বুদ্ধচৰিত

বুদ্ধচৰিত (সংস্কৃত: बुद्धचरितम्, ৰোমানিক: Buddhacaritam; অনুবাদ: বুদ্ধৰ কাৰ্য্য) খ্ৰীষ্টীয় দ্বিতীয় শতিকাৰ আৰম্ভণিতে ৰচনা কৰা সাকেতৰ (বৰ্তমান অযোধ্যা) অশ্বঘোষে গৌতম বুদ্ধৰ জীৱনৰ ওপৰত লিখা সংস্কৃত মহাকাব্য শৈলীৰ এক মহাকাব্য।^১

লেখকে বুদ্ধৰ জীৱন আৰু শিক্ষাৰ বিৱৰণ প্ৰস্তুত কৰিছে যিয়ে, মহাবস্তু (“মহা কাহিনী”) আৰু ললিতাবিস্তাৰ (“[বুদ্ধৰ] নাটকৰ সম্পূৰ্ণ বৰ্ণনা”)ৰ দৰে অন্যান্য শৈলীৰ দৰে নহয়; ই কেৱল কলাত্মকভাৱে সজাই তোলাই নহয়, গৌতম বুদ্ধৰ অলৌকিকতাৰ বৰ্ণনাতো সংযত। তেওঁৰ ৰচনাসমূহে ভাৰতীয় পৌৰাণিক কাহিনী আৰু প্ৰাক-বৌদ্ধ দৰ্শনৰ বিস্তৃত জ্ঞানৰ লগতে প্ৰেম, যুদ্ধ আৰু ৰাষ্ট্ৰশিল্পৰ প্ৰতি এজন দৰবাৰী কবিৰ আগ্ৰহো প্ৰতিফলিত কৰে।

কাব্যগ্ৰন্থখনৰ ২৮টা অধ্যায়ৰ ভিতৰত প্ৰথম ১৪টাহে সংস্কৃতত বিদ্যমান (১৫ৰ পৰা ২৮টা অধ্যায় অসম্পূৰ্ণ ৰূপত)। কিন্তু চীনা (৫ম শতিকা) আৰু তিব্বতী অনুবাদত ২৮টা অধ্যায়ৰ সকলোবোৰ সংৰক্ষিত হৈ আছে। ৪২০ খ্ৰীষ্টাব্দত ধৰ্মক্ষেমে^২ চীনা অনুবাদ কৰে আৰু ৭ম বা অষ্টম শতিকাত এজন অজ্ঞাত লেখকে তিব্বতী সংস্কৰণ ৰচনা কৰে যিটো "চীনাতকৈ মূল সংস্কৃতৰ বহু ওচৰ চপা যেন লাগে।"^৩৪

এইখনক গৌতম বুদ্ধৰ প্ৰামাণ্য জীৱনী বুলি ধৰা হয়। গ্ৰন্থখনৰ অসমীয়া অনুবাদ কৰিছে আচাৰ্য মনোৰঞ্জন শাস্ত্ৰীয়ে। ১৯৭০ চনত অসম প্ৰকাশন পৰিষদৰদ্বাৰা গ্ৰন্থখন প্ৰকাশ পায়। অশ্বঘোষে 'বুদ্ধচৰিত' মহাকাব্যত বুদ্ধৰ লোকোত্তৰ চৰিত্ৰ আৰু বৌদ্ধ-দৰ্শনক 'প্ৰিয়সম্মিত' বাক্যেৰে প্ৰতিপাদিত কৰিছে আৰু তাৰদ্বাৰা কাব্যৰসৰ মাজেদিয়ে ধৰ্ম আৰু দৰ্শনৰ তত্ত্ববোধন সুগম্য হৈ উঠিছে। 'বুদ্ধচৰিত' মহাকাব্যখন দুই ভাগে বিভক্ত। পূৰ্বভাগত চৈধ্যটা সৰ্গেৰে ভগৱান বুদ্ধৰ জন্মৰপৰা বুদ্ধত্ব প্ৰাপ্তিলৈ বৰ্ণনা কৰা হৈছে। ॥^৫

