জব্বাৰৰ বলীখেল

জব্বাৰৰ বলীখেল বা বলী খেল^১ এক বিশেষ ধৰণৰ কুস্তি খেল। ই বাংলাদেশৰ চট্টগ্ৰাম অঞ্চলত অতি জনপ্ৰিয়। চট্টগ্ৰামৰ লালদিঘী খেলপথাৰত প্ৰতিবছৰে ব’হাগৰ ১২ তাৰিখে অনুষ্ঠিত হয়।^২ এই খেলাত অংশগ্ৰহণকাৰীসকলক বলী বোলা হয়। চট্টগ্ৰামৰ আঞ্চলিক ভাষাত ই কুস্তি বলীখেল নামে পৰিচিত। ১৯০৯ চনত চট্টগ্ৰামৰ বদৰপাতি এলেকাৰ ধনাঢ্য ব্যৱসায়ী আব্দুল জব্বাৰ সদাগৰ এই প্ৰতিযোগিতাৰ আৰম্ভণি কৰিছিল।^৩ সেয়ে। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত এই প্ৰতিযোগিতা জব্বাৰৰ বলী খেল নামে পৰিচিত হৈ পৰে। জব্বাৰৰ বলীখেলক কেন্দ্ৰ কৰি লালদিঘী খেলপথাৰৰ আশে-পাশে প্ৰায় তিন কিলোমিটাৰজুৰি “বৈশাখী মেলা’’ৰ আয়োজন কৰা হয়। ই চট্টগ্ৰামৰ সৰ্ববৃহৎ ব’হাগী মেলা।

ব্যুৎপত্তিবিজ্ঞান

চট্টগ্ৰামত প্ৰচলিত বাংলা ভাষাৰ বলী মানে মল্লযুঁজাৰু^৪ বা এজন শক্তিশালী ব্যক্তি, আনহাতে খেলাৰ অৰ্থ হৈছে খেল। গতিকে, বলী খেলৰ অৰ্থ হৈছে শক্তিশালী ব্যক্তিৰ খেল।^১

ইতিহাস

যোৱা ১৯ শতিকাত কাদেৰ বক্সোৱে বলী খেলৰ প্ৰৱৰ্তন কৰিছিল। ঘৰৰ মালিক আৰু চট্টগ্ৰাম জিলাৰ মাদাৰ্ছা ইউনিয়নৰ অন্তৰ্গত সাতকনিয়া উপজিলাৰ বাসিন্দা আছিল তেওঁ। খবৰ অনুসৰি ১৮৭৯ চনৰপৰা প্ৰতি বছৰৰ প্ৰথম মাহত তেওঁ ভাড়াতীয়াৰপৰা বাবদ ধন সংগ্ৰহ কৰি খেলৰ খেলৰ ব্যৱস্থা কৰিছিল। তেওঁৰ মৃত্যুৰ পাছত বঙালী পঞ্জিকাৰ প্ৰথম মাহ বৈশাখৰ ৭ তাৰিখে মক্কাৰ বলী খেল নামেৰে নামকৰণ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

২০ শতিকাৰ চট্টগ্ৰামৰ এজন ব্যৱসায়ী আব্দুল জব্বৰ সদাগৰে ১৯০৭ চনৰ খেলত খেলৰ আয়োজন কৰিছিল, যাতে যুৱক-যুৱতীসকলক ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ উদ্দীপিত কৰিব পৰা এক খেলৰ অনুশীলন কৰে। প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ শেষৰপৰা এই ক্ৰীড়াৰ প্ৰতি ব্যাপক আকৰ্ষণ আৰম্ভ হৈছিল যদিও দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ শেষত ই কমি আহিছিল।^৫৬

২০২০ আৰু ২০২১ চনত ক’ভিদ মহামাৰীৰ পৰিস্থিতিৰ বাবে এই অনুষ্ঠান অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল। দুবছৰৰ পাছত ২০২২ চনৰ ২৪ এপ্ৰিলত ২০২৩ চনৰ ২৫ এপ্ৰিলত চট্টগ্ৰামত ঐতিহাসিক জব্বাৰৰ বলী খেলা নামৰ পৰম্পৰাগত মল্লযুঁজৰ ১১৩সংখ্যক সংস্কৰণ আৰু তাৰ পিছত ১১৪সংখ্যক সংস্কৰণ অনুষ্ঠিত হয়।^৭

অংশগ্ৰহণ

খেলৰ বাবে ক্ৰীড়ামঞ্চখন হয় বৃত্তাকাৰ বা বৰ্গক্ষেত্ৰৰ আকৃতিৰ, ইয়াৰ বহল কমেও চৈধ্যৰ পৰা বিশ ফুট হ’ব লাগে। খেলত আধুনিক মেট ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে বলী মল্লযুঁজাৰুসকলে মাটিৰ মজিয়াত প্ৰশিক্ষণ লয় আৰু প্ৰতিযোগিতাত অংশগ্ৰহণ কৰে। বালিচহীয়া মল্লযুঁজৰ খেলপথাৰত মেচ আৰম্ভ হৈছিল।^৮ প্ৰতি বছৰে বলী খেলে নতুনকৈ অংশগ্ৰহণকাৰী আৰু অনুৰাগীক আকৰ্ষণ কৰে কাৰণ এই ক্ৰীড়াৰ নিৰ্মল আনন্দ স্থানীয় অনুৰাগীসকলৰ বাবেই আকৰ্ষণৰ কেন্দ্ৰবিন্দু নহয় বৰঞ্চ বাংলাদেশলৈ অহা পৰ্যটকসকলকো এটা ৰোমাঞ্চকৰ আৰু অনন্য অনুষ্ঠানৰ আভাস পোৱাৰ সুযোগ আনি দিয়ে।^৬

নিয়মসমূহ

খেলবিধ বিয়লিৰ ভাগত অনুষ্ঠিত হয় আৰু 'ডাবৰ' (এবিধ লোকঢোল) আৰু 'ছানাই' (লোক বাঁহী)ৰ সংগীতেৰে উৎসৱমুখৰ আমেজেৰে অনুষ্ঠানটোৰ আৰম্ভণি হয়।^৯ প্ৰতিখন খেল প্ৰায় ২৫–৩০ মিনিটৰ হয় কিন্তু যদি দুয়োজন প্ৰতিযোগীয়ে একমত হয় তেন্তে চূড়ান্ত খেলৰ সময় ১০–১৫ মিনিটলৈকে বৃদ্ধি কৰিব পাৰি।^৮