আয়াৰলেণ্ড

আয়াৰলেণ্ড উত্তৰ আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ উত্তৰ-পশ্চিম ইউৰোপত অৱস্থিত এখন দ্বীপ। ভূ-ৰাজনৈতিকভাৱে দ্বীপখন আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য (আনুষ্ঠানিক নাম আয়াৰলেণ্ড) – যিয়ে দ্বীপখনৰ প্ৰায় পাঁচ-ষষ্ঠাংশ সামৰি থকা এখন সাৰ্বভৌম ৰাষ্ট্ৰ – আৰু উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড (যি যুক্তৰাজ্যৰ অংশ আৰু অৱশিষ্ট এক-ষষ্ঠাংশ অঞ্চল সামৰি আছে)ৰ মাজত বিভক্ত। ইয়াৰ পূবে অৱস্থিত গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ পৰা উত্তৰ চেনেল, আইৰিছ সাগৰ আৰু ছেইণ্ট জৰ্জ চেনেলে পৃথক কৰি ৰাখিছে। আয়াৰলেণ্ড ব্ৰিটিছ দ্বীপপুঞ্জৰ দ্বিতীয় বৃহত্তম দ্বীপ, ইউৰোপৰ তৃতীয় বৃহত্তম আৰু বিশ্বৰ বিংশতম বৃহত্তম দ্বীপ।^১ ২০২২ চনৰ হিচাপমতে সমগ্ৰ দ্বীপখনৰ জনসংখ্যা ৭০ লাখতকৈ সামান্য অধিক; ইয়াৰে ৫১ লাখ আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্যত আৰু ১৯ লাখ উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডত বাস কৰে। এই হিচাপত গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ পিছতেই ই ইউৰোপৰ দ্বিতীয় সৰ্বাধিক জনবসতিপূৰ্ণ দ্বীপ।^২

আয়াৰলেণ্ডৰ ভূগোল মূলতঃ এটা কেন্দ্ৰীয় সমভূমিক আগুৰি থকা তুলনামূলকভাৱে নিম্ন উচ্চতাৰ পৰ্বতমালাৰে গঠিত। এই সমভূমিৰ মাজেৰে কেইবাখনো নৌ-চলাচলযোগ্য নদী অন্তৰ্ভাগলৈ বৈ গৈছে। মধ্যযুগৰ অন্তিম পৰ্যায়লৈকে আয়াৰলেণ্ডৰ বৃহৎ অংশ ঘন অৰণ্যৰে আৱৃত আছিল। বৰ্তমান দ্বীপখনৰ প্ৰায় ১০% অঞ্চল বনাঞ্চল, যি ইউৰোপৰ গড় ৩৩%তকৈ বহু কম;^৩ আৰু ইয়াৰ অধিকাংশেই স্থানীয় নহোৱা শংকুজাতীয় গছৰ ৰোপণ বন।^৪৫ ইয়াৰ সেউজীয়া উদ্ভিদ আৱৰণৰ মূল কাৰণ হৈছে ইয়াৰ মৃদু জলবায়ু, যিটো আটলাণ্টিক মহাসাগৰৰ দ্বাৰা গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত। ফলস্বৰূপে ইয়াৰ জলবায়ু অতি নাতিশীতোষ্ণ;^৬ এই অক্ষাংশৰ তুলনাত ইয়াৰ শীতকাল তুলনামূলকভাৱে মৃদু, যদিও গ্ৰীষ্মকাল মহাদেশীয় ইউৰোপতকৈ শীতল। দ্বীপখনত প্ৰচুৰ বৰষুণ আৰু ডাৱৰীয়া বতৰ দেখা যায়।

গেইলিক আয়াৰলেণ্ড খ্ৰীষ্টীয় প্ৰথম শতিকাৰ ভিতৰত গঢ় লৈ উঠিছিল। পঞ্চম শতিকাৰ পৰা দ্বীপখনত খ্ৰীষ্টধৰ্মৰ প্ৰসাৰ আৰম্ভ হয়। সেই সময়ত আয়াৰলেণ্ড বহু সৰু সৰু ৰজাৰ অধীনত বিভক্ত আছিল। এই ক্ষুদ্ৰ ৰাজ্যসমূহ পুনৰ পাৰম্পৰিক প্ৰদেশসমূহৰ (Cúige; ) ৰজাসকলৰ অধীনস্থ আছিল। এই প্ৰাদেশিক ৰজাসকলে প্ৰাধান্য বিস্তাৰ আৰু আয়াৰলেণ্ডৰ উচ্চ ৰজা উপাধি লাভৰ বাবে ইজনে সিজনৰ সৈতে প্ৰতিদ্বন্দ্বিতা কৰিছিল। অষ্টম শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ পৰা একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিলৈকে ভাইকিংসকলৰ আক্ৰমণ আৰু বসতি স্থাপন চলি আছিল। ইয়াৰ পৰিসমাপ্তি ঘটে ১০১৪ চনৰ ২৩ এপ্ৰিলত সংঘটিত ক্লণ্টাৰ্ফৰ যুদ্ধত, যাৰ ফলত আয়াৰলেণ্ডত ভাইকিংসকলৰ আধিপত্যৰ অন্ত পৰে।

