টলকট পাৰ্চনছ

টলকট পাৰ্ছনছ ( ইংৰাজী: Talcott Parsons; ১৩ ডিচেম্বৰ, ১৯০২ – ৮ মে', ১৯৭৯) আছিল ধ্ৰুপদী পৰম্পৰাৰ এগৰাকী আমেৰিকান সমাজতত্ত্ববিদ। তেওঁ বিশেষকৈ তেওঁৰ 'সামাজিক ক্ৰিয়া তত্ত্ব' আৰু 'গাঁথনিগত প্ৰকাৰ্যবাদ'ৰ বাবে সৰ্বাধিক পৰিচিত। বিংশ শতিকাৰ সমাজতত্ত্বৰ জগতত পাৰ্ছনছক অন্যতম প্ৰভাৱশালী ব্যক্তি হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ^১ অৰ্থনীতিত পিএইচডি ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ পিছত, তেওঁ ১৯২৭ চনৰ পৰা ১৯৭৩ চনলৈকে হাৰ্ভাৰ্ড বিশ্ববিদ্যালয়ত অধ্যাপক হিচাপে কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল। ১৯৩০ চনত হাৰ্ভাৰ্ডত নতুনকৈ মুকলি হোৱা সমাজতত্ত্ব বিভাগটোৰ প্ৰথমকেইগৰাকীমান অধ্যাপকৰ ভিতৰত তেৱোঁ আছিল অন্যতম। পৰৱৰ্তী সময়ত হাৰ্ভাৰ্ডত 'সামাজিক সম্পৰ্ক বিভাগ' প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ ক্ষেত্ৰতো তেওঁ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। ^২

অভিজ্ঞতামূলক তথ্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি ক'ব পাৰি যে, পাৰ্ছনছৰ 'সামাজিক ক্ৰিয়া তত্ত্ব'টোৱেই আছিল আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ আৰু ইউৰোপত বিকশিত হোৱা সামাজিক ব্যৱস্থাৰ প্ৰথমটো সৰ্বাত্মক, প্ৰণালীবদ্ধ আৰু সাধাৰণীকৰণ কৰিব পৰা তত্ত্ব। ^৩ ইংৰাজীভাষী বিশ্বৰ সমাজতত্ত্বলৈ পাৰ্ছনছৰ অন্যতম বৃহৎ অৱদান আছিল মেক্স ৱেবাৰৰ কৰ্মৰাজিৰ অনুবাদ আৰু লগতে ৱেবাৰ, ইমাইল দুৰখেইম আৰু ভিলফ্ৰেড' পেৰেটোৰ গ্ৰন্থসমূহৰ তেওঁ আগবঢ়োৱা বিশ্লেষণ। এই পণ্ডিতসকলৰ চিন্তা-চৰ্চাই পাৰ্ছনছৰ দৃষ্টিভংগীক বাৰুকৈয়ে প্ৰভাৱিত কৰিছিল আৰু ইয়েই তেওঁৰ সামাজিক ক্ৰিয়া তত্ত্বৰ ভেটি গঢ়ি তুলিছিল। পাৰ্ছনছে স্বেচ্ছামূলক ক্ৰিয়াক কেৱল অভ্যন্তৰীণ মনস্তাত্ত্বিক প্ৰক্ৰিয়াৰ দ্বাৰা নিৰ্ধাৰিত বুলি গণ্য কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, ইয়াক সাংস্কৃতিক প্ৰমূল্য আৰু সামাজিক গাঁথনিৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰাহে বিচাৰ কৰিছিল।তেওঁৰ মতে, এই সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক কাৰকবোৰেই মানুহৰ পছন্দক নিয়ন্ত্ৰণ কৰে আৰু অৱশেষত সকলো সামাজিক ক্ৰিয়া নিৰ্ধাৰণ কৰে।^৪ যদিও পাৰ্ছনছক সাধাৰণতে এগৰাকী 'গাঁথনিগত প্ৰকাৰ্যবাদী' হিচাপে গণ্য কৰা হয়, তথাপিও তেওঁৰ কৰ্মজীৱনৰ শেষৰ ফালে, ১৯৭৫ চনত প্ৰকাশিত এটি প্ৰবন্ধত তেওঁ স্পষ্টকৈ উল্লেখ কৰিছিল যে— তেওঁৰ তত্ত্বৰ প্ৰকৃত চৰিত্ৰ বৰ্ণনা কৰিবলৈ "প্ৰকাৰ্যবাদী" আৰু "গাঁথনিগত প্ৰকাৰ্যবাদী" শব্দবোৰ একেবাৰেই অনুপযুক্ত।^৫

১৯৭০-ৰ দশকৰ পৰা সমাজতত্ত্ববিদসকলৰ এক নতুন প্ৰজন্মই পাৰ্ছনছৰ তত্ত্বসমূহক সামাজিকভাৱে ৰক্ষণশীল আৰু তেওঁৰ লেখনিসমূহক অপ্ৰয়োজনীয়ভাৱে জটিল বুলি সমালোচনা কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। পাৰ্ছনছৰ জনপ্ৰিয়তাৰ শীৰ্ষ সময়ছোৱাৰ (১৯৪০-ৰ দশকৰ পৰা ১৯৭০-ৰ দশকলৈ) তুলনাত পৰৱৰ্তী সময়ত সমাজতত্ত্বৰ পাঠ্যক্ৰমসমূহত তেওঁৰ তত্ত্বসমূহৰ ওপৰত তুলনামূলকভাৱে কম গুৰুত্ব প্ৰদান কৰা দেখা যায়। অৱশ্যে, শেহতীয়াকৈ তেওঁৰ চিন্তাধাৰা আৰু ধাৰণাসমূহৰ প্ৰতি বিদ্যায়তনিক মহলত পুনৰ এক নতুন আগ্ৰহ বা আকৰ্ষণৰ সৃষ্টি হোৱা পৰিলক্ষিত হৈছে। ^২

পাৰ্ছনছ সমাজতত্ত্বৰ পেছাদাৰীকৰণ আৰু আমেৰিকাৰ বিদ্যায়তনিক ক্ষেত্ৰত ইয়াৰ প্ৰসাৰৰ এগৰাকী প্ৰবল সমৰ্থক আছিল। ১৯৪৯ চনত তেওঁ 'আমেৰিকান ছ'চিয়লজিকেল এছ'চিয়েশ্যন'ৰ সভাপতি হিচাপে নিৰ্বাচিত হৈছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত ১৯৬০ চনৰ পৰা ১৯৬৫ চনলৈকে সংস্থাটোৰ সম্পাদক হিচাপেও কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰিছিল।

