চিন্তা

চিন্তা (Thought ) আৰু বিচাৰ শব্দ দুটাই অতি সাধাৰণ অৰ্থত সংবেদনশীল উদ্দীপনাৰ পৰা স্বাধীনভাৱে হ’ব পৰা জ্ঞানমূলক প্ৰক্ৰিয়াক বুজায়। ইহঁতৰ আটাইতকৈ পেৰাডাইমেটিক ৰূপসমূহ হ’ল বিচাৰ, যুক্তি, ধাৰণা গঠন, সমস্যা সমাধান, আৰু বিবেচনা। কিন্তু আন মানসিক প্ৰক্ৰিয়া, যেনে কোনো ধাৰণা, স্মৃতি বা কল্পনাক বিবেচনা কৰাটোও প্ৰায়ে অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়। এই প্ৰক্ৰিয়াবোৰ অনুভূতিৰ দৰে নহয়, সংবেদনশীল অংগৰ পৰা আভ্যন্তৰীণভাৱে স্বাধীনভাৱে হ’ব পাৰে। কিন্তু বহল অৰ্থত বুজিলে যিকোনো মানসিক পৰিঘটনাক উপলব্ধি আৰু অচেতন মানসিক প্ৰক্ৰিয়াকে ধৰি চিন্তাৰ এক প্ৰকাৰ হিচাপে বুজিব পাৰি। অলপ বেলেগ অৰ্থত চিন্তা শব্দটোৱে মানসিক প্ৰক্ৰিয়াবোৰক নিজেই নহয় বৰঞ্চ এই প্ৰক্ৰিয়াবোৰে কঢ়িয়াই অনা মানসিক অৱস্থা বা ধাৰণাৰ ব্যৱস্থাক বুজায়।

সংজ্ঞা

"চিন্তা" আৰু "বিচাৰ" শব্দটোৱে বহুতো মানসিক কাৰ্য্যকলাপক বুজায়। ^১২৩ ইয়াৰ অতি সাধাৰণ অৰ্থত ইহঁতক সচেতন প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে বুজা যায় যিবোৰ সংবেদনশীল উদ্দীপনাৰ পৰা স্বাধীনভাৱে হ'ব পাৰে।^৪৫ ইয়াৰ ভিতৰত বিভিন্ন ভিন্ন মানসিক প্ৰক্ৰিয়াও অন্তৰ্ভুক্ত, যেনে কোনো ধাৰণা বা প্ৰস্তাৱক বিবেচনা কৰা বা সেইটো সত্য বুলি বিচাৰ কৰা। এই অৰ্থত স্মৃতি আৰু কল্পনা চিন্তাৰ ৰূপ কিন্তু উপলব্ধি নহয়।^৬ অধিক সীমিত অৰ্থত অতি পেৰাডাইমেটিক ক্ষেত্ৰবোৰকহে চিন্তা বুলি গণ্য কৰা হয়। এইবোৰৰ লগত এনে সচেতন প্ৰক্ৰিয়া জড়িত হৈ থাকে যিবোৰ ধাৰণাগত বা ভাষিক আৰু যথেষ্ট বিমূৰ্ত, যেনে বিচাৰ কৰা, অনুমান কৰা, সমস্যা সমাধান কৰা আৰু বিবেচনা কৰা। ^{১ ৭৮} কেতিয়াবা "চিন্তা" আৰু "বিচাৰ" শব্দ দুটাক অতি বহল অৰ্থত বুজা যায় যে ই যিকোনো ধৰণৰ মানসিক প্ৰক্ৰিয়াক বুজায়, সচেতন বা অচেতন।^৯১০ এই অৰ্থত ইয়াক "মন" শব্দটোৰ সমাৰ্থকভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি। এই ব্যৱহাৰৰ সন্মুখীন হয়, উদাহৰণস্বৰূপে, কাৰ্টেছিয়ান পৰম্পৰাত, য’ত মনক চিন্তা কৰা বস্তু বুলি বুজা যায়, আৰু জ্ঞানমূলক বিজ্ঞানত।^{৬১১১২১৩} কিন্তু এই জ্ঞানৰ ভিতৰত এনে প্ৰক্ৰিয়াই চিন্তা বুলি গণ্য কৰিবলৈ বুদ্ধিমান আচৰণৰ সূচনা কৰিবলগীয়া হোৱা বাধাটোও অন্তৰ্ভুক্ত হ’ব পাৰে। ^১৪ শৈক্ষিক সাহিত্যত কেতিয়াবা দেখা পোৱা এটা বৈপৰীত্য হ’ল চিন্তা আৰু অনুভৱৰ মাজত। এই প্ৰসংগত চিন্তাধাৰা নিজৰ বিষয়ৰ প্ৰতি শান্ত, বস্তুনিষ্ঠ আৰু যুক্তিসংগত দৃষ্টিভংগীৰ সৈতে জড়িত হোৱাৰ বিপৰীতে অনুভৱৰ লগত প্ৰত্যক্ষ আৱেগিক নিয়োজিততা জড়িত হৈ থাকে।^{১৫১৬১৭}

