ধৃষ্টকেতু

প্ৰাচীন ভাৰতীয় মহাকাব্য মহাভাৰতৰ এটা চৰিত্ৰ ধৃষ্টকেতু। চেদি ৰাজ্যৰ ৰজা আৰু শিশুপালৰ জ্যেষ্ঠ পুত্ৰ। তেওঁ পাণ্ডৱসকলৰ নিষ্ঠাবান মিত্ৰ, আৰু কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰে, য'ত তেওঁ তেওঁলোকৰ সেনাবাহিনীৰ সাতজন সেনাপতিৰ ভিতৰত এজন হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।^১

ব্যুৎপত্তি আৰু উপনাম

ম্যানিয়াৰ-উইলিয়ামছৰ মতে ধৃষ্টকেতু নাম সংস্কৃত মূলৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা যৌগিক শব্দ ধৃষ্ট, যাৰ অৰ্থ হৈছে "সাহসী" আৰু কেতু —"পতাকা," "বেনাৰ," বা "প্ৰতীক"। ধৃষ্টকেতু- এই নাম ধৃষ্টদ্যুম্নৰ এজন পুত্ৰকে ধৰি আন বিভিন্ন ব্যক্তিৰ সৈতেও থকা দেখা যায়।।^২

সমগ্ৰ মহাভাৰততে ব্যাসে ধৃষ্টকেতুক বিভিন্ন উপনামেৰে উল্লেখ কৰিছে:^৩৪

• চৈদ্য (চেদী বংশৰ বংশধৰ)
• চেদীজা (চেদী বংশত জন্ম)
• চেদীপতি (চেদীসকলৰ প্ৰভু)
• চেদীপুংগভ (চেদীসকলৰ মাজত বিশিষ্ট)
• চেদীৰাজ (চেদীসকলৰ ৰজা)
• শৈশুপলি (শিশুপালৰ পুত্ৰ)
• শিশুপালত্মজ (শিশুপালৰ পুত্ৰ)

জীৱনী

আদি পৰ্ব (অংশৱতাৰ পৰ্ব, অধ্যায় ৬৭, ৭ নং স্তৱক) অনুসৰি ধৃষ্টকেতুক অসুৰ ৰজা হিৰণ্যকশিপুৰ পুত্ৰ অনুহ্লাদৰ আংশিক অৱতাৰ বুলি ধৰা হয়। ধৃষ্টকেতুৰ জন্ম শিশুপালৰ ঘৰত, যিজন তেওঁৰ মাতৃৰ ফালৰ পৰা যদুৰ পৰা বংশধৰ দশৰ্হ বংশৰ অন্তৰ্গত।^৫৬

বিশেষকৈ পাণ্ডৱৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন পৰ্বৰ মাজেৰে মহাভাৰতত ধৃষ্টকেতুৰ কথা সঘনাই উল্লেখ কৰা হৈছে। সভা পৰ্বত বৰ্ণিত পাণ্ডৱ যুধিষ্ঠিৰৰ ৰাজসূয়ত শিশুপালৰ মৃত্যুৰ পিছত ধৃষ্টকেতুক চেদীৰ ৰজা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হয় আৰু পাণ্ডৱৰ অধীনত ৰজা হয়।^৭ বনপৰ্বত তেওঁক পাণ্ডৱসকলৰ বন নিৰ্বাসনৰ ঠিক আগতে তেওঁলোকৰ ওচৰলৈ যোৱা বুলি বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ইয়াৰ পিছত তেওঁ চতুৰ্থ পাণ্ডৱ নকুলৰ সৈতে বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱা ভগ্নী কাৰেনুমতীক লগত লৈ নিজৰ ৰাজধানী শুক্তিমতীলৈ উভতি অহা বুলি কোৱা হয়। ^৮পিছলৈ তেওঁ দ্বিতীয়বাৰৰ বাবে অৰণ্যত থকা পাণ্ডৱসকলৰ ওচৰলৈ যায় আৰু নিজৰ আনুগত্য পুনৰ দৃঢ় কৰে।^৯

