এনাস্থেচিয়া এৱাৰনেচ

এনাস্থেচিয়া এৱাৰনে'চ বা আন্‌ইণ্টেডে'ড্‌ ইনট্ৰা-অ'পাৰেটিভ এৱাৰনে'চ (Anesthesia awareness/unintended intra-operative awareness) হৈছে অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ সময়ত ৰোগীক চেতনাবিহীন কৰিবলৈ প্ৰয়োগ কৰা সাধাৰণ সংজ্ঞাহীনতা বা বিষয় দৰব প্ৰয়োজনতকৈ কমকৈ প্ৰয়োগ কৰাৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা ৰোগীৰ এক অৱস্থা।^১ ই অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ সময়ত ঘটা ঘটনা সমূহ অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ পিছত মনলৈ অহা এক অৱস্থা। আনহাতে ই প'ষ্ট এনাস্থেচিয়া কেয়াৰ ইউনিট (PACU) বা ইণ্টেন্‌চিভ কেয়াৰ ইউনিট (ICU)ত অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ পিছত স্বাভাৱিক অৱস্থালৈ ঘূৰি আহিবলৈ ৰখাৰ সময়তো ঘটিব পাৰে।^২ ইয়াৰ ফলত ৰোগীৰ পঞ্চইন্দ্ৰিয় সচেতন অৱস্থাত থাকে যদিও ৰোগীয়ে শৰীৰৰ অংগসমূহ চলাচল কৰিবলৈ সক্ষম নহয়। অৰ্থাৎ ৰোগীয়ে অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ বেদনা, কক্ষত চলি থকা কথোপকথন আদি অনুভৱ কৰিব পাৰে; কিন্তু সহাঁৰি দিব নোৱাৰে।^৩

অপৰ্যাপ্ত পৰিমাণৰ সংজ্ঞাহীনতাৰ দৰব প্ৰয়োগৰ ফলত এই অৱস্থাৰ সৃষ্টি হয়।^২ এই অৱস্থাটো অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ ভিন্নতা অনুযায়ী প্ৰায় ০.২% ৰ পৰা ৪০% ৰোগীৰ ক্ষেত্ৰত সৃষ্টি হয়।^১ ই অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ অৱস্থা আৰু ৰোগীৰ মানসিক অৱস্থাৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰে। সাধাৰণ অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰত ০.২%, প্ৰায় ০.৪% চিজাৰিয়ানত,^৪ ১ ৰ পৰা ২% হৃদযন্ত্ৰৰ অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰত,^৫ আৰু ১০–৪০% ৰোগীৰ লগত দুৰ্ঘটনাজনিত অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ এই "অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ পিছত মনলৈ অহা" (incidence of memorization) অৱস্থাৰ সৃষ্টি হয়। ইয়াৰ প্ৰায় এক তৃতীয়াংশই বেদনা অনুভৱ কৰিব পাৰে।^৩ নিউৰ'-মাচ্‌কুলাৰ ব্লকেডৰ (neuro-muscular blockade) অনুপস্থিতিত এই অৱস্থাটো আধালৈ বৃদ্ধি পায়।^১ এই অৱস্থাত ৰোগীয়ে অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ বেদনা অনুভৱ কৰিব পাৰে, কথোপকথন শুনিব পাৰে, উশাহ লোৱাত হোৱা কষ্ট অনুভৱ কৰিব পাৰে; কিন্তু তেওঁলোকে সহাঁৰি দিবলৈ সক্ষম নহয় কাৰণ ইতিমধ্যে মাচল ৰিলাক্সেণ্ট (paralytic/muscle relaxant) প্ৰয়োগ কৰা হয়।^২

সচেতন অৱস্থা আৰু মনলৈ অহা অৱস্থা

দুই প্ৰকাৰৰ সচেতন অৱস্থাৰ সৃষ্টি হয়:

• এৱাৰনেচ (Awareness): ইয়াত ৰোগীয়ে ঘটি থকা ঘটনা সমূহ অনুভৱ কৰিব পাৰে; কিন্তু অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ পিছত কোনো স্মৃতি নাথাকে।^১
• মনলৈ অহা অৱস্থা: অস্ত্ৰোপ্ৰচাৰৰ পিছত ঘটনাসমূহ মনত পেলাব পাৰে।^৩