চিন্তাৰ তত্ত্বসমূহ

চিন্তাৰ বিভিন্ন তত্ত্ব প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে।^১৮ তেওঁলোকৰ লক্ষ্য হৈছে চিন্তাৰ নিৰ্দিষ্ট বৈশিষ্ট্যসমূহ ধৰি ৰখা। ইয়াত উল্লেখ কৰা তত্ত্বসমূহ একচেটিয়া নহয়: কিছুমানক বৈপৰীত্য সৃষ্টি নকৰাকৈ একত্ৰিত কৰাটো সম্ভৱ হ’ব পাৰে।

প্লেটোবাদ

প্লেটোবাদৰ মতে চিন্তা-চৰ্চা হৈছে এনে এক আধ্যাত্মিক কাৰ্য্যকলাপ য’ত প্লেটোৰ ৰূপ আৰু ইয়াৰ আন্তঃসম্পৰ্কসমূহ বুজি পোৱা আৰু পৰ্যবেক্ষণ কৰা হয়।^১৮১৯ এই কাৰ্য্যকলাপক নিৰৱ আভ্যন্তৰীণ বাক্যৰ এটা প্ৰকাৰ হিচাপে বুজা যায় য'ত আত্মাই নিজৰ লগত কথা পাতে।^২০ প্লেটোৰ ৰূপবোৰক সাৰ্বজনীন হিচাপে দেখা যায় যিবোৰ সংবেদনশীল জগতৰ পৰা পৃথক অপৰিৱৰ্তিত ক্ষেত্ৰত বিদ্যমান। উদাহৰণস্বৰূপে ভালপোৱা, সৌন্দৰ্য্য, ঐক্য আৰু সমতাৰ ৰূপ।^{২১২২২৩}এই দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰত চিন্তাৰ অসুবিধাটো হ’ল প্লেটোৰ ৰূপবোৰ ধৰিব নোৱাৰা আৰু ইন্দ্ৰিয় জগতত পোৱা কেৱল অনুকৰণৰ পৰা সেইবোৰক মৌলিক হিচাপে পৃথক কৰিব নোৱাৰা। ইয়াৰ অৰ্থ হ'ল উদাহৰণস্বৰূপে সৌন্দৰ্য্যক সৌন্দৰ্য্যৰ ব্যুৎপত্তিমূলক ছবিৰ পৰা পৃথক কৰা।^১৯ এই মতামতৰ এটা সমস্যা হ'ল মানুহে কেনেকৈ প্লেটোৰ ৰূপসমূহৰ বিষয়ে শিকিব আৰু চিন্তা কৰিব পাৰে, যিবোৰ বেলেগ ক্ষেত্ৰৰ অন্তৰ্গত, সেই বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰা।^১৮ প্লেটোৱে নিজেই এই সমস্যাটো তেওঁৰ স্মৃতি তত্ত্বৰ জৰিয়তে সমাধান কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে, যাৰ মতে আত্মা ইতিমধ্যে প্লেটোৰ ৰূপসমূহৰ সংস্পৰ্শত আছিল আৰু সেয়েহে তেওঁলোক কেনেকুৱা সেই কথা মনত ৰাখিবলৈ সক্ষম হৈছে।^১৯কিন্তু এই ব্যাখ্যা বিভিন্ন অনুমানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল যিবোৰ সমসাময়িক চিন্তাধাৰাত সাধাৰণতে গ্ৰহণ কৰা নহয়।^১৯

এৰিষ্টোটেলবাদ আৰু ধাৰণাবাদ

এৰিষ্ট'টেলৰ মতে মনটোৱে চিন্তাৰ বস্তুৰ সত্তাক বাস্তৱায়িত কৰি কিবা এটাৰ বিষয়ে চিন্তা কৰিবলৈ সক্ষম হয়।^১৮ গতিকে গছৰ কথা ভাবিলে মনটোৱে বৃক্ষ-ত্বক বস্তুগত কৰে। এই বস্তুনিষ্ঠতা প্ৰকৃত গছৰ দৰে পদাৰ্থত নহয়, মনতহে যদিও দুয়োটা ক্ষেত্ৰতে বস্তুগত হোৱা সাৰ্বজনীন সত্তা একে।^১৮ প্লেটোবাদৰ বিপৰীতে এই সাৰ্বজনীনতাক অপৰিৱৰ্তিত বুজিব পৰা জগতত বিদ্যমান প্লেটোৰ ৰূপ হিচাপে বুজা নহয়।^২৪ বৰঞ্চ ইহঁতৰ অস্তিত্ব কেৱল সেইখিনিলৈকেহে আছে যিমানখিনিলৈকে ইহঁতৰ উদাহৰণ দিয়া হয়। মনটোৱে অভিজ্ঞতাৰ পৰা বিমূৰ্ততাৰ জৰিয়তে সাৰ্বজনীনতাৰ মাজত বৈষম্য কৰিবলৈ শিকে।^২৫ এই ব্যাখ্যাই প্লেটোবাদৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপিত বিভিন্ন আপত্তি এৰাই চলিছে।^২৪

ধাৰণাবাদৰ লগত এৰিষ্ট’টেলবাদৰ ওতঃপ্ৰোত সম্পৰ্ক আছে। ইয়াৰ মতে চিন্তাধাৰাত মানসিকভাৱে উত্তেজিত ধাৰণা জড়িত হৈ থাকে। এই ধাৰণাবোৰৰ কিছুমান জন্মগত হ’ব পাৰে, কিন্তু বেছিভাগেই চিন্তাত ব্যৱহাৰ কৰাৰ আগতে ইন্দ্ৰিয় অভিজ্ঞতাৰ পৰা বিমূৰ্ততাৰ জৰিয়তে শিকিব লাগে।^১৮

