আজেৰবাইজানী লোককথা

আজেৰবাইজানী লোককথা (ইংৰাজী: Azerbaijani folklore) হৈছে আজেৰবাইজান জনগোষ্ঠীৰ লোক পৰম্পৰা।^১

উৎপত্তি

আজাৰবাইজানৰ লোককথা বহু দিশত অন্য তুৰ্কী জনগোষ্ঠীৰ সৈতে একেই। ডেডে কোৰ্কুট, কোৰোগ্লু, আব্বাছ আৰু গুলগাজ, আস্লি আৰু কৰিম, কথা, হোলাভাৰ, নিচুকনি গীত, উপাখ্যান, সাঁথৰ, প্ৰবাদ আৰু প্ৰৱচন আদি বিভিন্ন বিষয় আজাৰবাইজানৰ লোককথাৰ অন্তৰ্গত।^২ তুৰ্কী আৰু আজেৰবাইজানৰ বহুতো শ্ৰুতিকথাৰ মূলতঃ মানুহৰ বীৰত্ব আৰু প্ৰজ্ঞাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ় লৈ উঠিছে আৰু ইয়াৰ প্ৰদৰ্শন “ইপিক অৱ কোৰোগ্লু” (Epic of Köroğlu), “বুক অৱ ডেডে কুৰ্কোট” (Book of Dede Korkut) আদি মহাকাব্যত দেখিবলৈ পোৱা যায়।^৩৪৫

কোৰোগ্লু

কোৰোগ্লু (Koroǧlu, আক্ষৰিক অৰ্থ: 'অন্ধৰ পুত্ৰ') হৈছে আজেৰবাইজানত প্ৰচলিত এটি লোককথা। এই কাহিনী আৰম্ভ হয় পিতৃৰ দৃষ্টিশক্তি হেৰুৱাৰ পৰা।^৬ সামন্তীয় অধিকাৰী হাছান খানে তুচ্ছ অপৰাধৰ বাবে নিজৰ আস্তাবলৰ বিষয়া আলী কিছিকৰ চকু কাঢ়ি তেওঁক অন্ধ কৰি পেলায়। তেওঁৰেই পুত্ৰ বুলি বিশ্বাস কৰা “কোৰোগ্লু” বা “কোৰোঘ্লু” হৈছে ১৬ শতিকাৰ তুৰ্কী জনগোষ্ঠীৰ এজন অৰ্ধ-ৰহস্যবাদী নায়ক। তুৰ্কী ভাষাত "কোৰোগ্লু" নামৰ অৰ্থ হৈছে "অন্ধৰ পুত্ৰ", "অঙঠাৰ পুত্ৰ" বা "মাটিৰ পুত্ৰ" (মাটিয়ে মৃত্যুক বুজায়)। আজাৰবাইজানী ভাষাত তেওঁৰ প্ৰকৃত নাম আছিল “ৰ'ভশ্বেন” (Rövşən), তুৰ্কী ভাষাত “ৰুচেন আলী” (Ruşen Ali) আৰু তুৰ্কমেন ভাষাত “ৰ'ৱশ্বেন আলি” (Röwşen Aly)। এই শব্দটো আছিল পাৰ্চী ভাষাৰ “ৰৌছন” (رُوشن Rowšan অৰ্থাৎ পোহৰ বা উজ্জ্বল) শব্দৰ পৰা আমদানী কৰা শব্দ।^৭৮

ডেডে কোৰ্কুট

ডেডে কোৰ্কুট (Dede Korkut) বা কোৰ্কুট হৈছে আজেৰবাইজানী শ্ৰুতিকথাৰ আখ্যান আৰু মহাকাব্য পৰম্পৰাত বৰ্ণিত বগা দাড়ি থকা এজন বুঢ়া ৰক্ষক। ষোড়শ শতিকাৰ শেষৰ ফালৰ দুখন পাণ্ডুলিপিৰ পৰাই ডেডে কোৰকুটৰ গ্ৰন্থখন আধুনিক বিশ্বত জনাজাত হৈ পৰে।^৭

বাবা-ই আমিৰ

বাবা-ই আমিৰ হৈছে আজেৰবাইজানী লোককথাৰ এটা কমিক চৰিত্ৰ।^৯

বায়াতি

“বায়াতী” হৈছে একপ্ৰকাৰৰ আজেৰবাইজানী লোককবিতা। এই কবিতাবোৰৰ চাৰিটা শাৰী থাকে আৰু প্ৰতিটো শাৰীত সাতটা পদাংশ থাকে। এই কবিতাবোৰে মানুহৰ অনুভূতিক কাব্যিক ৰূপত প্ৰতিনিধিত্ব কৰে। এই ধাৰাটোৰ বয়াতি-বাগলামা (bayati-baglama), বায়াতি দেয়িছমে (bayati deyishme), ভেছফি-হাল (vesfi-hal), পেটিং (petting), হোলাভাৰ (holavar) আদি কেইবাটাও ৰূপ আছে;^১০১১ প্ৰকাশভংগী আৰু বিষয়বস্তু অনুসৰি ধাৰাসমূহ এটা আনটোৰ পৰা পৃথক কৰিব পাৰি।

