শিক্ষাদান

শিক্ষাদান বা পাঠদান (ইংৰাজী ভাষা: Teaching) হৈছে এজন শিক্ষকৰ দ্বাৰা কোনো এক শিক্ষানুষ্ঠানৰ শিকাৰু, ছাত্ৰ-ছাত্ৰী বা অন্য কোনো শ্ৰোতা বা দৰ্শকক বিভিন্ন দক্ষতা (জ্ঞান, কাৰ্যকাৰী দক্ষতা আৰু আন্তঃব্যক্তিগত দক্ষতা) প্ৰদান বা হস্তান্তৰ কৰাৰ উদ্দেশ্যে চলোৱা এক প্ৰক্ৰিয়া। শিক্ষাদান কাৰ্যটো শিকন প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে ওতপ্ৰোতভাৱে জড়িত, যিটো হৈছে শিক্ষাৰ্থীসকলে এই জ্ঞান আয়ত্ত কৰাৰ এক কাৰ্যকলাপ।^১ ব্যাপক অৰ্থত শিক্ষাদান হৈছে শিক্ষাৰ এক অংশ।^২৩

পেচা

এজন শিক্ষক (ইংৰাজী ভাষা: Teacher; আনুষ্ঠানিকভাৱে শিক্ষাবিদ বুলিও কোৱা হয়) হৈছে এনে এজন ব্যক্তি যিয়ে শিক্ষাদান কাৰ্যৰ জৰিয়তে ছাত্ৰ-ছাত্ৰী বা শিকাৰুক জ্ঞান, অৰ্হতা বা সজ গুণ আহৰণ কৰাত সহায় কৰে।

অনানুষ্ঠানিকভাৱে শিক্ষকৰ ভূমিকা যিকোনো ব্যক্তিয়েই গ্ৰহণ কৰিব পাৰে (যেনে— কোনো সহকৰ্মীক এটা বিশেষ কাম কেনেকৈ কৰিব লাগে দেখুৱাই দিয়াৰ সময়ত)। কিছুমান দেশত স্কুলীয়া বয়সৰ ল’ৰা-ছোৱালীক আনুষ্ঠানিক পৰিৱেশৰ (যেনে স্কুল বা কলেজ) পৰিৱৰ্তে অনানুষ্ঠানিক পৰিৱেশত, যেনে পৰিয়ালৰ ভিতৰতে শিক্ষা প্ৰদান কৰা হ’ব পাৰে (গৃহশিক্ষা)। অন্য কিছুমান পেচাতো উল্লেখনীয় পৰিমাণে শিক্ষাদান কাৰ্য জড়িত হৈ থাকিব পাৰে (যেনে— যুৱ কৰ্মী, ধৰ্মগুৰু বা পাষ্টৰ)।

অধিকাংশ দেশতে ছাত্ৰ-ছাত্ৰীক আনুষ্ঠানিকভাৱে শিক্ষাদান কৰাৰ কাৰ্যটো সাধাৰণতে দৰমহা পোৱা বৃত্তিধাৰী শিক্ষকৰ দ্বাৰা সম্পন্ন কৰা হয়। এই প্ৰবন্ধটোত প্ৰধানকৈ সেইসকল ব্যক্তিৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হৈছে যিসকলক এটা আনুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ প্ৰেক্ষাপটত (যেনে— বিদ্যালয় বা প্ৰাথমিক আনুষ্ঠানিক শিক্ষা বা প্ৰশিক্ষণৰ আন কোনো স্থানত) আনক শিক্ষাদান কৰিবলৈ মূল ভূমিকা হিচাপে নিয়োগ কৰা হয়।

