লেখিকা

প্ৰাচীনতম লিখিত সাহিত্যৰ সময়ৰে পৰাই নাৰীয়ে সাহিত্যলৈ উল্লেখযোগ্য অৱদান আগবঢ়াই আহিছে। আদিম সভ্যতাৰ পৰাই লিখিত যোগাযোগৰ ক্ষেত্ৰত নাৰীসকলে অগ্ৰণী ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।

ইতিহাস

প্ৰথম পৰিচিত লেখিকাসকলৰ ভিতৰত অন্যতম হ’ল এনহেডুৱান্না; তেওঁ এতিয়ালৈকে নথিভুক্ত হোৱা আটাইতকৈ প্ৰাচীন কবিও। তেওঁ দেৱী ইনান্না আৰু চন্দ্ৰ দেৱতা নান্নাৰ (চিন) উচ্চ পুৰোহিত আছিল। তেওঁ ৪,২০০ বছৰতকৈও অধিক সময় পূৰ্বে চুমেৰীয় নগৰ-ৰাষ্ট্ৰ উৰত বাস কৰিছিল।^১ এনহেডুৱান্নাই চুমেৰীয় সাহিত্যলৈ আগবঢ়োৱা অৱদানৰ ভিতৰত ইনান্নাৰ প্ৰতি কেইবাটাও ব্যক্তিগত ভক্তি আৰু "টেম্পল হাইমনছ্" (মন্দিৰৰ স্তুতিগীত) নামেৰে জনাজাত গীতৰ সংগ্ৰহ অন্তৰ্ভুক্ত। ইয়াৰ উপৰিও আন কেইবাটাও পাঠ তেওঁৰ নামত প্ৰচলিত।^২ ই তেওঁক পৃথিৱীৰ ইতিহাসৰ প্ৰথমগৰাকী নামযুক্ত লেখক হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে।^৩ তেওঁ ‘ই এন’ উপাধি ধাৰণ কৰা প্ৰথম পৰিচিত মহিলা আছিল, যিটো আছিল এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰাজনৈতিক পদবী আৰু প্ৰায়ে ৰাজকীয় কন্যাসকলে এই পদবী লাভ কৰিছিল।^৪ তেওঁৰ পিতৃ আক্কাদৰ ৰজা ছাৰ্গনে তেওঁক এই পদত নিযুক্তি দিছিল। তেওঁৰ মাতৃ সম্ভৱতঃ ৰাণী তাশ্লুল্টুম আছিল।^৫৬

ছাৰ্গনে তেওঁৰ সাম্ৰাজ্যৰ দক্ষিণ অংশত (য’ত উৰ চহৰ অৱস্থিত আছিল) ক্ষমতা সুৰক্ষিত কৰাত সহায়ক হোৱাকৈ এক চতুৰ ৰাজনৈতিক পদক্ষেপৰ জৰিয়তে এনহেডুৱান্নাক উচ্চ পুৰোহিতৰ পদত নিযুক্তি দিছিল।^৭

খ্ৰীষ্টপূৰ্ব সপ্তম শতিকা

চাফো (ইংৰাজী: Sappho; খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৬৩০ – ৫৭০ মানত) আছিল লেছবছ দ্বীপৰ এগৰাকী প্ৰাচীন গ্ৰীক কবি। চাফো তেওঁৰ গীতিকাব্যৰ বাবে জনাজাত, যিবোৰ লাইয়াৰ নামৰ বাদ্যযন্ত্ৰৰ সৈতে গাবলৈ ৰচনা কৰা হৈছিল। চাফোৰ বেছিভাগ কবিতাই বৰ্তমান বিলুপ্ত হৈছে আৰু যিখিনি আছে সেইবোৰো খণ্ডিত ৰূপতহে পোৱা যায়; কেৱল এটা সম্পূৰ্ণ কবিতা বৰ্তমান পোৱা যায়: "অ’ড টু এফ্ৰোডাইটি"। গীতিকাব্যৰ উপৰিও চাফোৱে কৰুণা আৰু আয়াম্বিক শৈলীৰ কবিতাও লিখিছিল বুলি প্ৰাচীন সমালোচকসকলে দাবী কৰে।