এই মতামতসমূহৰ বিৰুদ্ধে যুক্তি দিয়া হৈছে যে তেওঁলোকৰ চিন্তাৰ যুক্তিসংগত ৰূপৰ হিচাপ লোৱাত সমস্যা আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, হয় বৰষুণ হ’ব বা বৰফ হ’ব বুলি ভবাটোৱেই বৰষুণ আৰু বৰফৰ সত্তাৰ উদাহৰণ দিয়া বা সংশ্লিষ্ট ধাৰণাবোৰ উদগনি দিয়াটোৱেই যথেষ্ট নহয়। ইয়াৰ কাৰণ হ'ল বৰষুণ আৰু নিয়ৰৰ মাজৰ বিচ্ছিন্ন সম্পৰ্ক এইদৰে বুজিব নোৱাৰি।।^১৮ এই অৱস্থানসমূহে ভাগ কৰা আন এটা সমস্যা হ'ল বিমূৰ্ততাৰ জৰিয়তে মনটোৱে কেনেকৈ সত্তা বা ধাৰণা শিকে তাৰ সন্তোষজনক বিৱৰণ দিয়াত অসুবিধা।^১৮

আভ্যন্তৰীণ বাক্য তত্ত্ব

আভ্যন্তৰীণ বাক্য তত্ত্বসমূহে দাবী কৰে যে চিন্তা কৰাটো আভ্যন্তৰীণ বাক্যৰ এটা প্ৰকাৰ। ^{৬২৬২০১} এই মতামতক কেতিয়াবা মানসিক নামবাদ বুলিও কোৱা হয়।^১৮ ইয়াত কোৱা হৈছে যে চিন্তাৰ লগত নীৰৱে শব্দ উদগনি দিয়া আৰু সেইবোৰক সংযোগ কৰি মানসিক বাক্য গঠন কৰাটো জড়িত হৈ থাকে। এজন ব্যক্তিৰ চিন্তাৰ বিষয়ে যি জ্ঞান থাকে, সেই জ্ঞানক নিজৰ নিৰৱ একক কথন শুনি থকাৰ এক প্ৰকাৰ বুলি ব্যাখ্যা কৰিব পাৰি।^২৭ আভ্যন্তৰীণ বাক্যৰ তিনিটা কেন্দ্ৰীয় দিশ প্ৰায়ে আৰোপ কৰা হয়: ই গুৰুত্বপূৰ্ণ অৰ্থত শব্দ শুনাটোৰ দৰেই, ইয়াত ভাষাৰ ব্যৱহাৰ জড়িত আৰু ই এটা মতৰ পৰিকল্পনা গঠন কৰে যিটো প্ৰকৃত বাক্যৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰিব পৰা যাব।^১ ভাষাৰ সৈতে এই সংযোগৰ সমৰ্থন এইটোৱেই যে চিন্তাৰ লগত প্ৰায়ে বাক অংগত পেশীৰ কাৰ্য্যকলাপ থাকে। এই কাৰ্য্যকলাপে কিছুমান ক্ষেত্ৰত চিন্তা-চৰ্চাৰ সুবিধা প্ৰদান কৰিব পাৰে কিন্তু সাধাৰণতে ইয়াৰ বাবে ই অপৰিহাৰ্য নহয়। ^১ কিছুমান বিৱৰণী অনুসৰি চিন্তা-চৰ্চা ইংৰাজী বা ফৰাচীৰ দৰে নিয়মীয়া ভাষাত নহয়, বৰঞ্চ সংশ্লিষ্ট প্ৰতীক আৰু বাক্য গঠনৰ নিজস্ব ধৰণৰ ভাষা থাকে। এই তত্ত্বক চিন্তা অনুমানৰ ভাষা বুলি জনা যায়।^২৬২৮

আভ্যন্তৰীণ বাক্য তত্ত্বৰ প্ৰাৰম্ভিক যুক্তিযুক্ততা শক্তিশালী কাৰণ আত্মনিৰীক্ষণে দেখুৱাইছে যে বহু চিন্তাৰ লগত প্ৰকৃততে আভ্যন্তৰীণ বাক্যও থাকে। কিন্তু ইয়াৰ বিৰোধীসকলে সাধাৰণতে যুক্তি আগবঢ়ায় যে সকলো ধৰণৰ চিন্তাধাৰাৰ ক্ষেত্ৰতে এই কথা সত্য নহয়।^{১৮৫২৯} উদাহৰণস্বৰূপে, এইটো যুক্তি দিয়া হৈছে যে দিবাস্বপ্নৰ ৰূপসমূহে অভাষিক চিন্তাধাৰা গঠন কৰে।^৩০ জীৱ-জন্তুৰ চিন্তা কৰাৰ ক্ষমতা আছে নে নাই সেই প্ৰশ্নৰ লগত এই বিষয়টো প্ৰাসংগিক। যদি চিন্তাধাৰা মূলতঃ ভাষাৰ সৈতে জড়িত, তেন্তে ইয়াৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে মানুহ আৰু জীৱ-জন্তুৰ মাজত যথেষ্ট পাৰ্থক্য আছে কাৰণ কেৱল মানুহৰহে যথেষ্ট জটিল ভাষা আছে। কিন্তু অভাষিক চিন্তাৰ অস্তিত্বৰ পৰা অনুমান কৰিব পাৰি যে এই পাৰ্থক্য হয়তো ইমান ডাঙৰ নহ’বও পাৰে আৰু কিছুমান প্ৰাণীয়ে আচলতে চিন্তা কৰে।^{২৯৩১৩২}

