প্ৰথম আফিং যুদ্ধ

প্ৰথম আফিং যুদ্ধ (ইংৰাজী ভাষা: First Opium War) আছিল গ্ৰেট ব্ৰিটেইন আৰু চীনৰ ছিং ৰাজবংশৰ মাজত সংঘটিত হোৱা এখন ঐতিহাসিক আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধ। এই যুদ্ধ ১৮৩৯ চনৰ পৰা ১৮৪২ চনৰ ভিতৰত সংঘটিত হৈছিল।^১ এই যুদ্ধখন ঘাইকৈ চীনত ব্ৰিটিছৰ বাণিজ্যিক স্বাৰ্থ, বিশেষকৈ আফিঙৰ চোৰাং ব্যৱসায় আৰু চীন চৰকাৰে ইয়াক বন্ধ কৰিবলৈ লোৱা কঠোৰ পদক্ষেপৰ ফলস্বৰূপে সংঘটিত হৈছিল। এই যুদ্ধত চীনৰ পৰাজয় হৈছিল আৰু ব্ৰিটেইনৰ লগত এখন অসম চুক্তি কৰিবলৈ বাধ্য হৈছিল। আধুনিক চীনৰ ইতিহাসত এই যুদ্ধই এক গভীৰ আৰু সুদূৰপ্ৰসাৰী প্ৰভাৱ পেলাইছিল।

যুদ্ধৰ প্ৰধান কাৰণসমূহ

• বাণিজ্যিক ভাৰসাম্যহীনতা: ওঠৰ আৰু ঊনবিংশ শতিকাত ব্ৰিটেইনক চীনৰ চাহ, ৰেচম আৰু চীনা মাটিৰ বাচন-বৰ্তনৰ যথেষ্ট প্ৰয়োজন আছিল। কিন্তু চীনক ব্ৰিটিছ সামগ্ৰীৰ কোনো প্ৰয়োজন নাছিল। ইয়াৰ ফলত ব্ৰিটেইনে চীনক বৃহৎ পৰিমাণৰ ৰূপ দি সামগ্ৰীসমূহ কিনিবলগীয়া হৈছিল, যিয়ে ব্ৰিটেইনৰ অৰ্থনীতিত এক বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।
• আফিঙৰ সৰবৰাহ: এই বাণিজ্যিক ঘাটি পূৰণ কৰিবলৈ ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে ভাৰতত উৎপাদিত আফিং গোপনে চীনলৈ ৰপ্তানি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে। ইয়াৰ ফলত চীনত লাখ লাখ লোক আফিঙৰ নিচাত আসক্ত হৈ পৰে আৰু চীনৰ পৰা বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন ব্ৰিটেইনলৈ ওলাই যাবলৈ ধৰে।
• চীনৰ কঠোৰ পদক্ষেপ: আফিঙৰ ভয়াবহতা উপলব্ধি কৰি চীনৰ সম্ৰাট ডাওগুৱাঙে (Daoguang) লিন জেছু (Lin Zexu) নামৰ এজন নিপুণ বিষয়াক এই ব্যৱসায় নিৰ্মূল কৰিবলৈ নিয়োগ কৰে। ১৮৩৯ চনত লিনে গুৱাংঝৌত (Guangzhou) ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়ীসকলৰ পৰা প্ৰায় ২০,০০০ বাকচ আফিং জব্দ কৰি ধ্বংস কৰে আৰু বিদেশী ব্যৱসায়ীসকলৰ ওপৰত কঠোৰ নিষেধাজ্ঞা আৰোপ কৰে।

যুদ্ধৰ গতিধাৰা

আফিং ধ্বংসৰ খবৰ পাই ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ক্ষুব্ধ হৈ চীনৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে। ১৮৪০ চনত ব্ৰিটিছ নৌসেনাৰ এটা বৃহৎ দল চীনৰ উপকূলত উপস্থিত হয়। ব্ৰিটিছ সামৰিক বাহিনী আধুনিক অস্ত্ৰ-শস্ত্ৰ আৰু ভাপ-ইঞ্জিনৰ জাহাজেৰে সুসজ্জিত আছিল। আনহাতে, চীনৰ সামৰিক বাহিনী আছিল পুৰণি, দুৰ্বল আৰু আধুনিক প্ৰযুক্তিৰ পৰা বঞ্চিত। ব্ৰিটিছ সেনাই অতি সহজেই চীনা নৌসেনাক পৰাস্ত কৰি চীনৰ কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ বন্দৰ আৰু চহৰ দখল কৰিবলৈ সক্ষম হয়।^২

ফলাফল আৰু নানকিঙৰ সন্ধি

১৮৪২ চনত চীনৰ পৰাজয়ৰ জৰিয়তে এই যুদ্ধৰ অন্ত পৰে আৰু দুয়োপক্ষৰ মাজত ঐতিহাসিক নানকিঙৰ সন্ধি' (Treaty of Nanjing) স্বাক্ষৰিত হয়। এই চুক্তিৰ প্ৰধান চৰ্তসমূহ আছিল:

• হংকং হস্তান্তৰ: চীনে ব্ৰিটেইনক হংকং দ্বীপটো চিৰদিনৰ বাবে অৰ্পণ কৰিবলগীয়া হয়।^৩
• বন্দৰ মুকলি: ব্ৰিটিছ ব্যৱসায়ীসকলৰ বাবে গুৱাংঝৌ, ছাংহাই, নিংবো, ফুজো আৰু জিয়ামেন আদিকে ধৰি পাঁচখন প্ৰধান বন্দৰ মুকলি কৰি দিয়া হয়।
• ক্ষতিপূৰণ: চীনে ব্ৰিটেইনক যুদ্ধৰ ক্ষতিপূৰণ আৰু ধ্বংস কৰা আফিঙৰ মূল্য হিচাপে বৃহৎ পৰিমাণৰ ধন (প্ৰায় ২.১ কোটি ৰূপৰ মুদ্ৰা) প্ৰদান কৰিবলৈ বাধ্য হয়।
• একচেটিয়া অধিকাৰ খৰ্ব: চীনত থকা ব্ৰিটিছ নাগৰিকসকলৰ ওপৰত চীনা আইন প্ৰযোজ্য নহ'ব বুলি স্থিৰ কৰা হয়।

প্ৰথম আফিং যুদ্ধই চীনৰ ছিং ৰাজবংশৰ দুৰ্বলতা সমগ্ৰ বিশ্বৰ আগত উন্মোচিত কৰিলে। নানকিঙৰ সন্ধিক চীনৰ ইতিহাসত প্ৰথমখন "অসম চুক্তি" বুলি গণ্য কৰা হয়, কিয়নো ই চীনৰ সাৰ্বভৌমত্বৰ ওপৰত এক বৃহৎ আঘাত হানিছিল। এই যুদ্ধৰ পৰাই চীনত ব্ৰিটিছকে ধৰি অন্যান্য বিদেশী শক্তিৰ প্ৰভাৱ আৰু শোষণ বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰে, যিয়ে চীনৰ ইতিহাসত "অপমানৰ শতিকা"ৰ সূচনা কৰিছিল।