তৃতীয় শতিকাত আভাইয়াৰ নামৰ এগৰাকী তামিল কবি আছিল যিয়ে সঙ্গম যুগত বাস কৰিছিল। তেওঁক কবি পৰণাৰ, কবিলাৰ আৰু তিৰুভল্লুৱৰৰ সমসাময়িক বুলি গণ্য কৰা হয়। আভাইয়াৰৰ নামত 'নত্ৰিনাই'ত ৭টা, 'কুৰুন্তোকাই'ত ১৫টা, 'অকনানূৰু'ত ৪টা আৰু 'পুৰানানূৰু'ত ৩৩টা স্তৱকৰ কৃতিত্ব দিয়া হয়। কিংবদন্তি অনুসৰি তেওঁ তামিল দেশৰ শাসকসকলৰ ৰাজসভাৰ কবি আছিল। তেওঁ দেশৰ এটা অংশৰ পৰা আনটো অংশলৈ আৰু এখন গাঁৱৰ পৰা আন এখন গাঁৱলৈ ভ্ৰমণ কৰি দৰিদ্ৰ কৃষকৰ সৈতে খাদ্য ভগাই খাইছিল আৰু তেওঁলোকৰ মনোৰঞ্জনৰ বাবে গীত ৰচনা কৰিছিল। তেওঁৰ বেছিভাগ গীত আছিল স্থানীয় মুৰব্বী আতিয়ামান নেদুমান আঞ্জি আৰু তেওঁৰ পৰিয়ালৰ বিষয়ে। এই মুৰব্বীজনে চুবুৰীয়া আন এজন মুৰব্বী তোণ্ডাইমানৰ সৈতে যুদ্ধ এৰাবৰ বাবে আভাইয়াৰক তেওঁৰ ৰাষ্ট্ৰদূত হিচাপেও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ বাকী থকা গীতসমূহ ৰাষ্ট্ৰ পৰিচালনাৰ বিভিন্ন দিশৰ সৈতে জড়িত।

একাদশ শতিকা

একাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে সম্ভ্ৰান্ত বংশৰ মহিলা মুৰাচাকী শিকিবুৱে 'দ্য টেল অফ জেঞ্জি' ৰচনা কৰিছিল আৰু বহুতে ইয়াক পৃথিৱীৰ প্ৰথম উপন্যাস বুলি গণ্য কৰে।

দ্বাদশ শতিকা

বাইজেণ্টাইন সম্ৰাট এলেক্সিয়াছ প্ৰথম কম্নেনোছৰ কন্যা আন্না কম্নেনেই ১১৪৮ চনৰ আশে-পাশে 'এলেক্সিয়াড' লিখিছিল। এই গ্ৰন্থখন কৃত্ৰিম এটিক গ্ৰীক ভাষাত লিখা হৈছিল। আন্নাই তেওঁৰ পিতৃৰ ৰাজত্বকালত বাইজেণ্টাইন সাম্ৰাজ্যৰ ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক ইতিহাস বৰ্ণনা কৰিছিল, যাৰ ফলত উচ্চ মধ্যযুগৰ বাইজেণ্টাইন সাম্ৰাজ্যৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বিৱৰণ পোৱা যায়। অন্যান্য বিষয়ৰ লগতে 'এলেক্সিয়াড'ত ক্ৰুছেডৰ সৈতে বাইজেণ্টাইন সাম্ৰাজ্যৰ পাৰস্পৰিক সম্পৰ্কৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰা হৈছে আৰু দ্বাদশ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে পূব আৰু পশ্চিমৰ মাজত থকা সংঘাতপূৰ্ণ ধাৰণাসমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হৈছে। ইয়াৰ জৰিয়তে পূব আৰু পশ্চিম ইউৰোপত বাইজেণ্টাইন সাংস্কৃতিক প্ৰভাৱ কেনেদৰে হ্ৰাস পাইছিল, সেই কথা প্ৰথমবাৰৰ বাবে সফলতাৰে নথিভুক্ত কৰা হৈছে।^৮