চিন্তাৰ ভাষা অনুমান

ভাষা আৰু চিন্তাৰ সম্পৰ্কৰ সম্পৰ্কে বিভিন্ন তত্ত্ব আছে। সমসাময়িক দৰ্শনৰ এটা বিশিষ্ট সংস্কৰণক চিন্তাৰ ভাষা অনুমান বুলি কোৱা হয়।^{২৬২৮৩৩৩৪৩৫} ইয়াত উল্লেখ আছে যে চিন্তা কৰাটো এটা মানসিক ভাষাৰ মাধ্যমত ঘটে। এই ভাষাটোক প্ৰায়ে মেণ্টেলিজ বুলি কোৱা হয়, বিভিন্ন দিশত নিয়মীয়া ভাষাৰ সৈতে মিল আছে: ই বাক্য গঠন কৰিবলৈ ইটোৱে সিটোৰ লগত বাক্য গঠনমূলকভাৱে সংযুক্ত হৈ থকা শব্দৰে গঠিত।^{২৬২৮৩৩৩৪} এই দাবী কেৱল ভাষা আৰু চিন্তাৰ মাজৰ এক স্বজ্ঞাত উপমাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল নহয়। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে ই এটা ভাষিক গঠন পাবলৈ প্ৰতিনিধিত্বমূলক ব্যৱস্থাই সন্নিৱিষ্ট কৰিবলগীয়া বৈশিষ্ট্যসমূহৰ স্পষ্ট সংজ্ঞা প্ৰদান কৰে।^{৩৩২৮৩৪} বাক্য গঠনৰ স্তৰত প্ৰতিনিধিত্বমূলক ব্যৱস্থাটোৱে দুবিধ উপস্থাপনৰ অধিকাৰী হ’ব লাগে: পৰমাণু আৰু যৌগিক উপস্থাপন। পাৰমাণৱিক উপস্থাপন মৌলিক আনহাতে যৌগ উপস্থাপন হয় অন্য যৌগ উপস্থাপনৰ দ্বাৰা বা পৰমাণু উপস্থাপনৰ দ্বাৰা গঠিত।^{৩৩২৮৩৪} অৰ্থবিজ্ঞানৰ স্তৰত অৰ্থগত বিষয়বস্তু বা যৌগিক উপস্থাপনসমূহৰ অৰ্থ ইয়াৰ গঠনকাৰীসমূহৰ অৰ্থগত বিষয়বস্তুৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰিব লাগে। প্ৰতিনিধিত্বমূলক ব্যৱস্থা এটা ভাষিকভাৱে গঠন হয় যদিহে ই এই দুটা প্ৰয়োজনীয়তা পূৰণ কৰে।^{৩৩২৮৩৪}

সংঘবাদ

অভিজ্ঞতাবাদী পৰম্পৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মতামত হৈছে সংঘবাদ, এই মতামত যে চিন্তাধাৰা এক ক্ৰমৰ ধাৰণা বা প্ৰতিচ্ছবিৰে গঠিত।^{১৩৬৩৭} এই ক্ৰমটোক সংঘৰ নিয়মৰ দ্বাৰা পৰিচালিত বুলি ধৰা হয়, যিয়ে চিন্তাৰ শৃংখলটো কেনেকৈ উন্মোচিত হয় সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰে।^১৩৮ এই নিয়মসমূহ চিন্তা বা ধাৰণাসমূহৰ বিষয়বস্তুৰ মাজৰ যুক্তিসংগত সম্পৰ্কৰ পৰা পৃথক, যিবোৰ এটা প্ৰেমিছৰ ধাৰণাটোৰ পৰা এটা সিদ্ধান্তৰ ধাৰণালৈকে যোৱা অনুমানসমূহত পোৱা যায়।^৩৮ সংঘৰ বিভিন্ন আইন প্ৰণয়নৰ পৰামৰ্শ দিয়া হৈছে। সাদৃশ্য আৰু বৈপৰীত্যৰ নিয়ম অনুসৰি ধাৰণাবোৰে হয় তেওঁলোকৰ সৈতে অতি মিল থকা নহয় ইয়াৰ বিপৰীত ধাৰণা আন ধাৰণাক উদগনি দিয়াৰ প্ৰৱণতা থাকে। আনহাতে সংলগ্নতাৰ নিয়মত কোৱা হৈছে যে যদি দুটা ধাৰণা সঘনাই একেলগে অনুভৱ কৰা হৈছিল, তেন্তে এটাৰ অভিজ্ঞতাই আনটোৰ অভিজ্ঞতাৰ সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰৱণতা থাকে।^১৩৮ এই অৰ্থত কোনো জীৱৰ অভিজ্ঞতাৰ ইতিহাসে জীৱটোৰ মনলৈ কি কি চিন্তা আহে আৰু এই চিন্তাবোৰ কেনেকৈ প্ৰকাশ পায় সেইটো নিৰ্ধাৰণ কৰে।^৩৮ কিন্তু এনে সংঘই নিশ্চিত নকৰে যে সংযোগটো অৰ্থপূৰ্ণ বা যুক্তিসংগত।^৩৮