উদ্যোগ পৰ্বৰ মতে, কুৰুক্ষেত্ৰ যুদ্ধৰ পূৰ্বে যুধিষ্ঠিৰে যিসকল ৰজালৈ দূত প্ৰেৰণ কৰে, তেওঁলোকৰ ভিতৰত ধৃষ্টকেতুও অন্যতম। পিছলৈ তেওঁ সৈন্যৰ সম্পূৰ্ণ অক্ষৌহিনী লৈ যুদ্ধ পৰিষদত উপস্থিত হয় (এখন অক্ষৌহিনীত ২১,৮৭০টা হাতী, ২১,৮৭০টা ৰথ, ৬৫,৬১০টা ঘোঁৰা আৰু ১০৯,৩৫০টা পদাতিক বাহিনী আছিল)।^১০১১ ভীষ্মৰ মত অনুসৰি তেওঁ এজন মহান ধনুৰ্বিদ আৰু মহাৰথী (এজন মহান ৰথ-যোদ্ধা)।^১২ তেওঁৰ এজন পুত্ৰইও যুদ্ধত অংশ লয়। ধৃষ্টকেতুক যুধিষ্ঠিৰ বাহিনীৰ সাতজন প্ৰধান সেনাপতিৰ ভিতৰত এজন হিচাপে নিযুক্তি দিয়া হয়। যুদ্ধৰ সময়ত ধৃষ্টকেতুৱে যুদ্ধৰ প্ৰথম দিনাই বাহ্লীকাকে ধৰি কেইবাজনো ভয়ংকৰ যোদ্ধাৰ সৈতে যুদ্ধত লিপ্ত হয়। অৰ্ধচন্দ্ৰ-ব্যুহ (অৰ্ধচন্দ্ৰ) গঠনৰ কুটিল স্থান আৰু সেনাৰ পিছফালকে ধৰি বিভিন্ন কৌশলগত স্থানত তেওঁক দেখা যায়। এই যুদ্ধবোৰত তেওঁ ভুৰিশ্ৰৱা আৰু পৌৰৱৰ লগত যুদ্ধত লিপ্ত হয়। দ্ৰোণ পৰ্বত চেদী বংশৰ আন লোক বিদায়ৰ পিছতো ধৃষ্টকেতু পাণ্ডৱৰ লগত থাকিল বুলি উল্লেখ কৰা হৈছে। তেওঁ কৃপাচাৰ্যৰ (কুৰু ৰাজকুমাৰৰ গুৰু)ৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰে, ৰজা বিৰাটৰ লগত যায় আৰু কৌৰৱৰ প্ৰধান সেনাপতি দ্ৰোণক যুদ্ধত প্ৰত্যাহ্বান জনায়। তেওঁ অম্বাষ্টৰ লগতো যুঁজ কৰে। ধৃষ্টকেতুৱেও যুদ্ধৰ সময়ত বিৰাধন্ৱ নামৰ এজন যোদ্ধাক হত্যা কৰে। কিন্তু তেওঁৰ নিজৰ জীৱন যুদ্ধত শেষ হয় যেতিয়া তেওঁ দ্ৰোণৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়ে আৰু তেওঁৰ দ্বাৰা মৃত্যু হয়।^১৩১৪

স্ত্ৰী পৰ্বত তেওঁৰ মৃত্যুত তেওঁৰ পত্নীকে ধৰি তেওঁৰ ঘৰৰ মহিলাসকলে তেওঁৰ নিৰ্জীৱ শৰীৰৰ বাবে শোক প্ৰকাশ কৰে।^১ তেওঁৰ শ্মশানৰ বিষয়েও স্ত্ৰী পৰ্বত বৰ্ণনা কৰা হৈছে। আশ্ৰমবাসী পৰ্বৰ মতে তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত ধৃষ্টকেতুৰ আত্মাক যুদ্ধত বিনষ্ট হোৱা আন যোদ্ধাৰ আত্মাৰ সৈতে ব্যাসে গংগাৰ উপৰিভাগলৈ উদগনি দিছিল। মৰণোত্তৰ অনুষ্ঠান গ্ৰহণ কৰাসকলৰ ভিতৰত তেওঁৰ আত্মাও আছিল।^১৫ স্বৰ্গাৰোহণ পৰ্বত ধৃষ্টকেতুৱে মৃত্যুৰ পিছত স্বৰ্গত বিশ্বদেৱৰ মৰ্যাদা লাভ কৰা বুলি উল্লেখ আছে।^১৬১৭