পঞ্চদশ শতিকা

খ্ৰীষ্টিন ডি পিছান আছিল মধ্যযুগৰ শেষৰ ফালৰ সৰ্বাধিক পৰিচিত ফৰাচী লেখিকা, বাগ্মী আৰু সমালোচক। তেওঁ ১৪০৫ চনত 'বুক অফ দ্য চিটি অফ লেডিজ' ৰচনা কৰিছিল। এই গ্ৰন্থখন এখন ৰূপক চহৰৰ বিষয়ে য’ত স্বতন্ত্ৰ মহিলাসকলে পুৰুষৰ নিন্দাৰ পৰা মুক্ত হৈ বাস কৰিছিল। তেওঁৰ কামত তেওঁ এনাষ্টাচিয়াৰ দৰে বাস্তৱ জীৱনৰ মহিলা শিল্পীসকলকো অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল, যাক পেৰিছৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ অলংকৰণ শিল্পী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল (যদিও তেওঁৰ কোনো কাম বৰ্তমান জীয়াই থকা নাই)। অন্যান্য মানৱতাবাদী লেখাসমূহে ইটালীয় মহিলাসকলৰ শিক্ষা বৃদ্ধিত সহায় কৰিছিল।

এগৰাকী মহিলাৰ দ্বাৰা ইংৰাজী ভাষাত লিখা প্ৰথমখন পৰিচিত গ্ৰন্থ আছিল জুলিয়ান অফ নৰউইচৰ 'ৰিভেলেচনছ অফ ডিভাইন লাভ'। এইখন চতুৰ্দশ আৰু পঞ্চদশ শতিকাৰ ভিতৰত লিখা হৈছিল আৰু ১৬৭০ চনত প্ৰথমবাৰৰ বাবে প্ৰকাশ নোহোৱালৈকে বিভিন্ন পাণ্ডুলিপিৰ ৰূপত জীয়াই আছিল।

ষোড়শ শতিকা

মোগল সাম্ৰাজ্যৰ প্ৰতিষ্ঠাপক সম্ৰাট বাবৰৰ কন্যা গুলবদন বেগমে তেওঁৰ ভাতৃ সম্ৰাট হুমায়ুনৰ জীৱনী লিখিছিল। দেউতাকৰ মৃত্যুৰ সময়ত তেওঁৰ বয়স মাত্ৰ ৮ বছৰ আছিল যদিও বহু বছৰৰ পিছত ভতিজাকে তেওঁক দেউতাক আৰু ভাতৃৰ কাহিনী লিখিবলৈ অনুৰোধ কৰিছিল। তেওঁৰ গ্ৰন্থ 'হুমায়ুননামা'ৰ মাত্ৰ এটা পাণ্ডুলিপিহে উদ্ধাৰ হৈছে।^৯

অষ্টাদশ শতিকা

এন ৰেডক্লিফে কেইবাখনো গথিক কল্পকাহিনীৰ উপন্যাস ৰচনা কৰিছিল, যাৰ ভিতৰত ১৭৯৪ চনত প্ৰকাশিত 'দ্য মিষ্টৰীজ অফ উডোলফো' আৰু ১৭৯৭ চনৰ 'দ্য ইটালিয়ান' অন্যতম।

ঊনবিংশ শতিকা

ঊনবিংশ শতিকাৰ এগৰাকী অতি জনপ্ৰিয় লেখিকা আছিল জেন অষ্টিন। তেওঁৰ সফল ৰচনাসমূহৰ ভিতৰত আছে 'ছেন্স এণ্ড ছেনছিবিলিটি' (১৮১১), 'প্ৰাইড এণ্ড প্ৰেজুডিছ' (১৮১৩), 'মেনছফিল্ড পাৰ্ক' (১৮১৪) আৰু 'এমা' (১৮১৬)। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ 'নৰ্থেংগাৰ এবে' আৰু 'পাৰছুৱেচন' নামৰ আন দুখন উপন্যাস লিখিছিল, যি দুখন ১৮১৮ চনত তেওঁৰ মৃত্যুৰ পিছত প্ৰকাশ পাইছিল। তেওঁ 'ছেণ্ডিটন' নামৰ এখন উপন্যাসৰ কাম আৰম্ভ কৰিছিল যদিও সম্পূৰ্ণ হোৱাৰ আগতেই তেওঁৰ মৃত্যু হয়।