সংঘবাদৰ এটা ৰূপ হ’ল ইমেজিজম (imagism)। ইয়াত কোৱা হৈছে যে চিন্তাৰ লগত এনে এক ক্ৰমৰ ছবিৰ মনোৰঞ্জন জড়িত হৈ থাকে য’ত পূৰ্বৰ ছবিয়ে সংগতিৰ নিয়মৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি পিছৰ ছবিবোৰক মনলৈ আনে।^১৮ এই দৃষ্টিভংগীৰ এটা সমস্যা হ’ল আমি কল্পনা কৰিব নোৱাৰা কথাবোৰৰ বিষয়ে চিন্তা কৰিব পাৰো। বিশেষকৈ যেতিয়া চিন্তাটোৰ লগত অতি জটিল বস্তু বা অসীমৰ বিষয়ে চিন্তা কৰে তেতিয়া এইটো প্ৰাসংগিক হয়, যিটো গাণিতিক চিন্তাধাৰাত সাধাৰণ।^১৮ সাধাৰণতে সংঘবাদৰ এটা সমালোচনা হ’ল ইয়াৰ দাবীবোৰ অতি সুদূৰপ্ৰসাৰী। সংঘবাদীসকলে অধ্যয়ন কৰা সংগতিশীল প্ৰক্ৰিয়াই চিন্তা কেনেকৈ উন্মোচিত হয় তাত কিছু ভূমিকা পালন কৰে বুলি বহুলভাৱে একমত। কিন্তু এই ব্যৱস্থাই সকলো চিন্তা বা সকলো মানসিক প্ৰক্ৰিয়া বুজিবলৈ যথেষ্ট বুলি দাবী কৰাটো সাধাৰণতে মানি লোৱা নহয়।^৩৭৩৮

আচৰণবাদ

আচৰণবাদৰ মতে চিন্তাধাৰা হৈছে বিশেষ বাহ্যিক উদ্দীপকৰ প্ৰতিক্ৰিয়াত ৰাজহুৱাভাৱে পৰ্যবেক্ষণযোগ্য কিছুমান আচৰণত লিপ্ত হোৱাৰ আচৰণৰ প্ৰৱণতা।^{৩৯ ৪০৪১} এই দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰত এটা বিশেষ চিন্তা থকাটো আৰু এটা নিৰ্দিষ্ট ধৰণে আচৰণ কৰাৰ স্বভাৱৰ সমতুল্য। এই পদ্ধতিটো প্ৰায়ে অভিজ্ঞতাভিত্তিক বিবেচনাৰদ্বাৰা প্ৰেৰিত হয়: চিন্তাধাৰাক ব্যক্তিগত মানসিক প্ৰক্ৰিয়া হিচাপে অধ্যয়ন কৰাটো অতি কঠিন কিন্তু কোনো এটা আচৰণৰ সৈতে জীৱই এটা নিৰ্দিষ্ট পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি কেনে প্ৰতিক্ৰিয়া প্ৰকাশ কৰে সেই বিষয়ে অধ্যয়ন কৰাটো বহুত সহজ।^৪১ এই অৰ্থত বৰ্তমানৰ অভ্যাসৰ জৰিয়তে নহয় সৃষ্টিশীল নতুন পদ্ধতিৰ জৰিয়তে সমস্যা সমাধানৰ ক্ষমতা বিশেষভাৱে প্ৰাসংগিক।^৪২ অভ্যন্তৰীণ বাক্য তত্ত্বৰ এটা নিৰ্দিষ্ট ৰূপক বুজাবলৈ চিন্তাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰয়োগ কৰিলেও কেতিয়াবা অলপ বেলেগ অৰ্থত ব্যৱহাৰ কৰা হয়। ^৪৩ এই দৃষ্টিভংগীয়ে এই ধাৰণাটোৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে যে প্ৰাসংগিক অভ্যন্তৰীণ বাক্য নিয়মীয়া বাহ্যিক বাক্যৰ এটা ব্যুৎপত্তিমূলক ৰূপ।^১ এই ইন্দ্ৰিয়টো মন দৰ্শনত আচৰণবাদক কেনেকৈ অধিক সাধাৰণভাৱে বুজা যায় তাৰ সৈতে ওভাৰলেপ হয় কাৰণ এই অভ্যন্তৰীণ বাক্য ক্ৰিয়াবোৰ গৱেষকে পৰ্যবেক্ষণ নকৰে বৰঞ্চ কেৱল বিষয়-বস্তুৰ বুদ্ধিমান আচৰণৰপৰা অনুমান কৰা হয়।^৪৩ সাধাৰণ আচৰণবাদী নীতিৰ ক্ষেত্ৰত এইটো সঁচা যে যিকোনো মানসিক অনুমানৰ বাবে আচৰণগত প্ৰমাণৰ প্ৰয়োজন।^৪১