দ্বাদশ শতিকাত সংঘটিত এংলো-নৰ্মান আক্ৰমণৰ পাছত ইংলেণ্ড ৰাজ্যই আয়াৰলেণ্ডৰ ওপৰত সাৰ্বভৌমত্ব দাবী কৰে। কিন্তু ষোড়শ আৰু সপ্তদশ শতিকাত সংঘটিত টিউডৰ বিজয় অভিযানৰ পূৰ্বলৈকে ইংৰাজ শাসন সমগ্ৰ দ্বীপখনলৈ বিস্তৃত হোৱা নাছিল। এই বিজয়ৰ ফলত ব্ৰিটেইনৰ পৰা অহা উপনিবেশ স্থাপনকাৰীসকলৰ বসতি স্থাপন আৰম্ভ হয়। ১৬৯০-ৰ দশকত প্ৰটেষ্টাণ্ট ইংৰাজ শাসনব্যৱস্থা এনেদৰে গঢ়ি তোলা হয় যাতে কেথলিক সংখ্যাগৰিষ্ঠ জনগোষ্ঠী আৰু মতভিন্ন প্ৰটেষ্টাণ্টসকল বৈষয়িকভাৱে বঞ্চিত হয়। অষ্টাদশ শতিকাত এই ব্যৱস্থা অধিক বিস্তৃত কৰা হয়।

১৮০১ চনত সংযুক্তিকৰণ আইন কাৰ্যকৰী হোৱাৰ লগে লগে আয়াৰলেণ্ড যুক্তৰাজ্যৰ অংশত পৰিণত হয়। ১৮৪০-ৰ দশকৰ মহাদুৰ্ভিক্ষৰ ফলত মৃত্যু আৰু ব্যাপক প্ৰব্ৰজনৰ বাবে জনসংখ্যা ২০%তকৈ অধিক হ্ৰাস পায়। বিংশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে সংঘটিত আয়াৰলেণ্ডৰ স্বাধীনতা যুদ্ধৰ পিছত দ্বীপখন বিভক্ত কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত আইৰিছ মুক্ত ৰাজ্য গঠন হয়, যিখন পৰৱৰ্তী কেইবাটাও দশকত ক্ৰমাৎ অধিক সাৰ্বভৌম হৈ উঠে আৰু অৱশেষত ১৯৪৮ চনত (Republic of Ireland Act, 1948-ৰ অধীনত) নিজকে এখন গণৰাজ্য হিচাপে ঘোষণা কৰে। আনহাতে, উত্তৰ আয়াৰলেণ্ড যুক্তৰাজ্যৰ অংশ হিচাপেই থাকি যায়।

উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডত ১৯৬০-ৰ দশকৰ শেষৰ ফালৰ পৰা ১৯৯০-ৰ দশকলৈকে দীৰ্ঘস্থায়ী সাম্প্ৰদায়িক আৰু ৰাজনৈতিক সংঘাত চলি আছিল। ১৯৯৮ চনত গুড ফ্ৰাইডে চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ পিছত এই সংঘাত যথেষ্ট হ্ৰাস পায়। ১৯৭৩ চনত আয়াৰলেণ্ড গণৰাজ্য আৰু যুক্তৰাজ্য (উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডসহ) ইউৰোপীয় অৰ্থনৈতিক সম্প্ৰদায়ত যোগদান কৰে। ২০১৬ চনৰ গণভোটৰ ফলস্বৰূপে যুক্তৰাজ্যে, উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডক সামৰি, ২০২০ চনত ইউৰোপিয়ান ইউনিয়ন (EU) ত্যাগ কৰে। ইয়াৰ পিছতো উত্তৰ আয়াৰলেণ্ডক এক সীমিত বিশেষ মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা হয়, যাৰ ফলত ইউৰোপীয় সংঘৰ সদস্য নোহোৱাকৈও সামগ্ৰীৰ ক্ষেত্ৰত ইউৰোপীয় সংঘৰ একক বজাৰৰ অন্তৰ্গত হৈ থাকিব পাৰে।^৭

আইৰিছ সংস্কৃতিয়ে, বিশেষকৈ সাহিত্যৰ ক্ষেত্ৰত, বিশ্বৰ অন্যান্য সংস্কৃতিৰ ওপৰত উল্লেখযোগ্য প্ৰভাৱ পেলাইছে। মূলধাৰাৰ পাশ্চাত্য সংস্কৃতিৰ সমান্তৰালভাৱে দ্বীপখনত এক শক্তিশালী থলুৱা সংস্কৃতিও বিদ্যমান। এই সংস্কৃতি গেইলিক ক্ৰীড়া, আইৰিছ সংগীত, আইৰিছ ভাষা আৰু আইৰিছ নৃত্যৰ মাজেৰে প্ৰকাশ পাইছে। দ্বীপখনৰ সংস্কৃতিয়ে ইংৰাজী ভাষা আৰু এছ'চিয়েশ্যন ফুটবল, ৰাগবি, ঘোঁৰাৰ দৌৰ, গ'লফ আৰু বক্সিঙৰ দৰে ক্ৰীড়াকে ধৰি গ্ৰেট ব্ৰিটেইনৰ সংস্কৃতিৰ সৈতে বহুতো বৈশিষ্ট্য ভাগ-বতৰা কৰে।