইকবাদৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষাটো হ'ল আমি কি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰোঁ আৰু কি নোৱাৰোঁ, তাৰ পাৰ্থক্য বুজি পোৱা। আমাৰ চিন্তা, আমাৰ সিদ্ধান্ত আৰু আমাৰ প্ৰতিক্ৰিয়াবোৰ সম্পূৰ্ণ আমাৰ নিয়ন্ত্ৰণত থাকে। আনহাতে, বতৰ, আন মানুহৰ আচৰণ বা অতীতৰ ঘটনাবোৰ আমাৰ নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰত। যিবোৰ কথা আমাৰ নিয়ন্ত্ৰণত নাই, সেইবোৰক লৈ চিন্তা কৰি সময় নষ্ট কৰাটো অৰ্থহীন।
• সজগুণেই শ্ৰেষ্ঠ সম্পদ: ষ্টোইকসকলৰ মতে, বাহ্যিক সম্পদ যেনে— ধন, সুখ্যাতি বা ক্ষমতা প্ৰকৃত সুখৰ কাৰণ হ'ব নোৱাৰে। প্ৰকৃত সুখ নিহিত থাকে আমাৰ চৰিত্ৰ আৰু সজগুণৰ মাজত। তেওঁলোকে চাৰিটা মূল সজগুণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়ে: প্ৰজ্ঞা, সাহস, ন্যায় আৰু আত্মনিয়ন্ত্ৰণ।
• আৱেগৰ পৰিচালনা: ষ্টোইকবাদে আৱেগহীন হ'বলৈ নকয়, বৰঞ্চ আৱেগৰ দাস নহৈ আমাৰ চিন্তাধাৰাক শুদ্ধ কৰি পৰিচালনা কৰিবলৈহে শিকায়। ধ্বংসাত্মক আৱেগ যেনে খং, ভয় বা অত্যধিক দুখৰপৰা মুক্ত হৈ মানসিক শান্তি বজাই ৰখাটোৱেই ইয়াৰ লক্ষ্য।^১০

প্ৰধান দাৰ্শনিকসকল

ষ্টোইকবাদক জনপ্ৰিয় কৰাত তিনিগৰাকী ৰোমান দাৰ্শনিকৰ অৱদান অনস্বীকাৰ্য:

• মাৰ্কাছ অৰেলিয়াছ: এজন ৰোমান সম্ৰাট, যাৰ ব্যক্তিগত দিনলিপি "Meditations" আজিও বিশ্বৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ হিচাপে পৰিচিত।
• চেনেকা: এজন ৰাজনীতিবিদ আৰু নাট্যকাৰ, যিয়ে জীৱনৰ অনিশ্চয়তা আৰু সময়ৰ সদ্ব্যৱহাৰৰ বিষয়ে গভীৰ চিন্তা আগবঢ়াইছিল।
• এপিক্টেটাছ: এজন দাসৰপৰা দাৰ্শনিক হোৱা ব্যক্তি, যিয়ে প্ৰমাণ কৰিছিল যে মানুহৰ স্বাধীনতা কেৱল মানসিক দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰতহে নিৰ্ভৰশীল।

বৰ্তমান সময়ত প্ৰাসংগিকতা

বৰ্তমান যুগৰ ব্যস্ততা, প্ৰতিযোগিতা আৰু মানসিক চাপৰ মাজত ষ্টোইকবাদৰ প্ৰাসংগিকতা ক্ৰমান্বয়ে বৃদ্ধি পাইছে। মানসিক হতাশাগ্ৰস্ততা আৰু অস্থিৰতা দূৰ কৰিবলৈ আজিৰ প্ৰজন্মই ষ্টোইক দৰ্শনৰ আশ্ৰয় লৈছে। আধুনিক মনোবিজ্ঞানৰ 'কগনিটিভ বিহেভিয়াৰেল থেৰাপী' বহু পৰিমাণে এই ষ্টোইক নীতিৰ ওপৰতেই আধাৰিত, যিয়ে মানুহক নেতিবাচক চিন্তাধাৰা সলনি কৰি এক সুস্থ জীৱন গঢ়াত সহায় কৰে। ষ্টোইকবাদ হৈছে জীৱনৰ প্ৰত্যাহ্বানবোৰক সাহসেৰে মুখা-মুখি হোৱাৰ এক মানসিক অস্ত্ৰ। ই আমাক পৰিস্থিতিক দোষাৰোপ কৰাৰ সলনি, নিজৰ মানসিক স্থিৰতা বজাই ৰাখি কৰ্মত মনোনিৱেশ কৰিবলৈ অনুপ্ৰেৰণা যোগায়। জীৱনৰ ধুমুহাৰ মাজতো কেনেকৈ স্থিৰ আৰু অবিচলিত হৈ থাকিব পাৰি, সেয়াই হ'ল ষ্টোইকবাদৰ প্ৰকৃত শিক্ষা।