আচৰণবাদৰ এটা সমস্যা হ'ল একেটা সত্তাই আগৰ দৰে একে পৰিস্থিতিত থকাৰ পিছতো প্ৰায়ে বেলেগ ধৰণে আচৰণ কৰে।^৪৪৪৫ এই সমস্যাটো এইটোৱেই যে ব্যক্তিগত চিন্তা বা মানসিক অৱস্থা সাধাৰণতে কোনো এটা বিশেষ আচৰণৰ লগত মিল নাথাকে। গতিকে পাইটো সোৱাদযুক্ত বুলি ভাবিলেই স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পাই খাবলৈ বাধ্য নহয়, কিয়নো আন বিভিন্ন মানসিক অৱস্থাই এতিয়াও এই আচৰণক বাধা দিব পাৰে, যেনে, তেনে কৰাটো অভদ্ৰতা হ’ব বা পাইত বিষাক্ত বুলি বিশ্বাস কৰা।^৪৬৪৭

গণনাবাদ

জ্ঞানমূলক বিজ্ঞানত প্ৰায়ে পোৱা গণনাবাদী চিন্তাধাৰা তত্ত্বসমূহে চিন্তাক তথ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ এটা প্ৰকাৰ হিচাপে বুজে।^{৪৮৪৯৩৯} ২০ শতিকাৰ দ্বিতীয়াৰ্ধত কম্পিউটাৰৰ উত্থানৰ লগে লগে এই ধাৰণাসমূহৰ বিকাশ ঘটিছিল, যেতিয়া বিভিন্ন তত্ত্ববিদে চিন্তাধাৰাক কম্পিউটাৰৰ কাৰ্য্যকলাপৰ সৈতে সাদৃশ্যপূৰ্ণ বুলি ভাবে।^৪৯ এনে দৃষ্টিভংগীত তথ্যসমূহ মগজুত বেলেগ বেলেগ ধৰণে সংকেতযুক্ত হ'ব পাৰে, কিন্তু নীতিগতভাৱে তাত একে ধৰণৰ কাৰ্য্য সংঘটিত হয়, যিটো তথ্যৰ সংৰক্ষণ, সংক্ৰমণ আৰু প্ৰক্ৰিয়াকৰণৰ সৈতে মিল আছে।^১১৩ কিন্তু এই উপমাৰ কিছু স্বজ্ঞাত আকৰ্ষণ থাকিলেও তত্ত্ববিদসকলে গণনা কি সেই বিষয়ে অধিক স্পষ্ট ব্যাখ্যা দিবলৈ সংগ্ৰাম কৰি আহিছে। আন এটা সমস্যা হ’ল চিন্তা কৰাটো কি অৰ্থত কম্পিউটিঙৰ এটা প্ৰকাৰ সেই কথা বুজাই দিয়া।^৩৯ পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰধান দৃষ্টিভংগীয়ে গণনাক টুৰিং মেচিনৰ দ্বাৰা সংজ্ঞায়িত কৰে, যদিও সমসাময়িক বিৱৰণীসমূহে প্ৰায়ে ইয়াৰ উপমাৰ বাবে স্নায়ু নেটৱৰ্কৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।^৪৮ টুৰিং মেচিনে কিছুমান অতি মৌলিক নীতিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি যিকোনো এলগৰিদম প্ৰনয়ন কৰিবলৈ সক্ষম হয়, যেনে এটা কোষৰ পৰা এটা চিহ্ন পঢ়া, এটা কোষলৈ এটা চিহ্ন লিখা আৰু পঢ়া চিহ্নসমূহৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি নিৰ্দেশনাসমূহ প্ৰনয়ন কৰা।^৪৮ এইদৰে আনুষ্ঠানিক যুক্তিৰ অনুমান নিয়ম অনুসৰণ কৰাৰ লগতে মনৰ আন বহুতো কাৰ্য্য যেনে ভাষা প্ৰক্ৰিয়াকৰণ, সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ আৰু চলন নিয়ন্ত্ৰণৰ অনুকৰণ কৰা সম্ভৱ হয়।^৪৯৩৯ কিন্তু গণনাবাদে কেৱল চিন্তাধাৰা কোনো অৰ্থত গণনাৰ সৈতে মিল থকা বুলি দাবী কৰা নাই। বৰঞ্চ দাবী কৰা হয় যে কেৱল চিন্তা কৰাটো গণনাৰ এটা প্ৰকাৰ বা মনটো এটা টুৰিং যন্ত্ৰ।^৩৯

চিন্তাৰ প্ৰকাৰ

শৈক্ষিক সাহিত্যত বহুতো ধৰণৰ চিন্তাধাৰাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। এটা সাধাৰণ পদ্ধতিয়ে ইহঁতক সেইবোৰ ৰূপত বিভক্ত কৰে যিবোৰে তাত্ত্বিক জ্ঞান সৃষ্টিৰ লক্ষ্য ৰাখে আৰু যিবোৰৰ লক্ষ্য হৈছে কাৰ্য্য বা শুদ্ধ সিদ্ধান্ত উৎপন্ন কৰা,^১৮ কিন্তু এই সকলোবোৰ ধৰণৰ সাৰাংশ দাঙি ধৰা কোনো সাৰ্বজনীনভাৱে গ্ৰহণযোগ্য শ্ৰেণীবিভাজন নাই।

