নব্য ন্যায়

ভাৰতীয় যুক্তি আৰু ভাৰতীয় দৰ্শনৰ নব্য-ন্যায় বা নব্য যুক্তিবাদী দৰ্শন খ্ৰীষ্টীয় ত্ৰয়োদশ শতিকাত মিথিলাৰ দাৰ্শনিক গংগেশ উপাধ্যায়ৰদ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল আৰু বংগত নবদ্বীপৰ ৰঘুনাথ শ্ৰীমণীয়ে অব্যাহত ৰাখিছিল।^১ ই আছিল ধ্ৰুপদী ন্যায় দৰ্শনৰ বিকাশ। নব্য-ন্যায়ৰ ওপৰত অন্যান্য প্ৰভাৱ আছিল পূৰ্বৰ দাৰ্শনিক বাচস্পতি মিশ্ৰ (৯০০–৯৮০ খ্ৰীষ্টাব্দ) আৰু উদয়ন (দশম শতিকাৰ শেষৰফালে)ৰ ৰচনা। ১৮ শতিকালৈকে ভাৰতত ই সক্ৰিয় হৈ আছিল।

গংগেশৰ তত্ত্বচিন্তামণি গ্ৰন্থখন আংশিকভাৱে অদ্বৈত বেদান্তৰ প্ৰতিৰক্ষামূলক শ্ৰীহৰ্ষৰ খণ্ডনখণ্ডখাদ্যাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাই ৰচনা কৰা হৈছিল, যিয়ে চিন্তা আৰু ভাষাৰ নিয়া তত্ত্বৰ এক সম্যক সমালোচনাৰ গোট আগবঢ়াইছিল। গংগেশে তেওঁৰ গ্ৰন্থখনত সেই সমালোচনাবোৰৰ কিছুমানক সম্বোধন কৰিছিল আৰু – তাতোকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল – ন্যায় দৰ্শনক নিজেই সমালোচনাত্মকভাৱে পৰীক্ষা কৰিছিল। তেওঁৰ মতে, শ্ৰীহৰ্সই ন্যায়ৰ বাস্তৱবাদী অন্তৰ্নিহিততাক সফলতাৰে প্ৰত্যাহ্বান জনোৱাত ব্যৰ্থ হ’লেও তেওঁৰ আৰু গংগেশৰ নিজৰ সমালোচনাই ন্যায় চিন্তাৰ যুক্তিসংগত আৰু ভাষিক সঁজুলিসমূহ উন্নত আৰু পৰিশোধন কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তা উলিয়াই আনিছিল, যাতে ইয়াক অধিক কঠোৰ আৰু নিখুঁত কৰিব পৰা যায়।

তত্ত্বচিন্তামণিয়ে ভাৰতীয় দৰ্শন, যুক্তি আৰু বিশেষকৈ জ্ঞানতত্ত্বৰ সকলো গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল, যিবোৰ গংগেশে কঠোৰভাৱে পৰীক্ষা কৰিছিল, ন্যায় আঁচনিৰ বিকাশ আৰু উন্নতি কৰিছিল আৰু উদাহৰণ আগবঢ়াইছিল। বিশেষকৈ তেওঁৰ জ্ঞান বিশ্লেষণৰ ফলাফল আন দৰ্শনে গ্ৰহণ কৰি ব্যৱহাৰ কৰিছিল।

নব্য-ন্যায়ে এক অত্যাধুনিক ভাষা আৰু ধাৰণাগত আঁচনি গঢ়ি তুলিছিল, যিয়ে তেওঁক যুক্তি আৰু জ্ঞানতত্ত্বৰ সমস্যাসমূহ উত্থাপন, বিশ্লেষণ আৰু সমাধান কৰিবলৈ অনুমতি দিছিল। ইয়াৰ লগত বিশ্লেষণ কৰিবলগীয়া প্ৰতিটো বস্তুৰ নামকৰণ, নামকৰণ কৰা বস্তুটোৰ বাবে এটা পৃথক বৈশিষ্ট্য চিনাক্ত কৰা আৰু প্ৰমাণ ব্যৱহাৰ কৰি সংজ্ঞায়িত বৈশিষ্ট্যৰ উপযুক্ততা পৰীক্ষা কৰাটো জড়িত হৈ থাকে।^২ ই সকলো ন্যায় ধাৰণাকে চাৰিটা মূল ভাগত প্ৰণালীবদ্ধ কৰিছিল যিবোৰ হ’ল (ইন্দ্ৰিয়-) উপলব্ধি (প্ৰত্যক্ষ), অনুমান (অনুমান), তুলনা বা সাদৃশ্য (উপমান), আৰু সাক্ষ্য(ধ্বনি বা শব্দ; শব্দ)। বাসুদেৱ সাৰ্বভৌম,^৩ ৰঘুনাথ শিৰোমণি,^৪ জগদীশ তৰ্কালংকাৰ^৫, গদাধৰ ভট্টাচাৰ্য^৬ আৰু মথুৰানাথ তৰ্কবাগীশৰ দৰে মহান ষ্টালৱাৰসকলে বিষয়টোৰ বিকাশত অধিক অৰিহণা যোগাইছে। নব্য-ন্যায়ৰ আধুনিক বুজা-বুজিত অধ্যাপক জন ভাট্টাংকিয়ে যথেষ্ট অৰিহণা যোগাইছে।^৭