হৃদয়বিহীন হৰিণা

হৃদয়বিহীন হৰিণা (ইংৰাজী ভাষা: The Deer without a Heart; দ্য ডিয়াৰ উইদাউট এ হাৰ্ট) হৈছে এক প্ৰাচীন নীতিশিক্ষা মূলক কাহিনী বা ফেবুল, যি ইউৰোপত ঈছপৰ সাধু হিচাপে পৰিচিত আৰু পেৰী ইণ্ডেক্সত ৩৩৬ নম্বৰত তালিকাভুক্ত।^১ ইয়াত এটা হৰিণৰ (পূবৰ সংস্কৰণত এটা গাধৰ) কাহিনী বৰ্ণনা কৰা হৈছে, যাক এটা ধূৰ্ত শিয়ালে বেমাৰী সিংহক দেখা কৰিবলৈ দুবাৰকৈ পতিয়ন নিয়াইছিল। সিংহই হৰিণটোক হত্যা কৰাৰ পিছত শিয়ালে তাৰ হৃদপিণ্ডটো চুৰি কৰি খাই পেলায়। যেতিয়া সিংহৰ দ্বাৰা হৃদপিণ্ডটো ক’ত বুলি সোধা হয়, তেতিয়া শিয়ালে যুক্তি দিছিল যে যিটো প্ৰাণীয়ে ইমান মূৰ্খ হৈ সিংহৰ গুহালৈ নিজেই আহে, তাৰ নিশ্চয় কোনো হৃদপিণ্ড থাকিব নোৱাৰে। এই যুক্তিটোৱে প্ৰাচীন বিশ্বাসক প্ৰতিফলিত কৰে যে হৃদপিণ্ড আছিল চিন্তা আৰু বুদ্ধিৰ কেন্দ্ৰস্থল। আৰ্নে-থম্পছন শ্ৰেণীবিভাজন পদ্ধতিত এই কাহিনীটোক ৫২ প্ৰকাৰৰ হিচাপে তালিকাভুক্ত কৰা হৈছে।^২

পূবৰ কাহিনী

ভাৰতীয় পঞ্চতন্ত্ৰত পোৱা এই কাহিনীটোৰ সংস্কৰণ অনুসৰি, এজন সিংহক পতিয়ন নিওৱা হয় যে তেওঁৰ বেমাৰৰ একমাত্ৰ ঔষধ হ’ল এটা গাধৰ কাণ আৰু হৃদপিণ্ড। সিংহৰ সেৱক শিয়ালে এটা গাধক তেওঁৰ সৈতে আহিবলৈ মাতি আনে, কিন্তু সিংহ ইমান দুৰ্বল আছিল যে প্ৰথম চেষ্টাত গাধটোক মাৰিব নোৱাৰিলে। ফলত শিয়ালে পুনৰ চতুৰতাৰে গাধটোক ঘূৰাই আনিবলগীয়া হয়। পিছত শিয়ালে ভোকাতুৰ সিংহক মৃত গাধটোৰ ওচৰত অকলে এৰি যাবলৈ মান্তি কৰায় আৰু নিজেই কাণ তথা হৃদপিণ্ডটো খাই পেলায়। এইবোৰ কিয় নাই তাৰ উত্তৰত শিয়ালে কয় যে ইমান এটা নিৰ্বোধ প্ৰাণীৰ শুনা বা ভবাৰ কোনো ক্ষমতা বা অংগ থাকিবই নোৱাৰে।^৩

এই কাহিনীটো ধাৰাবাহিক অনুবাদ আৰু অভিযোজনৰ জৰিয়তে পশ্চিমলৈ গতি কৰিছিল আৰু অৱশেষত আক্ৰমণকাৰী আৰৱসকলৰ দ্বাৰা স্পেইনলৈ বিয়পি পৰিছিল। এই সময়ছোৱাত কাহিনীটোৰ সৰু সৰু বিৱৰণবোৰ যথেষ্ট সলনি হৈছিল। এটা আৰৱ সংস্কৰণত গাধ এটাই সিংহৰ পৰা পথকৰ (toll) বিচাৰে আৰু এই ধৃষ্টতাৰ বাবে তাক হত্যা কৰা হয়। শিয়ালে তাৰ হৃদপিণ্ডটো খাই পেলায় আৰু কয় যে ইমান এটা মূৰ্খ প্ৰাণীৰ দেহত কেতিয়াও হৃদপিণ্ড থাকিব নোৱাৰে।^৪ এই কাহিনীটোৰ ইহুদী সংস্কৰণো আছে, য’ত গাধটোক পথকৰ সংগ্ৰাহক হিচাপে বা জাহাজৰ ভাড়া বিচাৰোঁতা হিচাপে দেখুওৱা হৈছে।^৫