মনোৰঞ্জন, বিচাৰ, আৰু যুক্তি

চিন্তাধাৰা প্ৰায়ে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ কাৰ্য্যৰ লগত জড়িত হৈ থাকে। বিচাৰ হৈছে এনে এক মানসিক প্ৰক্ৰিয়া য'ত কোনো প্ৰস্তাৱ উত্থাপন কৰা হয় আৰু তাৰ পিছত দৃঢ় বা খণ্ডন কৰা হয়।^৬৫০ ইয়াৰ লগত কি বিশ্বাস কৰিব লাগে সেইটো নিৰ্ণয় কৰাটো জড়িত হৈ থাকে আৰু ইয়াৰ লক্ষ্য হৈছে বিবেচনাধীন প্ৰস্তাৱটো সঁচা নে মিছা সেইটো নিৰ্ণয় কৰা।^৫১৫২ বিচাৰৰ বিভিন্ন তত্ত্ব প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছে। পৰম্পৰাগতভাৱে প্ৰধান দৃষ্টিভংগী হৈছে সংমিশ্ৰণ তত্ত্ব। ইয়াত কোৱা হৈছে যে বিচাৰসমূহ ধাৰণাসমূহৰ সংমিশ্ৰণত গঠিত।^৫৩ এই দৃষ্টিভংগীৰ ওপৰত "সকলো মানুহ মৰ্ত্যলোক" বুলি বিচাৰ কৰাটোৱেই হ'ল "মানুহ" আৰু "মৰ্ত্যলোক" ধাৰণা দুটাক একত্ৰিত কৰা। একেবোৰ ধাৰণাকে বিভিন্ন ধৰণেৰে একত্ৰিত কৰিব পাৰি, যিবোৰ বিভিন্ন ধৰণৰ বিচাৰৰ সৈতে একে, যেনে "কিছুমান মানুহ মৰ্ত্যলোক" বা "কোনো মানুহ মৰ্ত্যলোক নহয়"।^৫৪

বিচাৰৰ আন তত্ত্বসমূহে বিচাৰ কৰা প্ৰস্তাৱ আৰু বাস্তৱৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। ফ্ৰান্স ব্ৰেণ্টানোৰ মতে, বিচাৰ হয় কোনো সত্তাৰ অস্তিত্বৰ ওপৰত বিশ্বাস বা অবিশ্বাস।^৫৩৫৫ এই অৰ্থত বিচাৰৰ মাত্ৰ দুটা মৌলিক ৰূপ আছে: "A ৰ অস্তিত্ব" আৰু "A ৰ অস্তিত্ব নাই"। "সকলো মানুহ মৰ্ত্যলোক" বাক্যটোৰ ওপৰত প্ৰয়োগ কৰিলে প্ৰশ্ন কৰা সত্তাটো হ'ল "মানুহ অমৰ ", যাৰ অস্তিত্ব নাই বুলি কোৱা হয়। ^৫৩৫৫ ব্ৰেণ্টানোৰ বাবে কোনো ৰায়দানৰ বিষয়বস্তুৰ কেৱল প্ৰতিনিধিত্ব আৰু সেই বিষয়বস্তুৰ দৃঢ়তা বা অস্বীকাৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্যটো গুৰুত্বপূৰ্ণ।^৫৩৫৫ এটা প্ৰস্তাৱৰ কেৱল প্ৰতিনিধিত্বক প্ৰায়ে "প্ৰস্তাৱ বিবেচনা কৰা" বুলি কোৱা হয়। উদাহৰণস্বৰূপে, যেতিয়া কোনো ব্যক্তিয়ে কোনো প্ৰস্তাৱ বিবেচনা কৰে কিন্তু এতিয়াও সিদ্ধান্ত লোৱা নাই যে সেইটো সঁচা নে মিছা তেতিয়া এনেকুৱা হয়।^৫৩৫৫ "চিন্তা" শব্দটোৱে বিচাৰ আৰু কেৱল বিবেচনা দুয়োটাকে বুজাব পাৰে। এই পাৰ্থক্যটো প্ৰায়ে চিন্তাটো প্ৰকাশ কৰাৰ ধৰণত স্পষ্ট হৈ পৰে: "তেনেকৈ চিন্তা কৰা" সাধাৰণতে এটা বিচাৰ জড়িত হৈ থাকে আনহাতে "ইয়াৰ বিষয়ে চিন্তা কৰা" বুলিলে কোনো সংলগ্ন বিশ্বাস অবিহনে কোনো প্ৰস্তাৱৰ নিৰপেক্ষ উপস্থাপনক বুজোৱা হয়। এই ক্ষেত্ৰত প্ৰস্তাৱটো কেৱল বিবেচনা কৰা হয় যদিও এতিয়াও বিচাৰ কৰা হোৱা নাই।^৫৬ কিছুমান চিন্তাধাৰাত কোনো প্ৰস্তাৱ নোহোৱাকৈ বস্তুৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰা হ'ব পাৰে, যেনে যেতিয়া কোনোবাই নিজৰ আইতাকৰ কথা চিন্তা কৰে।^৬