এই সময়ছোৱাৰ আন কেইগৰাকীমান লেখিকা হ’ল:

• মাৰ্চিডিজ লৰা এগুইয়াৰ
• মাস্তুৰে আৰ্দালান
• এঞ্জেলিক আৰ্নাউড
• কেৰোলাইন ডি বাৰাউ
• এন ব্ৰণ্টি
• চাৰ্লট ব্ৰণ্টি
• এমিলী ব্ৰণ্টি
• এডা বুইছন
• আন্না চিয়ুঞ্জিৱিকা
• দিলশাদ বাৰ্না
• উমিহানা চুভিদিনা
• কাউন্টেছ ডেশ্ব
• মেৰী এন ইভানছ (ছদ্মনাম: জৰ্জ এলিয়ট)
• নিকোল গেৰে
• মাৰিয়া জোছেফা গাৰ্চিয়া গ্ৰানাডোছ
• গাৰ্ট্ৰুডিছ গোমেজ ডি এভেয়ানেডা
• জাফৰ হানিম
• জুলি হাউছমেন
• বোহুস্লাভা কেককোভা
• লিডিয়া কইডুলা
• হানা কে কোৰানি
• মাৰিয়া কোনোপ্নিকা
• এলিষ্কা ক্ৰাচনোহৰ্ছকা
• জেন লাপাউজ
• হাৰ্মান্স লেছগুইলন
• জেন মাৰ্নি
• দাদা মাছিটি
• এমিলী মাৰেছ-পল
• মেৰিয়ন এ মেকব্ৰাইড
• এথেনাইছ মিচেলেট
• মৰিয়ম আল-নাহাস
• ইউজেনি নিবয়েট
• বোজেনা নেমচোভা
• নদিৰা
• ভাৰ্জিনিয়া এলেনা ওৰ্টেয়া
• এলিছ ওটে
• এলিজা ওৰ্জেজকোৱা
• পাভলিনা পাজক
• এলিষ্কা পেশ্কোভা
• গাব্ৰিলা প্ৰাইছোভা
• মাৰিয়া ৰোডজিউইকজৌনা
• মেৰী ডি ৰোচেনগাৰ্টেন
• লেডী মেৰী ৰথ
• ৰোজা শ্বেপায়াৰ
• মেৰী শ্বেলী
• স্তাকা স্কেণ্ডাৰোভা
• মিলিকা ষ্টোজাদিনোভিক-শ্ৰ্পকিনজা
• লিলি চুবুৰ্গ
• বাৰ্থা ভন চাটনাৰ
• কেৰোলিনা ভেটলা
• এলিজাবেথ হাৰ্ট থৱাইটছ
• জোছেফা টোলেডো ডি এগুইৰী
• ফাটমা আলিয়ে টোপুজ
• ফ্ল’ৰা ট্ৰিষ্টান
• লেছিয়া উক্ৰাইংকা
• ছালোমে ইউৰেণা
• জাহানোতিন উভাইছি
• ডলোৰেছ ভেইণ্টিমিলা
• মেৰী ওলষ্টনক্ৰাফ্ট
• ৱাৰ্ডা আল-য়াজিজি
• ৰোজালিণ্ড আমেলিয়া ইয়ং
• গাব্ৰিলা জাপোলস্কা
• নাৰ্চিজা ঝমিচোস্কা

তলত ঊনবিংশ শতিকাৰ কেইগৰাকীমান বহুমুখী প্ৰতিভা সম্পন্ন লেখিকাৰ তালিকা দিয়া হ’ল:

• কেট গ্ৰীনাৱে: লেখিকা আৰু অলংকৰণ শিল্পী। তেওঁ শিশুৰ বাবে দুখন সচিত্ৰ পুথি ৰচনা কৰিছিল; 'মেৰিগোল্ড গাৰ্ডেন' (১৮৭৫) আৰু 'আণ্ডাৰ দ্য উইণ্ডো' (১৮৭৯)।
• কেট বাঞ্চ: এগৰাকী ইংৰাজ চিত্ৰকৰ আৰু কবি।
• এলিজাবেথ ছিডাল: এগৰাকী ইংৰাজ শিল্পী, কবি আৰু মডেল।
• ডেলফাইন আৰ্নল্ড ডি কুল-ফৰ্টিন: ফৰাচী চিত্ৰকৰ আৰু লেখিকা।
• ডোৰা ডি ইষ্ট্ৰিয়া: চিত্ৰকৰ, কবি আৰু লেখিকা।
• মিলেনা ম্ৰাজোভিক: সাংবাদিক, লেখিকা আৰু পিয়ানো সুৰকাৰ।
• আশিক পৰী: কবি আৰু লোকগীত শিল্পী।
• জোছিপিনা টাৰ্ণোগ্ৰাজস্কা: লেখিকা, কবি আৰু সুৰকাৰ।
• জইলা উগাৰ্টে ডি লান্দিভাৰ: লেখিকা, সাংবাদিক, ভাস্কৰ আৰু নাৰীবাদী।

পশ্চিম আমেৰিকাৰ লেখিকা

পশ্চিমীয়া লেখিকাসকল দীৰ্ঘদিন ধৰি এক অৱহেলিত গোট হিচাপে আছিল। ১৯৭৯ চনত পশ্চিম আমেৰিকাৰ লেখিকাসকলৰ ওপৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে এটা সংকলন প্ৰকাশ পাইছিল।^১০ ১৯৬০-ৰ দশকত সমসাময়িক লেখিকাসকলৰ কামক প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ ৱেষ্টাৰ্ণ লিটাৰেচাৰ এছ’চিয়েচন প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।^১০ পশ্চিম আমেৰিকাৰ লেখিকাৰ বিষয়ে মুদ্ৰিত নথি তেনেই তাকৰ, কাৰণ এই ক্ষেত্ৰখন প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ যিবোৰ পদক্ষেপ লোৱা হৈছিল সেইবোৰক পাণ্ডিত্যপূৰ্ণ কৃতিত্ব হিচাপে গণ্য কৰা হোৱা নাছিল।^১০ ১৮০১ চনত জন্মগ্ৰহণ কৰা কেৰোলাইন কিৰ্কলেণ্ডক পশ্চিমৰ বিষয়ে আত্মবিশ্বাসেৰে তথ্য বিতৰণ কৰা প্ৰথমগৰাকী লেখিকা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। স্বামী উইলিয়াম কিৰ্কলেণ্ডৰ সৈতে পশ্চিমলৈ যোৱাৰ পিছত তেওঁ 'এ নিউ হোম—হু’ল ফল’?' নামৰ উপন্যাসখন লিখিছিল।^১১ মেৰী ক্লেভাৰ্ছ ছদ্মনামত প্ৰকাশিত এই উপন্যাসখন এগৰাকী সীমান্তৱৰ্তী নাৰীৰ কাহিনী। ইয়াৰ বাস্তৱবাদ আৰু পৰম্পৰাগত নাৰী দৃষ্টিভংগীৰ বাবে এইখন গুৰুত্বপূৰ্ণ।^১২

আমেৰিকা যুক্তৰাজ্যৰ কৃষ্ণাংগ লেখিকা

মহা মন্দাৱস্থাৰ পৰা ১৯৬০-ৰ দশকলৈকে কৃষ্ণাংগ নাৰীসকলে লিখা-মেলা অব্যাহত ৰাখিছিল। কৃষ্ণাংগ লেখিকাসকলৰ বাবে এই সময়ছোৱা আছিল প্ৰাচুৰ্যৰ সময় আৰু তেওঁলোকে আগতে কেতিয়াও নোপোৱা স্বীকৃতি লাভ কৰিছিল। তেওঁলোকে বক্তৃতা আৰু পাঠৰ বাবে ভ্ৰমণ কৰিছিল আৰু আনকি নিজৰ কামৰ ৰেকৰ্ডিং পৰ্যন্ত কৰিছিল।^১৩

বিংশ শতিকা

বিংশ শতিকাত লেখিকাসকলে সকলো ধাৰাৰ বহুতো গ্ৰন্থ ৰচনা কৰিছিল। কল্পকাহিনীসমূহৰ ভিতৰত 'হেৰী পটাৰ' আৰু 'দ্য হাউছ অফ দ্য স্পিৰিটছ' আদিৰ নাম ল’ব পাৰি। বিংশ শতিকাৰ কেইগৰাকীমান লেখিকাৰ তালিকা তলত দিয়া হ’ল:

• আইন ৰাণ্ড
• কেথী একৰ
• ইছাবেল আলেন্দে: চিলিৰ লেখিকা।
• গ্ল’ৰিয়া ই আনজালডুয়া
• মাটিল্ডে আচেনছি
• লুচিয়া বাৰ্লিন
• অক্টাভিয়া ই বাটলাৰ
• ৰোজাৰিঅ’ কাষ্টেলানোছ ফিগুৱেৰোৱা
• আম্পাৰো ডাভিলা
• গুয়াডালুপে ডুৱেনিয়াছ
• মাৰিয়া ডুৱেনিয়াছ
• ডিয়ামেলা এলটিট
• এস্পিডো ফ্ৰেয়াৰ
• গ্ল’ৰিয়া ফুৱেৰ্টেছ
• আলমুডেনা গ্ৰাণ্ডেছ
• জয় হাৰ্জো
• ক্লিয়াৰা জান্নেছ
• কাৰ্মেন লাফোৰেট
• এলভিৰা লিণ্ডো
• ক্লেৰিছ লিছপেক্টৰ
• লেছলি মাৰমন চিলকো
• কাৰ্মেন মাৰ্টিন গেইট
• আনা মাৰিয়া মাটুটে
• ৰোজা মণ্টেৰো
• টনি মৰিছন
• ছিলভিনা ওকাম্পো
• আলেজান্দ্ৰা পিজাৰ্নিক
• ছোলেদাদ পুৱেৰ্টোলাছ
• ক্লডিয়া ৰেংকিন
• জে. কে. ৰাউলিং: 'হেৰী পটাৰ' শৃংখলাৰ লেখিকা।
• মাহমুদা খাতুন চিদ্দিকা
• মাৰুজা টৰ্ছ
• জিনেট উইণ্টাৰছন

সাহিত্যৰ নোবেল বঁটা বিজয়ী লেখিকা

তলত উল্লেখ কৰা লেখিকাসকলে সাহিত্যৰ নোবেল বঁটা লাভ কৰিছে:

• চেলমা লা জাৰলফ
• গ্ৰাজিয়া ডেলেড্ডা
• চিগ্ৰিডুণ্ডছেট
• পাৰ্ল এছ বাক
• গাব্ৰিলা মিষ্ট্ৰেল
• নেলী ছাক্স
• নাডিন গৰ্ডিমাৰ
• টনি মৰিছন
• ৱিছ্লাৱা ছিম্বাৰ্ছকা
• এলফ্ৰাইড জেলিনেক
• ডৰিছ লেছিং
• হাৰ্টা মুলাৰ
• এলিছ মুনৰো
• স্ভেটলানা এলেক্সিয়েভিচ
• ওলগা টোকাৰ্চুক
• লুইছ গ্লাক
• এনী আৰ্নো
• হান কাং

অধিক পঢ়ক

• John Isbell. (2025). Women Writers in the Romantic Age. Open Book Publishers. ISBN 978-1-80511-555-7
• Edith Sessions Tuffer, "Women Who Scribble," The Wichita (Kansas) Daily Eagle, September 25, 1890, image 6 A woman describes "their work and their troubles." The same article appeared in many other newspapers.
• "Characteristics of Woman Writers," New York Sun, quoted in The Argus, Rock Island, Illinois, 14 April 1893, image 6
• "Chroniclings," Rochester (New York) Democrat and Chronicle, 24 March 1896, image 6, argues against custom by some women writers of adopting a man's name
• Frederic J. Haskin, "The Modern Woman: XXVI — Women Writers," Evening Star, Washington, D.C., 25 April 1913, image 11
• P.R., "Woman Writers of To-day," The Age, Melbourne, 22 September 1945, image 9
• Beatrice Campbell, "Writer's Room With a View," The Guardian, 21 February 1989, image 35 (assembly of women writers from the USSR, the United States, and France
• " The Persephone Book of Short Stories," Persephone Books Ltd. 2012, ISBN 978-1903-155-905 is a collection of short stories written by women 1909-1986.

বাহ্যিক সংযোগ

• Zabel - International Forum of Women Writers