প্ৰাথমিক জীৱন

১৯০২ চনৰ ১৩ ডিচেম্বৰত কলোৰাডোৰ কলোৰাডো স্প্ৰিংছত পাৰ্ছনছৰ জন্ম হৈছিল। তেওঁৰ পিতৃৰ নাম আছিল এডৱাৰ্ড স্মিথ পাৰ্ছনছ আৰু মাতৃৰ নাম মেৰী আগাষ্টা ইংগাৰছল। তেওঁৰ পিতৃয়ে 'য়েল ডিভিনিটি স্কুল'ত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল আৰু এগৰাকী কংগ্ৰিগেচনেলিষ্ট যাজক হিচাপে দীক্ষা লাভ কৰিছিল। তেওঁ প্ৰথমতে কলোৰাডোৰ গ্ৰীলীৰ এক নতুনকৈ গঢ় লৈ উঠা সম্প্ৰদায়ৰ যাজক হিচাপে সেৱা আগবঢ়াইছিল। পাৰ্ছনছৰ জন্মৰ সময়ত তেওঁৰ পিতৃ কলোৰাডো মহাবিদ্যালয়ৰ ইংৰাজী বিভাগৰ অধ্যাপক আৰু লগতে উপ-সভাপতিৰ পদত কাৰ্যনিৰ্বাহ কৰি আছিল। ^{৬ ৭}

গ্ৰীলীত কংগ্ৰিগেচনেলিষ্ট যাজক হিচাপে সেৱা আগবঢ়োৱা সময়ছোৱাত, এডৱাৰ্ড 'ছ'চিয়েল গছপেল' বা সামাজিক সুসমাচাৰ আন্দোলনৰ প্ৰতি সহানুভূতিশীল হৈ পৰিছিল। অৱশ্যে, তেওঁ এই আন্দোলনটোক এক উচ্চতৰ ধৰ্মতাত্ত্বিক দৃষ্টিকোণৰ পৰাহে বিচাৰ কৰাৰ পক্ষপাতী আছিল আৰু সমাজবাদৰ মতাদৰ্শৰ প্ৰতি তেওঁৰ তীব্ৰ বিৰোধিতা আছিল।

মৃত্যু

১৯৭৯ চনৰ ৮ মে’ত জাৰ্মানী ভ্ৰমণৰ সময়ত মিউনিখত পাৰ্ছনছৰ মৃত্যু হয়, য’ত তেওঁ হাইডেলবাৰ্গত ডিগ্ৰী লাভ কৰাৰ ৫০ বছৰীয়া জয়ন্তী উদযাপন কৰিছিল। ইয়াৰ আগদিনা তেওঁ হাবাৰমাছ, নিক্লাছ লুহমান আৰু উলফগেং শ্বলুচটাৰকে ধৰি জাৰ্মান বুদ্ধিজীৱীসকলৰ আগত সামাজিক শ্ৰেণীৰ ওপৰত বক্তৃতা দিছিল।

কৰ্মৰাজি

পাৰ্ছনছে সমাজ বিশ্লেষণৰ উদ্দেশ্যে এটি সামগ্ৰিক তাত্ত্বিক ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল, যাক তেওঁ "কৰ্ম তত্ত্ব" বুলি অভিহিত কৰিছিল। এই তত্ত্বটো মূলতঃ "বিশ্লেষণাত্মক বাস্তৱবাদ"ৰ পদ্ধতিগত তথা জ্ঞানতাত্ত্বিক নীতি আৰু "স্বেচ্ছামূলক কৰ্ম"ৰ তাত্ত্বিক বা সত্তাগত ধাৰণাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত আছিল। বাস্তৱ জগত আৰু মানৱ জ্ঞানৰ স্বৰূপ সম্পৰ্কে থকা নামবাদী আৰু বাস্তৱবাদী দৃষ্টিভংগীৰ মাজত পাৰ্ছনছৰ 'বিশ্লেষণাত্মক বাস্তৱবাদ'ৰ ধাৰণাটোক এক প্ৰকাৰৰ আপোচ বা মধ্যমপন্থা হিচাপে গণ্য কৰিব পাৰি। পাৰ্ছনছে বিশ্বাস কৰিছিল যে বস্তুনিষ্ঠ বাস্তৱতাৰ সৈতে কেৱল এক বিশেষ মুখামুখি বা সংযোগৰ জৰিয়তেহে সম্পৰ্ক স্থাপন কৰিব পাৰি, আৰু ধাৰণাগত পৰিকাঠামো তথা তত্ত্বৰ জৰিয়তেহে ইয়াৰ এক সাধাৰণ বৌদ্ধিক বুজাবুজি সম্ভৱপৰ। বৌদ্ধিক পৰ্যায়ত বস্তুনিষ্ঠ বাস্তৱতাৰ সৈতে হোৱা আদান-প্ৰদানক সদায় এক দৃষ্টিভংগী বা পদ্ধতি হিচাপেহে গণ্য কৰা উচিত। পাৰ্ছনছে প্ৰায়ে হেণ্ডাৰছনৰ এটা বক্তব্যৰ উদ্ধৃতি দি 'বিশ্লেষণাত্মক বাস্তৱবাদ'ৰ অৰ্থ ব্যাখ্যা কৰিছিল: "তথ্য হ'ল ধাৰণাগত পৰিকাঠামোৰ আধাৰত অভিজ্ঞতাৰ বিষয়ে প্ৰদান কৰা এক বিবৃতি।"

সাধাৰণতে পাৰ্ছনছে মতপোষণ কৰিছিল যে 'বিশ্লেষণাত্মক বাস্তৱবাদ'ৰ ক্ষেত্ৰত লৰেন্স জোচেফ হেণ্ডাৰছন আৰু আলফ্ৰেড নৰ্থ হোৱাইটহেড আছিল তেওঁৰ মূল অনুপ্ৰেৰণা; অৱশ্যে, এই ধাৰণাটো তেওঁ হয়তো ইয়াৰ বহু আগতেই লাভ কৰিছিল। পাৰ্ছনছৰ "বিশ্লেষণাত্মক বাস্তৱবাদ"ত বস্তুনিষ্ঠ বাস্তৱতাৰ প্ৰসংগটোৰ ওপৰত জোৰ দিয়াটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ; কাৰণ, তেওঁ বাৰে বাৰে এই কথাটো স্পষ্ট কৰিছিল যে তেওঁৰ "বিশ্লেষণাত্মক বাস্তৱবাদ"ৰ ধাৰণাটো হান্স ভাইহিংগাৰৰ "কাল্পনিকতাবাদ"ৰ পৰা বহুখিনি পৃথক আছিল:

সামাজিক কাৰ্যৰ গাঁথনি

পাৰ্ছনছৰ আটাইতকৈ বিখ্যাত গ্ৰন্থ 'দ্য ষ্ট্ৰাকচাৰ অৱ ছচিয়েল এক্সন' (The Structure of Social Action বা চমুকৈ SSA) লাহে লাহে বা খণ্ড-খণ্ডকৈ গঢ় লৈ উঠিছিল। ইয়াৰ মূল কেন্দ্ৰবিন্দু আছিল মেক্স ৱেবাৰ। পৰৱৰ্তী সময়ত গ্ৰন্থখনৰ মূল ধাৰণাটোৱে এক নিৰ্দিষ্ট ৰূপ পোৱাৰ লগে লগে আন আন গুৰুত্বপূৰ্ণ চিন্তাবিদসকলকো লাহে লাহে এই আলোচনাত অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল। ১৯৩২ চনত পাৰ্ছনছে অপ্ৰত্যাশিতভাৱে এনে এখন গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থৰ সন্ধান পাইছিল, যিখনে তেওঁৰ মূল যুক্তিক প্ৰতিষ্ঠা কৰাত যথেষ্ট সহায় কৰিছিল: সেইখন আছিল এলি হেলভিৰ 'লা ফৰ্মেচন ডু ৰেডিকেলিঝম ফিল'চফিক' (La formation du radicalisme philosophique, ১৯০১-১৯০৪)। তেওঁ এই তিনিটা খণ্ডৰ গ্ৰন্থখন মূল ফৰাচী ভাষাতে পঢ়িছিল।পাৰ্ছনছে এই বিষয়ে বাখ্যা কৰি কৈছিল, "বাৰু, হেলভি আছিল সম্পূৰ্ণ এক সুকীয়া জগত ... আৰু ই মোক ব্ৰিটিছ উপযোগিতাবাদী চিন্তাৰ মূল ধাৰাৰ সৈতে জড়িত বিভিন্ন ধাৰণাসমূহ (যেনে- 'স্বাৰ্থৰ প্ৰাকৃতিক পৰিচয়' বা 'natural identity of interest' আদিৰ বিষয়ে থকা ধাৰণা) স্পষ্টভাৱে বুজাত সঁচাকৈয়ে সহায় কৰিছিল। মই আজিও অনুভৱ কৰোঁ যে ই বৌদ্ধিক ইতিহাসৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ ৰচনা।" ১৯৩৭ চনত প্ৰকাশিত 'দ্য ষ্ট্ৰাকচাৰ অৱ ছচিয়েল এক্সন' গ্ৰন্থখনৰ জৰিয়তে পাৰ্ছনছে প্ৰথমবাৰৰ বাবে বিশেষ স্বীকৃতি লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছিল। এই গ্ৰন্থখন আছিল তেওঁৰ প্ৰথমটো বৃহৎ সংশ্লেষণ, য'ত তেওঁ ডাৰ্খেইম, ৱেবাৰ, পেৰেট' আৰু অন্যান্য চিন্তাবিদসকলৰ ধাৰণাসমূহ একত্ৰিত কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত, ১৯৯৮ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সমাজতাত্ত্বিক সংস্থাই এই গ্ৰন্থখনক বিংশ শতিকাৰ নৱমখন সৰ্বাধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ সমাজতাত্ত্বিক গ্ৰন্থ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰে। ^৮

ক্ৰিয়া তত্ত্ব

পাৰ্ছনছৰ কৰ্ম তত্ত্বক প্ৰত্যক্ষবাদৰ বৈজ্ঞানিক কঠোৰতা বজাই ৰখাৰ লগতে হাৰ্মেনিউটিক ধৰণৰ সমাজতাত্ত্বিক তত্ত্বসমূহত অন্তৰ্ভুক্ত মানৱ কৰ্মৰ "ব্যক্তিনিষ্ঠ মাত্ৰা"ৰ প্ৰয়োজনীয়তাক স্বীকাৰ কৰাৰ এক প্ৰয়াস হিচাপে বৰ্ণনা কৰিব পাৰি। পাৰ্ছনছৰ সাধাৰণ তাত্ত্বিক আৰু পদ্ধতিগত দৃষ্টিভংগীৰ এক প্ৰধান কথা হ'ল যে মানৱ কৰ্মক সদায় মানুহৰ কামৰ আঁৰত থকা প্ৰেৰণাদায়ক উপাদানসমূহৰ সৈতে সংগতি ৰাখি বুজিব লাগিব। সমাজ বিজ্ঞানে মানৱ কৰ্মৰ বিশ্লেষণ কৰোঁতে ইয়াৰ লক্ষ্য, উদ্দেশ্য আৰু আদৰ্শৰ প্ৰশ্নটোকো বিবেচনা কৰিব লাগে।

আচৰণবাদী তত্ত্ব আৰু সম্পূৰ্ণ বস্তুবাদী দৃষ্টিভংগীৰ প্ৰতি পাৰ্ছনছৰ তীব্ৰ প্ৰতিক্ৰিয়াৰ মূল কাৰণটোৱেই আছিল এই তাত্ত্বিক অৱস্থানসমূহে লক্ষ্য, উদ্দেশ্য আৰু আদৰ্শ আদি কাৰকসমূহক বিশ্লেষণৰ পৰা আঁতৰাই পেলাবলৈ কৰা প্ৰয়াস। আমহাৰ্ষ্টত থকাৰ সময়তে পাৰ্ছনছে তেওঁৰ টাৰ্ম পেপাৰসমূহত মানৱ জীৱনক কেৱল মানসিক, জৈৱিক বা বস্তুবাদী শক্তিলৈ অৱনমিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টাক সমালোচনা কৰিছিল। পাৰ্ছনছে মতপোষণ কৰিছিল যে মানৱ জীৱনৰ আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য দিশটো হৈছে সংস্কৃতিৰ কাৰকসমূহক কেনেদৰে সংহিতাবদ্ধ বা প্ৰণালীবদ্ধ কৰা হয়।

অৱশ্যে পাৰ্ছনছৰ বাবে সংস্কৃতি আছিল এক স্বতন্ত্ৰ চলক, যাক সামাজিক ব্যৱস্থাৰ আন কোনো কাৰকৰ পৰা আহৰণ বা নিৰ্ধাৰণ কৰিব নোৱাৰি। তেওঁৰ এই পদ্ধতিগত উদ্দেশ্যটো 'দ্য ষ্ট্ৰাকচাৰ অৱ ছচিয়েল এক্সন' গ্ৰন্থখনত আটাইতকৈ বিশদভাৱে উপস্থাপন কৰা হৈছে; যিখন আছিল সমাজ বিজ্ঞানৰ পদ্ধতিগত ভেটিৰ বিষয়ে পাৰ্ছনছৰ প্ৰথমখন মৌলিক আলোচনা।

'দ্য ষ্ট্ৰাকচাৰ অৱ ছচিয়েল এক্সন' গ্ৰন্থখনৰ কিছুমান মূল বিষয়বস্তু ইয়াৰ দুবছৰ পূৰ্বেই "দ্য প্লেচ অৱ আল্টিমেট ভেল্যুজ ইন চ'চিয়লজিকেল থিয়ৰী" নামৰ এটা চিত্তাকৰ্ষক প্ৰবন্ধত উপস্থাপন কৰা হৈছিল।

