দেৱী (গডেচ)

দেৱী (ইংৰাজী ভাষা: Goddess) হ’ল এগৰাকী মহিলা উপাস্য বা দেৱতাৰ বিপৰীত লিংগ।^১ কিছুমান ধৰ্মত ধৰ্মীয় প্ৰাৰ্থনা আৰু উপাসনাৰ ক্ষেত্ৰত এগৰাকী পবিত্ৰ নাৰী মূৰ্তিয়ে কেন্দ্ৰীয় স্থান দখল কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, শক্তিবাদত (হিন্দু ধৰ্মৰ তিনিটা প্ৰধান ধাৰাৰ অন্যতম) বিশ্বাস কৰা হয় যে পৰম দেৱতা বা সকলো বাস্তৱৰ উৎস হ’ল পৰম দেৱী (মহাদেৱী)। তান্ত্ৰিক শৈৱ ধৰ্মৰ কিছুমান ৰূপত শিৱ আৰু শক্তিৰ যুটিক পৰম তত্ত্ব বুলি গণ্য কৰা হয় (য’ত দেৱীয়ে ঈশ্বৰৰ সক্ৰিয় আৰু সৃষ্টিশীল শক্তিক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে)। ইফালে, বজ্ৰযান বৌদ্ধ ধৰ্মত পৰম সত্যক প্ৰায়ে মিলনৰ অৱস্থাত থকা দুগৰাকী দেৱতাৰ দ্বাৰা চিত্ৰিত দুটা তত্ত্বৰ সমষ্টি হিচাপে দেখা যায় (যাব-য়ুম, অৰ্থাৎ "পিতৃ-মাতৃ")। ইয়াৰ দ্বাৰা পূৰ্ণ প্ৰজ্ঞা (স্ত্ৰী) আৰু কুশল কৰুণা (পুৰুষ)—এই দুই তত্ত্বৰ অদ্বৈতবাদক প্ৰতীকি ৰূপত প্ৰকাশ কৰা হয়।^২ একেশ্বৰবাদী ধৰ্মত এগৰাকী মহিলা পবিত্ৰ সত্তাক লিংগভেদ বা ক্ষুদ্ৰ অৰ্থ প্ৰকাশৰ প্ৰয়োজন নথকাৰ বাবে কেৱল ঈশ্বৰ বুলিয়ে চিনাক্ত কৰা হ’ব পাৰে। বিভিন্ন ধৰ্মীয় গোটৰ নেতাৰ ওপৰত কৰা এক পৰীক্ষাত দেখা গৈছে যে তেওঁলোকে অনুভৱ কৰা ঐশ্বৰিক সত্তাটো আছিল নাৰীসুলভ।^৩

বহুদেৱবাদী ধৰ্মসমূহে একাধিক দেৱী আৰু দেৱতাক পূজা কৰে আৰু তেওঁলোকক সাধাৰণতে পৃথক সত্তা হিচাপে গণ্য কৰে। এই দেৱতাসকল কোনো এক দেৱকূলৰ অংশ হ’ব পাৰে, নতুবা বিভিন্ন অঞ্চলৰ বাবে সুকীয়া অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱতা থাকিব পাৰে। বহুতো পৰিচিত সংস্কৃতিত দেৱীসকলক প্ৰায়ে আক্ষৰিক বা ৰূপক অৰ্থত গৰ্ভধাৰণৰ সৈতে অথবা নাৰী আৰু ছোৱালীৰ পৰা আশা কৰা সামাজিক ভূমিকাৰ সৈতে জড়িত কৰা হয়। ইয়াৰ ভিতৰত সূতা কটা, কাপোৰ বোৱা, সৌন্দৰ্য, প্ৰেম, যৌনতা, মাতৃত্ব, ঘৰুৱা জীৱন, সৃজনীশীলতা আৰু উৰ্বৰতাৰ (যাৰ উদাহৰণ প্ৰাচীন মাতৃ দেৱীৰ পূজা) দৰে বিষয়সমূহ অন্তৰ্ভুক্ত। বহুতো প্ৰধান দেৱী যাদুবিদ্যা, যুদ্ধ, ৰণনীতি, চিকাৰ, কৃষি, জ্ঞান, ভাগ্য, পৃথিৱী, আকাশ, শক্তি, আইন আৰু ন্যায়ৰ সৈতেও জড়িত। কিছুমান দেৱীৰ সৈতে কন্দল বা বেমাৰ-আজাৰৰ দৰে নেতিবাচক দিশবোৰো জড়িত হৈ থাকে। পুৰুষ, ৰূপ সলনি কৰিব পৰা বা দানৱীয় সত্তাৰ দৰেই দেৱীসকলৰ বৰ্ণনা আৰু ধাৰণাও অতি ব্যাপক।

ব্যুৎপত্তি

'গডেছ' (goddess) বিশেষ্যটো এটা গৌণ গঠন, যি জাৰ্মানীয় মূলৰ 'গড' (god) শব্দৰ সৈতে লেটিন মূলৰ '-এছ' (-ess) প্ৰত্যয় যোগ কৰি সৃষ্টি কৰা হৈছে। এই শব্দটো প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰায় ১৩৫০ চনৰ পৰা মধ্য ইংৰাজী ভাষাত দেখা গৈছিল।^৪ ইংৰাজী শব্দটোৱে ইজিপ্তীয়, ধ্ৰুপদী গ্ৰীক আৰু কেইবাটাও ছেমিটিক ভাষাৰ ভাষাতাত্ত্বিক উদাহৰণ অনুসৰণ কৰে— যিবোৰত 'ঈশ্বৰ' বুজোৱা শব্দটোৰ সৈতে এটা স্ত্ৰী-লিংগবাচক বিভক্তি যোগ কৰা হয়। কেতিয়াবাহে কোনো লিংগবাচক বিভক্তি যোগ নকৰাকৈও মূল শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰা দেখা যায়।