মুখৰা আৰু মোহৰা

মুখৰা/মোহৰা (দেৱনাগৰী: मुखड़ा/मोहरा; ইংৰাজী: Mukhra/Mohra) হৈছে ভাৰতীয় ধ্ৰুপদী সংগীতত ব্যৱহৃত এক বিশেষ ধৰণৰ সাংগীতিক বাক্যাংশ যি তবলা আৰু অন্যান্য তালবাদ্যত প্ৰয়োগ কৰা হয়। এই বাক্যাংশসমূহে তালৰ সম (১ম মাত্ৰা)ৰ দিশে এক চমৎকাৰ উত্তেজনা সৃষ্টি কৰে আৰু তিহাইৰ সৈতে বা তিহাই অবিহনে ব্যৱহাৰ হ'ব পাৰে।^১

শাব্দিক অৰ্থ

মুখৰা শব্দৰ শাব্দিক অৰ্থ হৈছে "মুখ", "আগভাগ" বা "মুখমণ্ডল।" আনহাতে, মোহৰা শব্দৰ অৰ্থ হৈছে "আগভাগ" বা "মুখ।" ^২ এই নামকৰণৰ কাৰণ হৈছে এই বাক্যাংশসমূহে সাধাৰণতে কোনো সংগীত ৰচনাৰ আৰম্ভণিত বা গুৰুত্বপূৰ্ণ স্থানত ব্যৱহাৰ হয়।

সংজ্ঞা আৰু বৈশিষ্ট্য

মুখৰা আৰু মোহৰা হৈছে কেডেন্সিয়েল (cadential) বাক্যাংশ যি তালৰ সমৰ দিশে গঢ় লৈ উঠে।^২ এই বাক্যাংশসমূহ সাধাৰণতে চুটি হয়, যদিও কেতিয়াবা দীঘল হ'বও পাৰে। যেতিয়া মুখৰা চুটি হয়, ই পশ্চিমীয়া জনপ্ৰিয় সংগীতৰ ড্ৰাম ফিলৰ দৰে কাৰ্য সম্পাদন কৰে - ই উত্তেজনা সৃষ্টি কৰে আৰু তাৰ পাছত সমত শেষ হৈ সমাধানৰ সৃষ্টি কৰে।^২

মুখৰা আৰু মোহৰাৰ পাৰ্থক্য

কিছুমান সংগীতজ্ঞৰ মতে মুখৰা আৰু মোহৰা একেই বস্তু। কিন্তু আন কিছুমানৰ মতে ইহঁতৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে। যিসকলে পাৰ্থক্য স্বীকাৰ কৰে, তেওঁলোকৰ মতে:

• মোহৰাত অৱশ্যেই তিহাই থাকিব লাগিব
• মুখৰাত তিহাই নাথাকিলেও হয়^২

তথাপি, ছোটেলাল মিশ্ৰৰ পৰম্পৰাত মুখৰা আৰু মোহৰা একেই বস্তু বুলি গণ্য কৰা হয়।^২

প্ৰকাৰভেদ

৪-মাত্ৰাৰ মুখৰা/মোহৰা

এইবিধ মুখৰা/মোহৰা তিনতালৰ ১৩তম মাত্ৰাৰপৰা আৰম্ভ হয় আৰু পৰৱৰ্তী চক্ৰৰ সমত শেষ হয়। এনে মুখৰা চাৰি মাত্ৰা আৰু এটা 'ধা'ৰদ্বাৰা গঠিত।^২

১৬-মাত্ৰাৰ মুখৰা/মোহৰা (সৰপৰা সমলৈ)

এই ধৰণৰ মুখৰা/মোহৰাত তিহাই থাকে আৰু ই তুকৰা নামেৰেও পৰিচিত হ'ব পাৰে।^২

ব্যৱহৃত বোলসমূহ

মুখৰা সৃষ্টি কৰিবৰ বাবে বিভিন্ন ধৰণৰ বোল (ছন্দময় শব্দ) ব্যৱহাৰ কৰা হয়। তাৰ ভিতৰত সৰ্বাধিক ব্যৱহৃত হয় তিৰকিতা ধৰণৰ বোলসমূহ।^২ প্ৰতিটো ঘৰানাই এনে মুখৰা/মোহৰা শিকায় যিবোৰ পৰস্পৰৰ সৈতে অতিশয় সাদৃশ্য থকা।

অন্যান্য ৰূপৰ সৈতে সম্পৰ্ক

মুখৰা, মোহৰা, তুকৰা আৰু উঠানৰ মাজৰ পাৰ্থক্য সদায় স্পষ্ট নহয়।^২ বিভিন্ন ঘৰানা আৰু সংগীতজ্ঞসকলে প্ৰদৰ্শনৰ প্ৰসংগ অনুযায়ী এই শব্দসমূহ বিনিময়যোগ্যভাৱে ব্যৱহাৰ কৰে।

উদাহৰণস্বৰূপে:

• ফাৰুকাবাদ ঘৰানাৰ প্ৰাক্তন মুৰব্বী কেৰামতুল্লাহ খানে তেওঁৰ গ্ৰন্থ "৪২ লেছনছ ফৰ তবলা"ত এক বিখ্যাত ৰচনাক মোহৰা বুলি অভিহিত কৰিছে
• একে ৰচনাক ছোটেলাল মিশ্ৰই "তবলা গ্ৰন্থ"ত তুকৰা বুলি উল্লেখ কৰিছে^২

ব্যাৱহাৰিক প্ৰয়োগ

মুখৰা আৰু মোহৰা তবলা একক বাদন আৰু সংগতি দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে ব্যৱহাৰ হয়। এইবোৰ প্ৰায়ে:

• কোনো তবলা একক পৰিৱেশনৰ আৰম্ভণিত ব্যৱহাৰ হয়
• মুখ্য সংগীত ৰচনাৰ সৈতে সংগতি কৰোঁতে প্ৰয়োগ কৰা হয়
• এক ৰচনাৰপৰা আন এক ৰচনালৈ উত্তৰণৰ বাবে ব্যৱহৃত হয়^৩

আধুনিক শিক্ষাব্যৱস্থাত স্থান

বৰ্তমান তবলা শিক্ষাৰ পাঠ্যক্ৰমত মুখৰা আৰু মোহৰা অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়। উন্নত পৰ্যায়ৰ তবলা শিক্ষাত নতুন আৰু উপস্থাপনযোগ্য মুখৰা, মোহৰা, তিহাই, কায়দা, পলটে, ৰেলা, তুকৰা আৰু পৰণৰ প্ৰস্তুতিত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰা হয়।^৪

বাহ্যিক সংযোগ

• মুখৰা/মোহৰা বিষয়ে বিস্তৃত তথ্য - DigiTabla.com (ইংৰাজী)
• তবলা শিক্ষাৰ সমল - Carnatic Circle (ইংৰাজী)