চাইবাৰনেটিক্স আৰু প্ৰণালী তত্ত্বৰ সৈতে সম্পৰ্ক

পাৰ্ছনছে এনে এক সময়ত তেওঁৰ ধাৰণাসমূহ বিকশিত কৰিছিল যি সময়ত সমাজ আৰু আচৰণ বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰখনত 'প্ৰণালী তত্ত্ব' আৰু 'চাইবাৰনেটিক্স'ৰ চৰ্চাই সৰ্বাধিক গুৰুত্ব লাভ কৰিছিল।প্ৰণালীভিত্তিক চিন্তাধাৰা প্ৰয়োগ কৰি তেওঁ মত পোষণ কৰিছিল যে সমাজ আৰু আচৰণ বিজ্ঞানৰ অন্তৰ্গত প্ৰাসংগিক প্ৰণালীসমূহ হৈছে "মুক্ত": অৰ্থাৎ এইবোৰ অন্য প্ৰণালীসমূহৰ সৈতে একেটা পৰিৱেশতে সংলগ্ন বা নিহিত হৈ থাকে। সমাজ আৰু আচৰণ বিজ্ঞানৰ ক্ষেত্ৰত আটাইতকৈ বৃহৎ প্ৰণালীটো হৈছে "ক্ৰিয়া প্ৰণালী"। ই হৈছে মূলতঃ এক ভৌতিক-জৈৱিক পৰিৱেশৰ মাজত অন্তৰ্নিহিত হৈ থকা মানুহৰ পাৰস্পৰিকভাৱে সম্পৰ্কযুক্ত আচৰণসমূহৰ এক সমষ্টি।

পাৰ্ছনছে তেওঁৰ তত্ত্বটোৰ বিকাশ সাধন কৰাৰ লগে লগে ই ক্ৰমান্বয়ে 'চাইবাৰনেটিক্স' আৰু 'প্ৰণালী তত্ত্ব'ৰ ক্ষেত্ৰখনৰ সৈতে অধিক ওতঃপ্ৰোতভাৱে সাঙোৰ খাই পৰিছিল। কেৱল সেয়াই নহয়, ইয়াৰ লগতে এমাৰ্ছনৰ 'হমিঅ'ষ্টেচিছ' ধাৰণা আৰু আৰ্নষ্ট মেয়াৰৰ "টেলিঅ'নমিক প্ৰক্ৰিয়া"ৰ ধাৰণাৰ সৈতেও তেওঁৰ এই তত্ত্বটো গভীৰভাৱে যুক্ত হৈ পৰিছিল। অধি-তাত্ত্বিক স্তৰত, পাৰ্ছনছে দুটা বিপৰীতমুখী চিন্তাৰ মাজত এক ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰাৰ প্ৰয়াস কৰিছিল। ইয়াৰে এফালে আছিল মনস্তাত্ত্বিক পৰিঘটনাদৰ্শন আৰু ভাৱবাদ; আৰু আনফালে আছিল তেওঁ নিজেই অভিহিত কৰা "উপযোগিতাবাদী-প্ৰত্যক্ষবাদী সংমিশ্ৰণ"ৰ বিশুদ্ধ বা নিভাঁজ ৰূপসমূহ।

এই তত্ত্বটোৱে সামাজিক ক্ৰমবিকাশৰ এক সাধাৰণ তত্ত্ব আৰু বিশ্ব ইতিহাসৰ প্ৰধান চালিকা শক্তিসমূহৰ এক নিৰ্দিষ্ট ব্যাখ্যা অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। পাৰ্ছনছৰ ইতিহাস আৰু ক্ৰমবিকাশৰ তত্ত্ব অনুসৰি, ক্ৰিয়া-প্ৰণালীৰ স্তৰসমূহৰ চাইবাৰনেটিক স্তৰবিন্যাসৰ গঠনমূলক-বৌদ্ধিক প্ৰতীকীকৰণে মূলতঃ ডি এন এ ৰ জিনীয় তথ্যই জৈৱিক ক্ৰমবিকাশ নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ দৰেই কাম কৰে। কিন্তু অধি-প্ৰণালীগত নিয়ন্ত্ৰণৰ এই কাৰকটোৱে কোনো চূড়ান্ত ফলাফল 'নিৰ্ধাৰণ' নকৰে; বৰঞ্চ ই প্ৰকৃত পথপ্ৰদৰ্শক বা চালিকা শক্তি— অৰ্থাৎ স্বয়ং 'ক্ৰিয়া'ৰ বাবে কেৱল এক দিক-নিৰ্দেশনামূলক পৰিসীমাহে বান্ধি দিয়ে।পাৰ্ছনছে সমাজৰ এই গঠনমূলক বা মূল স্তৰটোক নোৱাম চমস্কিৰ "গভীৰ গাঁথনি" বা "ডীপ ষ্ট্ৰাকচাৰ"ৰ ধাৰণাটোৰ সৈতে তুলনা কৰিছে।

পাৰ্ছনছে উল্লেখ কৰা মতে, "'গভীৰ গাঁথনি'সমূহে নিজে নিজে এনে কোনো বাক্য গঠন বা প্ৰকাশ নকৰে, যিয়ে এক সুসংগত অৰ্থ বহন কৰিব পাৰে। প্ৰকৃততে 'পৃষ্ঠীয় গাঁথনি'ৰ স্তৰতহে এই কাৰ্যটো সংঘটিত হয় (অৰ্থাৎ অৰ্থপূৰ্ণ বাক্যৰ সৃষ্টি হয়)। চমস্কিৰ নিজৰ ভাষাৰেই ক'বলৈ গ'লে, এই দুয়োটা স্তৰৰ মাজৰ সংযোগকাৰী যোগসূত্ৰটো হৈছে 'ৰূপান্তৰকৰণৰ নিয়মসমূহৰ এক সমষ্টি'।" অভিজ্ঞতামূলক বিশ্লেষণৰ অন্ততঃ এটা স্তৰত হ'লেও, ৰূপান্তৰকৰণৰ এই প্ৰক্ৰিয়া আৰু সত্তাসমূহ সাধাৰণতে পৌৰাণিক আখ্যান আৰু ধৰ্মৰ জৰিয়তে সম্পন্ন বা বাস্তৱায়িত হোৱা দেখা যায়। কিন্তু নীতিগতভাৱে চাবলৈ গ'লে, দৰ্শন, কলা বা শিল্প-পদ্ধতি, আনকি প্ৰতীকী গ্ৰাহক আচৰণেও এই একেই ভূমিকা বা কাৰ্য পালন কৰিব পাৰে।