পশ্চিমীয়া কাহিনী

"সিংহ, শিয়াল আৰু হৰিণ"ৰ এই কাহিনীটো অতি প্ৰাচীন যি পোনপ্ৰথমবাৰৰ বাবে আৰ্চিলকাছৰ কবিতাত দেখা গৈছিল আৰু বেব্ৰিয়াছৰ সংগ্ৰহতো ইয়াৰ বিস্তৃত বৰ্ণনা পোৱা যায়। ইয়াত শিয়ালে হৰিণটোক চিকাৰ কৰিবলৈ অসমৰ্থ এজন বেমাৰী সিংহৰ গুহালৈ দুবাৰকৈ যাবলৈ পতিয়ন নিয়ায়। প্ৰথমবাৰ হৰিণটোৱে এখন কাণত আঘাত পাই পলাই আহিবলৈ সক্ষম হয়; শিয়ালে ইয়াক সিংহৰ এক মৰমৰ পৰশ বুলি বুজাই দিয়ে আৰু হৰিণটো পুনৰ সিংহৰ ওচৰলৈ গৈ মৃত্যুবৰণ কৰে।^৬ যিহেতু এই কাহিনীটো কেৱল গ্ৰীক ভাষাতহে লিপিবদ্ধ আছিল, সেয়েহে মধ্যযুগীয় ইউৰোপীয় সংস্কৰণসমূহ পশ্চিমীয়া নহৈ পূবৰ মূলৰো হ’ব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, মেৰী ডি ফ্ৰান্সৰ বৰ্ণনাত সিংহক বেমাৰৰ ঔষধ হিচাপে হৰিণৰ হৃদপিণ্ডৰ প্ৰয়োজন হয়, যিটো পঞ্চতন্ত্ৰৰ কাহিনীৰ সৈতে মিলে।^৭

তেওঁৰ সমসাময়িক বেৰেকিয়াহ হা-নাকদানৰ "ফক্স ফেবুলছ"ত পোৱা এক অতি ভিন্ন সংস্কৰণত এভিয়ানাছৰ এটা লেটিন কবিতাৰ প্ৰভাৱ দেখা যায় (পেৰী ইণ্ডেক্সত ৫৮৩ নম্বৰ)। ইয়াত এখন বাগানত ঘূৰি ফুৰাৰ অপৰাধত এটা বনৰীয়া গাহৰিৰ কাণ কাটি শাস্তি দিয়া হয় আৰু পিছলৈ ইয়াৰ বাবে সি প্ৰাণ দিবলগীয়া হয়। এজন চোৰ খেতিয়কে তাৰ মালিকক হৃদপিণ্ডটো কিয় নাই সেই কথা সদায় কোৱাৰ দৰেই বুজাই দিয়ে।^৮ কিন্তু বেৰেকিয়াহৰ বৰ্ণনাত বনৰীয়া গাহৰিটোৱে ৰাজকীয় সিংহৰ বাগিচাত অনধিকাৰ প্ৰৱেশ কৰে আৰু শাস্তি হিচাপে কাণ আৰু চকু হেৰুওৱাৰ পিছত অৱশেষত তাক হত্যা কৰা হয় আৰু শিয়ালে তাৰ হৃদপিণ্ডটো চুৰি কৰে।^৯ এই সৰু সৰু বিৱৰণবোৰে সেই সময়ৰ আন আন সংস্কৰণসমূহৰ সৈতে হোৱা এক মিশ্ৰণক প্ৰতিফলিত কৰে।^১০ হুৱান ৰুইজৰ এক পৰৱৰ্তী স্পেনিছ সংস্কৰণত এটা সংগীতপ্ৰিয় গাধৰ কথা আছে যিয়ে নিজৰ বেসুৰা সংগীতেৰে সিংহৰ টোপনি ভাঙি দিয়ে আৰু এই ক্ষেত্ৰত পহুৰ সলনি কুকুৰনেচীয়াই তাৰ হৃদপিণ্ড আৰু কাণ খাই পেলায়।^১১

ৰূপান্তৰৰ এই প্ৰক্ৰিয়াটো আধুনিক কালতো চলি আছে। ষ্টুয়াৰ্ট ক্ৰফ্টৰ ১২ মিনিটৰ ছবি দ্য ষ্টেগ উইদাউট এ হাৰ্ট (২০০৯/১০)-ত এই কাহিনীটোক এক চক্ৰাকাৰ ৰূপত বৰ্ণনা কৰা হৈছে, য’ত শিয়ালে হৰিণটোক পুনৰ সিংহৰ ওচৰলৈ পঠিয়াবলৈ চুৰি কৰা হৃদপিণ্ডটো আকৌ তাৰ দেহত স্থাপন কৰে।^১২