প্ৰশিক্ষণ

প্ৰশিক্ষণ (ইংৰাজী ভাষা: Training) হৈছে কোনো এক নিৰ্দিষ্ট ব্যৱহাৰিক তথা উপযোগী অৰ্হতা (মানৱ সম্পদ)ৰ সৈতে জড়িত যিকোনো দক্ষতা, জ্ঞান বা শাৰীৰিক সুস্থতা আনক শিক্ষাদান কৰা, অথবা নিজৰ বা আনৰ মাজত বিকশিত কৰা এক প্ৰক্ৰিয়া। প্ৰশিক্ষণৰ নিৰ্দিষ্ট লক্ষ্য হৈছে এজন ব্যক্তিৰ সামৰ্থ্য, ক্ষমতা, উৎপাদনশীলতা আৰু কাৰ্যদক্ষতাৰ উন্নতি সাধন কৰা। ই শিক্ষানবিছি বা কাম শিকাৰ মূল আধাৰ গঠন কৰে আৰু প্ৰযুক্তি প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ (কাৰিকৰী মহাবিদ্যালয় বা পলিটেকনিক বুলিও জনাজাত) পাঠ্যক্ৰমৰ মুখ্য অংশ প্ৰদান কৰে। কোনো এটা ব্যৱসায় (বৃত্তি), জীৱিকা বা পেচাৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰাথমিক প্ৰশিক্ষণৰ উপৰিও, সমগ্ৰ কৰ্মজীৱনত দক্ষতা বজাই ৰাখিবলৈ, উন্নত কৰিবলৈ আৰু নৱীকৰণ কৰিবলৈ প্ৰাৰম্ভিক অৰ্হতাৰ পাছতো প্ৰশিক্ষণ অব্যাহত থাকিব পাৰে। কিছুমান পেচা আৰু জীৱিকাৰ সৈতে জড়িত ব্যক্তিয়ে এই ধৰণৰ প্ৰশিক্ষণক পেচাদাৰী বিকাশ বুলি অভিহিত কৰিব পাৰে। প্ৰশিক্ষণ বুলিলে কোনো এক নিৰ্দিষ্ট অৰ্হতা যেনে— ক্ৰীড়া, যুদ্ধ কলা, সামৰিক প্ৰয়োগ আৰু অন্যান্য কিছুমান জীৱিকাৰ সৈতে জড়িত শাৰীৰিক সুস্থতাৰ বিকাশকো বুজায়। নিৰ্দিষ্ট, সময়ভিত্তিক আৰু প্ৰত্যাহ্বানমূলক লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰি সকলো ধৰণৰ প্ৰশিক্ষণ পদ্ধতি উন্নত কৰিব পৰা যায়। ই এক জোখিব পৰা ফলাফলৰ সৈতে কোনো এটা বিষয়ত ক্ৰমান্বয়ে পাৰদৰ্শিতা লাভ কৰাত সহায় কৰে।^৪

মানৱৰ বাহিৰে অন্য প্ৰাণীৰ ক্ষেত্ৰত শিক্ষাদান

মানসিকতাবাদী সংজ্ঞাৰ বাবে শিক্ষাদানক কেৱল মানুহৰ এক অনন্য বৈশিষ্ট্য বুলি গণ্য কৰা হৈছিল। প্ৰকৃততে, মনোবিজ্ঞানত শিক্ষাদানক তথ্য, আচৰণ আৰু/বা দক্ষতা হস্তান্তৰ কৰাৰ বাবে শিক্ষকজনৰ এক উদ্দেশ্য বা অভিৰুচি হিচাপে সংজ্ঞায়িত কৰা হয়। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে শিক্ষকজনে সম্ভাৱ্য শিকাৰুজনৰ জ্ঞানৰ স্তৰ মূল্যায়ন কৰাৰ প্ৰয়োজন আছে, যাৰ দ্বাৰা মনৰ তত্ত্ব ক্ষমতা প্ৰদৰ্শন কৰিব পাৰি। যিহেতু মানৱৰ বাহিৰে অন্য প্ৰাণীৰ মনৰ তত্ত্ব আৰু উদ্দেশ্য মূল্যায়ন কৰাটো কঠিন (বা অসম্ভৱ), সেয়েহে শিক্ষাদান কাৰ্যক কেৱল মানুহৰ বাবে অনন্য বুলি ধৰা হৈছিল।^৫

অৱশ্যে, যদি শিক্ষাদানক তাৰ কাৰ্যৰ দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰা হয়, তেন্তে মানৱ-বিহীন প্ৰজাতিসমূহৰ মাজতো ইয়াৰ উপস্থিতিৰ মূল্যায়ন কৰাটো সম্ভৱ। কেৰো আৰু হাউছাৰে^৬ এটা কাৰ্য্যবাদী সংজ্ঞাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। এটা আচৰণক শিক্ষাদান হিচাপে চিহ্নিত কৰিবলৈ তিনিটা চৰ্ত পূৰণ হ’ব লাগিব:

• "শিক্ষক"জনৰ আচৰণ কেৱল এজন অনভিজ্ঞ ব্যক্তিৰ উপস্থিতিতহে পৰিলক্ষিত হ'ব লাগিব।
• এই আচৰণৰ বাবে শিক্ষকজনৰ এটা ব্যয় বা লোকচান হ'ব লাগিব, বা অন্ততঃ কোনো প্ৰত্যক্ষ লাভ হ'ব নালাগিব।
• আচৰণটোৰ সম্ভাৱ্য পৰিণতি হ'ব লাগিব শিকাৰুজনৰ বাবে এক শিক্ষণ লাভ বা জ্ঞান বৃদ্ধি।

অধিক পঢ়ক

• Cordier, Mary Hurlbut. (1992). Schoolwomen of the prairies and plains: personal narratives from Iowa, Kansas, and Nebraska, 1860s-1920s. University of New Mexico Press. ISBN 9780826313843
• Elsbree, Willard S. (1939). The American Teacher: Evolution of a Profession in a Democracy. American Book Company. ISBN 9780837139210
• Parkerson, Donald H.; Parkerson, Jo Ann. (2008). The American Teacher: Foundations of Education. Routledge, Taylor & Francis. ISBN 9780203895122
• Wyman, Andrea. (1997). Rural Women Teachers in the United States: A Sourcebook. The Scarecrow Press, Inc. ISBN 9780810831568