সমাজ বিজ্ঞানৰ ঐক্যবদ্ধ ধাৰণা

পাৰ্ছনছৰ তত্ত্বই সমাজ বিজ্ঞান আৰু সাধাৰণভাৱে সমগ্ৰ জীৱন্ত প্ৰণালীসমূহৰ এক একত্ৰিত বা সমন্বিত ধাৰণাৰ দৃষ্টিভংগীক প্ৰতিফলিত কৰে। তেওঁৰ এই দৃষ্টিভংগী নিকলাছ লুহমানৰ 'সামাজিক প্ৰণালীৰ তত্ত্ব'তকৈ মূলগতভাৱে পৃথক। কাৰণ, পাৰ্ছনছে এই ধাৰণাটো অস্বীকাৰ কৰিছিল যে প্ৰণালীসমূহ স্ব-উৎপাদনশীল বা নিজাববীয়াকৈ সৃষ্ট হ'ব পাৰে; তেওঁৰ মতে ব্যক্তিগত কৰ্তাৰ প্ৰকৃত ক্ৰিয়া-প্ৰণালী অবিহনে ই কেতিয়াও সম্ভৱ নহয়। প্ৰণালীসমূহৰ নিজা কিছুমান অন্তৰ্নিহিত ক্ষমতা থাকে সঁচা, কিন্তু সেইবোৰ কেৱল ক্ৰিয়া-প্ৰণালীৰ প্ৰতিষ্ঠানিক প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ ফলাফল হিচাপেহে গঢ় লৈ উঠে। চূড়ান্ত বিশ্লেষণত চাবলৈ গ'লে, এই প্ৰক্ৰিয়াসমূহ প্ৰকৃততে ব্যক্তিগত কৰ্তাসকলৰ (অৰ্থাৎ মানুহৰ) ঐতিহাসিক প্ৰচেষ্টাৰহে ফচল। য'ত লুহমানে প্ৰণালীৰ অন্তৰ্নিহিত বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল, তাৰ বিপৰীতে পাৰ্ছনছে দৃঢ়তাৰে মত পোষণ কৰিছিল যে— স্বতঃ-অনুঘটক আৰু স্থিৰাৱস্থা বা ভাৰসাম্য ৰক্ষাকাৰী প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ অৱস্থিতি; আৰু আনহাতে সকলোৰে চূড়ান্ত "প্ৰথম চালিকা শক্তি" হিচাপে কৰ্তা বা ব্যক্তিৰ ভূমিকা— এই দুয়োটা ধাৰণা কেতিয়াও পৰস্পৰ বিৰোধী নহয়। ভাৰসাম্য ৰক্ষাকাৰী প্ৰক্ৰিয়াসমূহ ঘটিলে সেয়া প্ৰয়োজনীয় হ'ব পাৰে, কিন্তু মানুহৰ ক্ৰিয়াহে হৈছে আটাইতকৈ অপৰিহাৰ্য আৰু নিৰ্ণায়ক শক্তি।

কেৱল ক্ৰিয়াৰ চূড়ান্ত প্ৰসংগৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰাহে পাৰ্ছনছৰ এই মতবাদটোক বুজা উচিত— য'ত তেওঁ কৈছে যে, ইতিহাসত উচ্চ-স্তৰৰ চাইবাৰনেটিক প্ৰণালীসমূহে সদায় চাইবাৰনেটিক স্তৰবিন্যাসৰ নিম্ন স্তৰত সংগঠিত হোৱা সামাজিক ৰূপসমূহক নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ প্ৰৱণতা দেখুৱায়। পাৰ্ছনছৰ মতে, সাধাৰণ ক্ৰিয়া-স্তৰৰ ক্ষেত্ৰত চাইবাৰনেটিক স্তৰবিন্যাসৰ সৰ্বোচ্চ স্তৰটোৱেই হৈছে সাংস্কৃতিক প্ৰণালীৰ 'গঠনমূলক অংশ', যাক তেওঁ "L-ৰ L" (the L of the L) বুলি অভিহিত কৰিছে। অৱশ্যে, প্ৰণালীটোৰ পাৰস্পৰিক ক্ৰিয়া-প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ মাজত, বিশেষকৈ 'সাংস্কৃতিক-প্ৰকাশভংগীমূলক অক্ষ'ৰ (cultural-expressivistic axis, অৰ্থাৎ AGIL আৰ্হিৰ L-G ৰেখাডাল) ওপৰত অধিক মনোযোগ দিয়া উচিত। 'গঠনমূলক' (constitutive) শব্দটোৰ দ্বাৰা পাৰ্ছনছে সাধাৰণতে অতিশয় সুশৃংখল বা সংহিতাবদ্ধ (highly codified) সাংস্কৃতিক প্ৰমূল্যসমূহক, বিশেষকৈ ধৰ্মীয় উপাদানসমূহক বুজাইছিল (যদিও "গঠনমূলক" শব্দটোৰ অন্যান্য ধৰণৰ বাখ্যাও হ'ব পাৰে)।