পশ্চিমলৈ যাত্ৰা

১৫৯২ চনৰ ৱু চেং-এনৰ উপন্যাস জাৰ্নি টু দ্য ৱেষ্টে বুদ্ধচৰিত কাব্যৰ অসম্পূৰ্ণ স্বৰূপৰ কাল্পনিক ব্যাখ্যা আগবঢ়াইছে। ৯৯ অধ্যায়ৰ সময়ছোৱাত ছানজাং আৰু আন কিছুমানে ৫০৮০টা শাস্ত্ৰৰ নুৰা লৈ ভাৰতৰ পৰা চীনলৈ উভতি আহে। গ্ৰেট হোৱাইট টাৰ্টলে তেওঁলোকক হেভেন-ৰিচিং নদী পাৰ হোৱাত সহায় কৰে, কিন্তু ছানজাঙে তেওঁলোকৰ হৈ বুদ্ধৰ সৈতে কথা পতাত ব্যৰ্থ হোৱা বুলি উপলব্ধি কৰাৰ পিছত তেওঁলোকক তাত ডুবাই পেলায়। গোটটোৱে কোনোমতে এই বিপদৰ পৰা ৰক্ষা পৰে, আৰু শাস্ত্ৰখন শুকুৱাবলৈ কিছুমান শিলৰ ওপৰত মেলি দিয়ে। তেওঁলোকৰ বুদ্ধচৰিতৰ প্ৰতিলিপিটো যাত্ৰা অব্যাহত ৰাখিবলৈ ইয়াক খোলা মাৰিবলৈ চেষ্টা কৰাত ফাটি যায়- হেৰুৱা অংশটো শিলত চিহ্নিত হৈ থাকে।^৬৭

ইংৰাজী অনুবাদ

• E.B. Cowell, trans. The Buddha Carita or the Life of the Buddha, Oxford, Clarendon 1894, reprint: New Delhi, 1977. PDF (14,8 MB)
• Samuel Beal, trans. The Fo-Sho-Hing-Tsan-King. Oxford, 1883. English translation of the Chinese version PDF (17,7 MB)
• E. H. Johnston, trans. The Buddhacarita or Acts of the Buddha. Lahore, 1936. 2 vols. (Cantos 1-14 in Sanskrit and English). Reprint: Delhi, Motilal Barnasidass 1978
• E. H. Johnston, trans. (1937), "The Buddha's Mission and last Journey: Buddhacarita, xv to xxviii", Acta Orientalia, 15: 26-62, 85-111, 231-292.
• Patrick Olivelle, trans. Life of the Buddha. Clay Sanskrit Library, 2008. 1 vols. (Cantos 1-14 in Sanskrit and English with summary of the Chinese cantos not available in the Sanskrit)
• Willemen, Charles, trans. (2009), Buddhacarita: In Praise of Buddha's Acts, Berkeley, Numata Center for Buddhist Translation and Research.

অন্য ভাষাত অনুবাদ

• Iyothee Thass, Tamil Buddhist text in the form of long narrative called Buddharadhu Adhivedham, Madras, 1914.

Ayyathurai, Gajendran (2011). Foundations of Anti-caste Consciousness: Pandit Iyothee Thass, Tamil Buddhism, and the Marginalized in South India, Ph.D. Thesis, Columbia University, Department of Anthropology.

• Bhaskar Hanumath Kompella, Telugu Translation in the form of Tika (Word by Word meanings) and Tatparya (Substance). Buddha Charitam, Ajo-Vibho-Kandalam Publications, Hyderabad, 2018
• Bhavanath Jha. Buddha-charitam Restored into Sanskrit verses by Pt. Bhavanath Jha. (Contains a re-translation back into Sanskrit of the lost cantos). Mahavir Mandir Prakashan.^৮