আশিক কবিতা

আশিক কবিতা (Ashik poetry) হৈছে তুৰ্কী জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত ব্যাপকভাৱে প্ৰচলিত, আৰু আৰ্মেনিয়ানসকলৰ দৰে আন জনগোষ্ঠীসমূহৰ মাজত গুছান (Gusans) নামেৰে জনাজাত এক প্ৰকাৰৰ লোক কবিতা।^১২১৩ আশিক নামৰ কবি-গায়কসকলে এবিধ তাঁৰযুক্ত বাদ্যযন্ত্ৰ সংগত কৰি এই কবিতাৰ জৰিয়তে কাহিনী আৰু কিংবদন্তি বৰ্ণনা কৰে।^১৪ এইদৰেই কোৰোগ্লু আৰু কোৰ্কুটৰ দৰে লোককথা আজিলৈকে সংৰক্ষিত হৈ আছে।^১৫ বীৰ কোৰোগ্লুৰ দাস্তান হৈছে আটাইতকৈ বিখ্যাত তুৰ্কী আশিক মহাকাব্য। এই কাহিনীবোৰ তৃতীয় ব্যক্তিয়ে বৰ্ণনা কৰে আৰু তেওঁকেই আশিক বুলি কোৱা হয়। আশিক কাহিনী ইয়াৰ উৎপত্তিস্থলৰ পৰা বিভিন্ন অঞ্চললৈ বিষয়বস্তুৰ সামান্য তাৰতম্য ঘটি বিয়পি পৰা দেখা যায়।^১৬ মধ্যপ্ৰাচ্যত আশিকসকলক কবি, গায়ক, সুৰকাৰ বা সংগীতজ্ঞ হিচাপে গণ্য কৰা হয়। আজেৰবাইজানী ভাষাত আশিকৰ অৰ্থ হৈছে প্ৰকৃতি আৰু তেওঁক জীৱনৰ প্ৰেমী আৰু জাতীয় লোকসংগীত আৰু কবিতাৰ সৃষ্টিকৰ্তা হিচাপে গ্ৰহণ কৰা হয়।^১৭

আনুষ্ঠানিক গীত আৰু নৃত্য

আজেৰবাইজানৰ লোককথাৰ মূল বিষয়বস্তু হৈছে প্ৰাকৃতিক শক্তি আৰু তেওঁলোকে শব্দ বা ভংগীমাৰ যোগেদি সেয়া প্ৰকাশ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল। আজেৰবাইজানী লোককথাৰ নাটকীয় ধাৰা প্ৰদৰ্শন কৰা আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আনুষ্ঠানিক গীত আৰু নৃত্য হৈছে কোছা-কোছা (Kosa-Kosa), গোডু-গোডু (Godu-Godu), নভৰুজ (Novruz) আৰু জিদিৰ নবি (Xidir Nabi)।^১০

অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা

আজেৰবাইজানী লোককথাৰ অন্তৰ্গত বেছিভাগ অতিপ্ৰাকৃতিক সত্তা তুৰ্কী পৌৰাণিক কাহিনীৰ আৰু স্থানীয় জনগোষ্ঠীয় বিশ্বাসৰ পৰা সৃষ্টি হোৱা।^১৮

মেছে আদম (Meshe Adam) হৈছে আজেৰবাইজানী আৰু কাৰাচাই পৌৰাণিক কাহিনীত বৰ্ণিত পাহাৰীয়া অৰণ্যত বাস কৰা এটা আত্মা।^১৯ কুলিয়াবানি (Qulyabani) হৈছে মানুহ খায় বুলি বিশ্বাস কৰা এটা দীঘল দাড়ি থকা দৈত্য। ইয়াক মৰুভূমি আৰু কবৰস্থানত বাস কৰা এটা দুষ্ট আত্মা বুলি বিশ্বাস কৰা হয়।^{২০২১২২} টেপেগ’জ (Tepegoz) হৈছে এটা তুৰ্কী পৌৰাণিক জীৱ।^২৩২৪

অন্য সংস্কৃতিৰ সৈতে সম্পৰ্ক

আজেৰবাইজানী লোককথাই পাৰ্চী শ্ৰুতিকথা আৰু তুৰ্কী শ্ৰুতিকথাৰ উপাদান আহৰণ কৰা দেখা যায়।^২৫