সামাজিক প্ৰণালীৰ আদৰ্শগত আৰু দিশ-নিৰ্দেশনামূলক আৰ্হিৰ তুলনাত সাংস্কৃতিক প্ৰণালীসমূহৰ এক সম্পূৰ্ণ স্বতন্ত্ৰ মৰ্যাদা বা অৱস্থান আছে; ইয়াৰে কোনো এটা প্ৰণালীকেই আনটোৰ মাজত আৱদ্ধ বা সীমিত কৰিব নোৱাৰি। উদাহৰণস্বৰূপে, এক নিভাঁজ ঐতিহাসিক সত্তা হিচাপে (যি এক 'জমিদাৰী প্ৰণালী' বা 'fiduciary system' হিচাপে কাৰ্য কৰে) সামাজিক প্ৰণালী এটাৰ "সাংস্কৃতিক মূলধন"ৰ ধাৰণাটো আৰু সেই প্ৰণালীটোৰ উচ্চতৰ সাংস্কৃতিক প্ৰমূল্যসমূহ একেবাৰেই একে নহয়। অৰ্থাৎ, সাংস্কৃতিক প্ৰণালীটোত এনে এক অধি-গাঁথনিগত যুক্তি নিহিত হৈ থাকে, যাক কোনো নিৰ্দিষ্ট সামাজিক প্ৰণালীৰ ভিত্তিত লঘূ কৰি চাব নোৱাৰি। তেনেদৰে, ইয়াক কেৱল সামাজিক প্ৰণালীটোৰ (বা ইয়াৰ অৰ্থনীতিৰ) "প্ৰয়োজনীয়তা"ৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা কোনো বস্তুবাদী বা আচৰণবাদী পৰিণতি বা সিদ্ধান্ত বুলিও গণ্য কৰিব নোৱাৰি। সেই প্ৰেক্ষাপটত বিচাৰ কৰিলে দেখা যায় যে, সংস্কৃতিৰ এক স্বতন্ত্ৰ পৰিৱৰ্তনশীল বা সংক্ৰমণশীল শক্তি থাকে। ই কেৱল প্ৰকৃত সমাজ-সাংস্কৃতিক গোটসমূহৰ (যেনে— পশ্চিমীয়া সভ্যতা) এক কাৰক হিচাপেই কাৰ্য নকৰে, বৰঞ্চ মূল সাংস্কৃতিক ভেটিসমূহে কেনেদৰে পাৰস্পৰিক আদান-প্ৰদান বা অনুপ্ৰৱেশৰ জৰিয়তে "সাৰ্বজনীন" ৰূপ ধাৰণ কৰে আৰু বৃহৎ সংখ্যক সামাজিক প্ৰণালীৰ মাজত বিয়পি পৰে, তাকো ই প্ৰতিফলিত কৰে। ইয়াৰ উদাহৰণ স্বৰূপে ধ্ৰুপদী গ্ৰীচ আৰু প্ৰাচীন ইজৰাইলৰ কথা ক'ব পাৰি। এইবোৰৰ ক্ষেত্ৰত মূল সামাজিক ভেটিসমূহৰ পতন বা বিলুপ্তি ঘটিছিল যদিও, ইয়াৰ সাংস্কৃতিক প্ৰণালীসমূহ এক স্বতন্ত্ৰভাৱে "ক্ৰিয়াশীল" সাংস্কৃতিক আৰ্হি হিচাপে বৰ্তি আছিল। গ্ৰীক দৰ্শনৰ ক্ষেত্ৰত, অথবা খ্ৰীষ্টান ধৰ্মৰ ক্ষেত্ৰত (যিটো আছিল ইজৰাইলৰ মূল ভেটিৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা এক পৰিৱৰ্তিত ৰূপ) আমি এই ধাৰণাটোৰ প্ৰমাণ দেখিবলৈ পাওঁ।

ইয়াত এই কথাটো উল্লেখ কৰাটো গুৰুত্বপূৰ্ণ যে পাৰ্ছনছে "সাধাৰণ তত্ত্ব" শব্দটোৰ দুটা ভিন্ন "অৰ্থ" বা ৰূপৰ মাজত পাৰ্থক্য দাঙি ধৰিছিল। তেওঁ কেতিয়াবা সমাজ বিজ্ঞানৰ তাত্ত্বিক চিন্তাৰ দিশসমূহ বুজাবলৈ এই সাধাৰণ তত্ত্বৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল। ইয়াৰ মূল গুৰুত্ব আছিল কোনো এক নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰৰ প্ৰাথমিক তাত্ত্বিক শৃংখলাবদ্ধকৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় বৌদ্ধিক চিন্তাৰ আটাইতকৈ "গঠনমূলক" উপাদানসমূহৰ ওপৰত। পাৰ্ছনছৰ মতে, এনে এক তত্ত্বৰ ভিতৰত সেই নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰখনৰ মূল ধাৰণাগত ৰূপৰেখা আৰু ইয়াৰ সৰ্বোচ্চ স্তৰৰ তাত্ত্বিক সম্পৰ্কসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। তদুপৰি, যৌক্তিক পৰিণতিৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা এই প্ৰণালীটোৰ স্বতঃসিদ্ধ, জ্ঞানতাত্ত্বিক আৰু পদ্ধতিগত ভেটিসমূহৰ প্ৰয়োজনীয় নিৰ্দিষ্টকৰণো ইয়াৰ অন্তৰ্গত। এই সকলোবোৰ উপাদানে তাত্ত্বিক চিন্তাৰ সৰ্বোচ্চ স্তৰত এটি 'সাধাৰণ তত্ত্ব'ৰ সন্ধান বা অন্বেষণক সূচাব।

অৱশ্যে, "সাধাৰণ তত্ত্ব"ই এনে এক অধিক পূৰ্ণাংগ বা কাৰ্যকৰী প্ৰণালীকো বুজাব পাৰে, য'ত ধাৰণাগত ৰূপৰেখাৰ পৰিণতিসমূহক বৌদ্ধিক গাঁথনিৰ নিম্ন স্তৰসমূহত বিশদভাৱে বা স্পষ্টৰূপত প্ৰকাশ বা বৰ্ণনা কৰা হয়। এই নিম্ন স্তৰসমূহ প্ৰত্যক্ষ কৰিব পৰা কোনো "অভিজ্ঞতামূলক বস্তু" বা সত্তাৰ অধিক নিচেই কাষ চাপি থাকে।

১৯৪৭ চনত 'আমেৰিকান ছ'চিয়লজিকেল ছ'চাইটি'ত প্ৰদান কৰা নিজৰ ভাষণত তেওঁ এনে পাঁচটা স্তৰৰ কথা উল্লেখ কৰিছিল:

1. 'সাধাৰণ তত্ত্ব'ৰ স্তৰ, যিটোৱে মূলতঃ সামাজিক প্ৰণালীৰ এক তত্ত্ব হিচাপে গঢ় লৈ উঠিছিল।
2. সামাজিক আচৰণৰ প্ৰেৰণাৰ তত্ত্ব, যিয়ে বিশেষকৈ সামাজিক প্ৰণালীৰ গতিশীলতাৰ সৈতে জড়িত প্ৰশ্ন বা দিশসমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰিছিল। লগতে, এই তত্ত্বই স্বাভাৱিকতেই প্ৰেৰণা, ব্যক্তিত্ব আৰু সামাজিকীকৰণৰ তত্ত্বসমূহক ইয়াৰ পূৰ্বচৰ্ত হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছিল বা মানি লৈছিল।
3. সামাজিক গাঁথনিৰ প্ৰণালীবদ্ধ তুলনাত্মক বিশ্লেষণৰ তাত্ত্বিক ভিত্তি, যিয়ে সাধাৰণীকৰণৰ বিভিন্ন স্তৰত নিৰ্দিষ্ট বা বাস্তৱ প্ৰণালীসমূহৰ অন্তৰ্গত নিৰ্দিষ্ট বা বাস্তৱ সংস্কৃতিসমূহৰ অধ্যয়নক সাঙুৰি লয়।
4. নিৰ্দিষ্ট অভিজ্ঞতামূলক সমস্যাৰ ক্ষেত্ৰসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি গঢ়ি উঠা বিশেষ তত্ত্বসমূহ।
5. নিৰ্দিষ্ট অভিজ্ঞতামূলক গৱেষণা পদ্ধতিসমূহৰ (যেনে— পৰিসংখ্যা বিজ্ঞান আৰু জৰীপ পদ্ধতি) সৈতে তত্ত্বসমূহক "খাপ খুওৱা" বা প্ৰয়োগ কৰা।