ধাৰণা গঠন

ধাৰণা হৈছে সাধাৰণ ধাৰণা যিয়ে চিন্তাৰ মৌলিক গঠনমূলক গোট গঠন কৰে।^৫৭৫৮ বস্তুবোৰক বিভিন্ন শ্ৰেণীত কেনেকৈ সজাব লাগে সেইটো নিয়ন্ত্ৰণ কৰা নিয়ম।^৫৯৬০ এজন ব্যক্তিয়ে কোনো প্ৰস্তাৱৰ বিষয়ে চিন্তা কৰিব পাৰে যদিহে তেওঁৰ এই প্ৰস্তাৱৰ লগত জড়িত ধাৰণাসমূহ থাকে।^৬১ উদাহৰণস্বৰূপে, "ৱমবেট হৈছে প্ৰাণী" প্ৰস্তাৱটোত "ৱমবেট" আৰু "প্ৰাণী" ধাৰণা জড়িত হৈ আছে। "ৱমবেট"ৰ ধাৰণা নথকা কোনোবাই বাক্যটোও পঢ়িব পাৰে, কিন্তু ইয়াৰ লগত জড়িত প্ৰস্তাৱটো বুজিব নোৱাৰে। ধাৰণা গঠন হৈছে এনে এক ধৰণৰ চিন্তাধাৰা য'ত নতুন ধাৰণা আহৰণ কৰা হয়।^৬০ ইয়াৰ লগত সংশ্লিষ্ট ধৰণৰ সত্তাৰ সকলো দৃষ্টান্তই ভাগ কৰা বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্যসমূহৰ সৈতে পৰিচিত হোৱা আৰু ইতিবাচক আৰু ঋণাত্মক ক্ষেত্ৰ চিনাক্ত কৰাৰ ক্ষমতা বিকাশ কৰাটো জড়িত হৈ থাকে। এই প্ৰক্ৰিয়াটো সাধাৰণতে প্ৰশ্ন কৰা ধৰণৰ সৈতে জড়িত শব্দটোৰ অৰ্থ শিকিবলৈ মিল খায়। ^৫৯৬০ ধাৰণা আৰু ধাৰণা দখল কেনেকৈ বুজিব লাগে সেই সম্পৰ্কে বিভিন্ন তত্ত্ব আছে।^৫৭ উপমাৰ ব্যৱহাৰে ধাৰণা গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়াত সহায় কৰিব পাৰে।^৬২

এটা জনপ্ৰিয় মতামত অনুসৰি ধাৰণাবোৰ ক্ষমতাৰ ফালৰ পৰা বুজিব লাগে। এই মত অনুসৰি ধাৰণা মালিকীস্বত্বৰ বৈশিষ্ট্য হৈছে দুটা মূল দিশ: ইতিবাচক আৰু নেতিবাচক পৰিস্থিতিৰ মাজত পাৰ্থক্য কৰিব পৰা ক্ষমতা আৰু এই ধাৰণাটোৰ সৈতে জড়িত ধাৰণাসমূহৰ বিষয়ে সিদ্ধান্ত লোৱাৰ ক্ষমতা। ধাৰণা গঠন এই ক্ষমতাসমূহ আহৰণৰ সৈতে মিল আছে।^{৬১৬৩৫৭} জীৱ-জন্তুৱেও কিছু পৰিমাণে ধাৰণা শিকিব পাৰে বুলি ধাৰণা কৰা হৈছে, কাৰণ ইহঁতে বিভিন্ন ধৰণৰ পৰিস্থিতিৰ মাজত বৈষম্য কৰিব পাৰে আৰু সেই অনুসৰি নিজৰ আচৰণ সালসলনি কৰিব পাৰে।^৫৯৬৪

সমস্যা সমাধান

সমস্যা সমাধানৰ ক্ষেত্ৰত চিন্তাৰ লক্ষ্য হৈছে কিছুমান বাধা অতিক্ৰম কৰি পূৰ্বনিৰ্ধাৰিত লক্ষ্যত উপনীত হোৱা।^৭১৬০ এই প্ৰক্ৰিয়াত প্ৰায়ে দুটা ভিন্ন ধৰণৰ চিন্তাধাৰা জড়িত হৈ থাকে। এফালে বিচ্ছিন্ন চিন্তাধাৰাৰ লক্ষ্য হৈছে যিমান পাৰি সিমান বিকল্প সমাধান উলিওৱা। আনহাতে, অভিসৰণশীল চিন্তাধাৰাই আটাইতকৈ আশাব্যঞ্জক প্ৰাৰ্থীসকলৰ বিকল্পৰ পৰিসৰ সংকুচিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।^{১৬৫৬৬} কিছুমান গৱেষকে সমস্যা সমাধানৰ প্ৰক্ৰিয়াৰ বিভিন্ন পদক্ষেপ চিনাক্ত কৰে। এই পদক্ষেপসমূহৰ ভিতৰত সমস্যাটো চিনাক্ত কৰা, ইয়াৰ প্ৰকৃতি বুজিবলৈ চেষ্টা কৰা, সমাধানে পূৰণ কৰিবলগীয়া সাধাৰণ মাপকাঠী চিনাক্ত কৰা, এই মাপকাঠীসমূহক কেনেকৈ অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া উচিত সেইটো নিৰ্ণয় কৰা, অগ্ৰগতি নিৰীক্ষণ কৰা আৰু ফলাফলৰ মূল্যায়ন কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।^১