নিজৰ জীৱনকালত তেওঁ তাত্ত্বিক চিন্তাৰ এই আটাইকেইটা (পাঁচটা) ক্ষেত্ৰৰ বিকাশৰ ওপৰতেই কাম কৰিছিল যদিও, তেওঁ সৰ্বোচ্চ "গঠনমূলক" স্তৰটোৰ বিকাশৰ প্ৰতি বিশেষভাৱে গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। কাৰণ, তেওঁৰ মতে বাকী সমগ্ৰ তাত্ত্বিক গাঁথনিটোৰ (বা সৌধটোৰ) স্থায়িত্ব বা পতন এই সৰ্বোচ্চ স্তৰটোৰ দৃঢ়তাৰ ওপৰতেই নিৰ্ভৰশীল আছিল।

প্ৰচলিত ভ্ৰান্ত ধাৰণাসমূহৰ বিপৰীতে, পাৰ্ছনছে কেতিয়াও ভবা নাছিল যে আধুনিক সমাজবোৰ নিজৰ নীতি-নিয়ম বা আদৰ্শসমূহৰ সৈতে সম্পূৰ্ণ নিখুঁত সমন্বয় বা ভাৰসাম্য বজাই ৰাখি বৰ্তি থাকে; অথবা আধুনিক সমাজবোৰত সদায় এক উচ্চ স্তৰৰ সহমত বা এক 'সুখকৰ' প্ৰতিষ্ঠানিক সংহতি বিৰাজ কৰে। পাৰ্ছনছে এই কথাটোত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল যে, জটিল আধুনিক সমাজসমূহৰ মূল আদৰ্শগত গাঁথনিত কোনো "নিখুঁত মিল" বা নিখুঁত সহমত থকাটো প্ৰায় যৌক্তিকভাৱে অসম্ভৱ। কাৰণ আধুনিক সমাজৰ মূল প্ৰমূল্যসমূহৰ আৰ্হিটো সাধাৰণতে এনেদৰে বিভক্ত বা শ্ৰেণীভুক্ত হৈ থাকে যে ইয়াৰ কিছুমান মূল আদৰ্শগত শ্ৰেণীৰ মাজত জন্মগতভাৱে বা অন্ততঃ সম্ভাৱ্যভাৱে পাৰস্পৰিক সংঘাত দেখা যায়। উদাহৰণস্বৰূপে, স্বাধীনতা আৰু সমতাক সাধাৰণতে আধুনিক সমাজৰ মৌলিক আৰু আপোচবিহীন প্ৰমূল্য হিচাপে গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰে প্ৰত্যেকটোৱেই মানৱতাৰ উচ্চতৰ প্ৰমূল্যসমূহৰ বিষয়ে এক প্ৰকাৰৰ চৰম অপৰিহাৰ্যতা বা আৱশ্যকতাক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। অৱশ্যে, পাৰ্ছনছে জোৰ দি কোৱাৰ দৰে, স্বাধীনতা নে সমতা— কোনটোক বেছি অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া উচিত, তাৰ কোনো সহজ উত্তৰ নাই; বা এই দুয়োটাৰ মাজত কেনেদৰে মধ্যস্থতা বা সমন্বয় সাধন কৰিব পাৰি, তাৰো কোনো সহজ সমাধান নাই। সেয়েহে, সকলো আধুনিক সমাজেই এই দুটা প্ৰমূল্যৰ মাজত বিৰাজমান অন্তৰ্নিহিত সংঘাতৰ সন্মুখীন হয় আৰু ইয়াৰ কোনো "চিৰস্থায়ী সমাধান" নাই। কোনো এখন আধুনিক সমাজতেই প্ৰেৰণামূলক আৰ্হি, আদৰ্শগত সমাধান আৰু প্ৰচলিত প্ৰমূল্যৰ আৰ্হিৰ মাজত সম্পূৰ্ণ নিখুঁত সংগতি থাকিব নোৱাৰে। পাৰ্ছনছে লগতে এই মত পোষণ কৰিছিল যে ৰাজনৈতিক "বাওঁপন্থী" আৰু "সোঁপন্থী"ৰ মাজৰ "বিবাদ" বা সংঘাতৰ এটা মূল কাৰণ হ'ল— তেওঁলোক দুয়োপক্ষই চূড়ান্তভাৱে "যৌক্তিক" বা নায্য বুলি ভবা মানৱীয় প্ৰমূল্য বা আদৰ্শসমূহ ৰক্ষা কৰিব বিচাৰে। এই প্ৰমূল্যসমূহ স্বতন্ত্ৰভাৱে অতি অপৰিহাৰ্য, কিন্তু একে সময়তে ইটোৱে সিটোৰ সৈতে সদায় এক অন্তহীন সংঘাতপূৰ্ণ অৱস্থানত থাকে।

পাৰ্ছনছে সদায় এই মত পোষণ কৰিছিল যে সমাজত আদৰ্শগত আৰ্হিৰ সংহতি বা একত্ৰীকৰণৰ বিষয়টো সাধাৰণতে যথেষ্ট সমস্যামূলক বা জটিল। তেওঁৰ মতে, নীতিগতভাৱে যিটো স্তৰৰ সংহতি সমাজত দেখিবলৈ পোৱা যায়, সেয়া কেতিয়াও সম্পূৰ্ণ সুসংগত আৰু নিখুঁত নহয়। যদি কেতিয়াবা সমাজত কোনো "সুসংগত আৰ্হি" গঢ় লৈ উঠেও, তেন্তে সেয়া কেৱল কিছুমান নিৰ্দিষ্ট ঐতিহাসিক পৰিস্থিতিৰ বাবেহে সম্ভৱ হয়; ইয়াক সামাজিক প্ৰণালীসমূহৰ কোনো সাধাৰণ নিয়ম বা বিধি বুলি কেতিয়াও গণ্য কৰিব নোৱাৰি।

সামাজিক বিৱৰ্তনবাদ

পাৰ্ছনছে সামাজিক বিৱৰ্তনবাদ আৰু নব্য বিৱৰ্তনবাদত অৰিহণা যোগাইছিল। তেওঁ বিৱৰ্তনক চাৰিটা উপ-প্ৰক্ৰিয়াত ভাগ কৰিছিল:

1. 'পৃথকীকৰণ' বা 'বিভাজন', যিয়ে মূল প্ৰণালীটোৰ অন্তৰ্গত বিভিন্ন কাৰ্যকৰী উপ-প্ৰণালীসমূহৰ সৃষ্টি কৰে;
2. অভিযোজন', যাৰ জৰিয়তে এই প্ৰণালীসমূহ ক্ৰমবিকাশৰ মাজেৰে গৈ অধিক ফলপ্ৰসূ বা কাৰ্যক্ষম ৰূপলৈ পৰিৱৰ্তিত হয়;
3. 'অন্তৰ্ভুক্তিকৰণ', যাৰ জৰিয়তে নিৰ্দিষ্ট বা প্ৰদত্ত প্ৰণালীসমূহৰ পৰা পূৰ্বতে বাদ পৰা বা বহিৰ্ভুক্ত হৈ থকা উপাদানসমূহক পুনৰ ইয়াৰ ভিতৰলৈ সামৰি লোৱা (বা অন্তৰ্ভুক্ত কৰা) হয়;
4. প্ৰমূল্যসমূহৰ সাধাৰণীকৰণ', যাৰ জৰিয়তে ক্ৰমান্বয়ে জটিল হৈ পৰা প্ৰণালীটোৰ বৈধতা বা গ্ৰহণযোগ্যতা অধিক বৃদ্ধি পায়।

তদুপৰি পাৰ্ছনছে বিৱৰ্তনৰ তিনিটা পৰ্যায়ৰ ভিতৰত উপ-প্ৰক্ৰিয়াসমূহ অন্বেষণ কৰিছিল:

1. আদিম
2. প্ৰাচীন
3. আধুনিক

পাৰ্ছনছে পশ্চিমীয়া সভ্যতাক আধুনিক সমাজসমূহৰ সৰ্বোচ্চ শিখৰ হিচাপে গণ্য কৰিছিল আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰক আটাইতকৈ গতিশীলভাৱে বিকশিত সমাজ হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।

পাৰ্ছনছৰ পৰৱৰ্তী সময়ৰ কৰ্মৰাজিয়ে এক নতুন তাত্ত্বিক সংশ্লেষণৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল। এই সংশ্লেষণ মূলতঃ চাৰিটা কাৰ্যৰ ওপৰত কেন্দ্ৰীভূত আছিল, যিবোৰ তেওঁৰ মতে আচৰণগত স্তৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সাংস্কৃতিক স্তৰলৈকে সকলো ক্ৰিয়া-প্ৰণালীৰ বাবেই সাধাৰণ বা সমানে প্ৰযোজ্য আছিল। ইয়াৰ লগতে ইয়াত কিছুমান প্ৰতীকী মাধ্যমকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছিল, যিয়ে এই প্ৰণালীসমূহৰ মাজত পাৰস্পৰিক যোগাযোগ সম্ভৱ কৰি তুলিছিল। ক্ৰিয়াৰ জগতখনক এক শৃংখলাবদ্ধ আৰ্হিৰ ভিত্তিত গঢ়ি তুলিবলৈ তেওঁ যি প্ৰচেষ্টা চলাইছিল, সেয়া আমেৰিকান সমাজতত্ত্ববিদসকলৰ বাবে গ্ৰহণযোগ্য নাছিল। কাৰণ সেই সময়ত তেওঁলোকে ১৯৬০-ৰ দশকৰ আড়ম্বৰপূৰ্ণ তাত্ত্বিক দাবীসমূহৰ পৰা আঁতৰি আহি ক্ৰমান্বয়ে এক অধিক অভিজ্ঞতামূলক আৰু বাস্তৱসন্মত দৃষ্টিভংগীৰ দিশলৈ অগ্ৰসৰ হৈছিল।

নিৰ্বাচিত গ্ৰন্থতালিকা

লিখক

• ১৯৮৩ চনত। ৱাশ্বিঅ' কুৰাটাৰ দ্বাৰা সম্পাদিত সামাজিক ব্যৱস্থাৰ গঠন আৰু পৰিৱৰ্তন (পাৰ্চন্সৰ জাপান ভ্ৰমণৰ দ্বিতীয়টো বক্তৃতা)।
• ১৯৮৬, সমাজ বিজ্ঞান: এটা মৌলিক ৰাষ্ট্ৰীয় সম্পদ সম্পাদিত এছ জে ডি ক্লাউছনাৰ আৰু ভিক্টৰ লিড্জৰ। (১৯৪৮ চনৰ আশে-পাশে লিখা)।
• ১৯৯১, দ্য আৰলি এছেছ (১৯২০ চনৰ শেষৰ ফালে আৰু ১৯৩০ চনৰ ৰচনা)। চাৰ্লছ কেমিকৰ সম্পাদনা।
• ১৯৯৩, অন নেচনেল ছ’চিয়েলিজম (১৯৩০ চনৰ শেষৰ ফালে আৰু ১৯৪০ চনৰ ৰচনা)। সম্পাদনা কৰিছে উটা গেৰহাৰ্ডৰ।
• ২০০৭, আমেৰিকান ছ'চাইটি: টুৱেৰ্ড এ থিয়ৰী অৱ ছ'চাইটেল কমিউনিটি জিউচেপে স্কোৰ্টিনোৰ সম্পাদিত। পেৰাডাইম .

সংকলনসমূহ

• টেলকট পাৰ্ছনছ আৰু কেনেথ বি ক্লাৰ্ক (সম্পাদক), দ্য নিগ্ৰো আমেৰিকান . বিকন প্ৰেছ, ১৯৬৭ চন।
• টেলকট পাৰ্ছনছ (সম্পা.), জ্ঞান আৰু সমাজ: আমেৰিকান সমাজবিজ্ঞান . নিউয়ৰ্ক: বেচিক বুকছ, ১৯৬৮। (টেলকট পাৰ্ছনছৰ পৰিচয়ৰ সৈতে ৰচনাৰ সংকলন)
• টেলকট পাৰ্ছনছ আৰু ভিক্টৰ এম. লিডজ (সম্পাদক), ৰিডিংছ ইন প্ৰিমডাৰ্ণ ছ'চাইটিজ। ইংলউড ক্লিফছ, প্ৰেন্টিছ-হল, ১৯৭২।

অনুবাদ

১৯৩০ চনত পাৰ্ছনছে ৱেবাৰৰ ক্লাছিক গ্ৰন্থ দ্য প্ৰটেষ্টেণ্ট এথিক এণ্ড দ্য স্পিৰিট অৱ কেপিটেলিজমৰ অনুবাদ প্ৰকাশ কৰে

• মেক্স ৱেবাৰ, দ্য প্ৰটেষ্টেণ্ট এথিক এণ্ড দ্য স্পিৰিট অৱ কেপিটেলিজম। (১৯০৫) ১৯৩০ চনত পাৰ্ছনছে অনুবাদ কৰে। (গ্ৰন্থখনৰ প্ৰথম ইংৰাজী অনুবাদ আছিল।)
• মেক্স ৱেবাৰ, দ্য থিয়ৰী অৱ ছ’চিয়েল এণ্ড ইকনমিক অৰ্গেনাইজেচন। (১৯২১–২২) ১৯৪৭ চনত আলেকজেণ্ডাৰ মৰেল হেণ্ডাৰছনৰ সৈতে পাৰ্ছনছে অনুবাদ কৰে।